Bulok, burgis at bobo: Ganito ang pag-aargumento ni G. Dean Jorge Bocobo (nasa larawan) sa kanyang pag-atake sa mga komento ni Prop. Luis V. Teodoro hinggil sa pagba-blog. (Galing ang larawan sa flicker.com.)

Luis in the Sky with Dean Bocobo

(1) Sa pagtuligsa ni G. Dean Jorge Bocobo sa mga pahayag ni Prop. Luis V. Teodoro hinggil sa pagba-blog, tumatampok ang ilang kakatwang salungatan – hindi lamang sa pagitan ng isang mas kampi sa mga blogger at isang mas kampi sa mga mamamahayag. Sa isyung ito, nagtutunggali ang maka-Kaliwang matatag na nagtataguyod sa mga panuntunan at pamantayan ng pamamahayag at ang maka-Kanang naghuhumiyaw sa pagrerebelde sa mga ito – ang malinis-tingnang taga-UP at ang maruming tingnang taga-… saan nga ba?

Magpokus muna tayo sa punto ng mga komento ni Prop. Teodoro. Dapat bang manaig ang mga panuntunan at pamantayan ng pamamahayag sa pagba-blog? Para sa akin, kung maglalahad ka ng datos, dapat tiyakin mong tama ang datos mo. Kung tutuligsa ka, dapat prinsipyado at hindi personal – at lalong hindi mapanirang puri. Pero kailangan bang laging kuhanin ang kabilang panig – gaya ng sabi, hindi ni Prop. Teodoro, kundi ni Prop. Chay Hofileña? Hindi naman. Iyun nga ang kalakasan ng pagba-blog: ang personal at may-kiling na pagtingin sa mga isyu. Mas pagpapahayag (expression) ito kaysa pamamahayag (journalism).

Sa isang sanaysay ni Prop. Teodoro sa libro niyang The Summer of Our Discontent [1990], tinuligsa niya ang kilalang mga manunulat na mahigpit na nagpapatangan sa mga panuntunan at pamantayan ng “malikhaing pagsulat” sa mga unibersidad. Sabi niya, para na rin nilang sinabing sila – silang mga manunulat na “propesyunal,” kung hindi man kanonisado – na lang talaga ang karapat-dapat magsulat ng mga tula, nobela, maikling kuwento, sanaysay. Ibig sabihin, hindi ubra ang mga magsasaka at manggagawa na sinisikap pagsulatin ng progresibong kilusan.

Sa paggigiit ni Prop. Hofileña na laging kuhanin ang kabilang panig sa pagba-blog, para na rin niyang sinabing ang mga mamamahayag sa midyang mainstream lang talaga ang karapat-dapat mag-blog. Mabubuwisit talaga ang mga blogger. Bukod sa hindi tinitingnan ng mga blogger – kasama na ako – na tungkuling kuhanin ang kabilang panig para maging “obhetibo” o “patas,” may dating pang mapangmaliit at mapanghawi (exclusionary) ang ganitong komento. Mabuti sana kung nasasabi na sa mainstream ang mga gustong sabihin ng mga blogger. Ako, halimbawa, hindi ko na ibina-blog ang nakikita kong naisulat na sa mainstream.

(Galing ang larawan sa fractalontology.wordpress.com)

(2) Ang problema sa mga sinabi ni Prop. Teodoro, gusto niyang gawing huwaran ng mga blogger ang mga mamamahayag – at sa gayo’y ang LAHAT ng mamamahayag. Kakatwang sinabi ito ni Prop. Teodoro, na nasa pinakamainam na posisyong sabihin ang punto ni G. Bocobo laban sa kanya: Na “batbat ng korupsiyon, di-etikal, di-propesyunal, mapanlinlang at itinutulak ng komersiyo” ang midyang mainstream. Parang nangangaral si G. Bocobo sa kapwa-obispo sa puntong ito. Pero marami talagang bulok na kamatis sa midyang mainstream – kaya hindi ubrang sabihing magiging huwaran silang lahat kung magba-blog.

Hindi ko rin maintindihan ang sinabi ni Prop. Teodoro na “Minsan, nagiging mapanira ito. Ginugulo nito ang demokratikong diyalogo.” Wala namang diyalogong tunay na demokratiko sa bansa natin. Demokratiko ito para sa imperyalismong US at naghaharing mga uri – na ipinapataw nila bilang diktadura sa sambayanan, sa tulong na rin ng mayorya sa midyang mainstream. Dahil napapahintulutan ng teknolohiya ng pagba-blog ang ilang tunay na maka-masang komentaryo, nagugulo talaga ang di-demokratikong monologo ng mga naghahari – na mainam din naman, bagamat limitado.

Maganda ring palamanan pa ni Prop. Teodoro ang sinabi niyang “iresponsable” ang karamihan sa laman ng mga blog, bagamat may ilan na rin akong kilalang ginamit ang blog para iresponsableng umatake sa mga taong puwede naman nilang kumprontahin – para hindi na lumabas pa sa blogosphere at mabasa ng iba – pero hindi makumpronta.

Maraming mali sa pagba-blog ni Brian Gorrell at kasuka-suka sa paga-upload ng video ng operasyon sa Vicente Sotto Memorial Center – pero hindi kasama sa mga maling ito ang pagsira sa “demokratikong diyalogo.” Hindi iyun ang tamang asunto laban sa kanila. Hindi sa gusto ko ang mga pangyayaring nailahad sa Internet sa dalawang kasong ito pero, sa tingin ko, mas nakabuti pa nga sa paglaban para sa demokrasya ang maingay na pagtugon sa mga ito ng iba’t ibang sektor, kasama na ang mga blogger. May mga binuksan silang mga usapin na mahalaga rin namang tumining sa kamalayan ng publiko.

(Galing ang larawan sa philippinerevolution.net.)

(3) Ang problema naman sa sagot ni G. Bocobo, kawangis nito ang komentaryo ni Prop. Teodoro: Kung ginawang huwaran ng huli ang lahat ng mamamahayag, ipinagtanggol naman ni G. Bocobo ang LAHAT ng blogger. Hindi ako sang-ayon na maipagtatanggol ang hindi maganda sa blogosphere sa paghahambing nito sa hindi maganda sa midyang mainstream. Away ng mga bata ang labas niyan: “Eh bakit ikaw…?” – na siya na ngang nangyari sa kagustuhan ni G. Bocobo na maliitin ang midyang mainstream.

Bagamat ibinukas ni Prop. Teodoro ang sarili sa ganitong atake dahil sa pagturing niyang huwaran ang lahat ng mamamahayag, hindi rin naman tamang maliitin ang mga punto niya dahil lang sa kabulukan ng midyang mainstream. Marami naman ang nakakaalam na “tinig sa ilang” si Prop. Teodoro sa midya – inirerespeto at pinupuri ng marami pero sinusunod sa aktuwal ng iilan lang. Siguro, ang iilang ito lang ang tinutukoy niyang dapat maging huwaran – na ubra naman, basta huwag igiit sa mga blogger na palaging kuhanin ang kabilang panig.

Pataasan ba ng ihi, pagalingan at patalsikan ng laway ang gusto natin? O pagpapaunlad sa nilalaman ng blogosphere? Kung ang una ang gusto natin, susundan natin ang ginawa ni G. Bocobo: manumbat, mang-asar, mambato ng putik. Kung ang ikalawa ang gusto natin, kuhanin natin ang butil ng katotohanan sa sinabi ni Prop. Teodoro at ipakita sa mga blog natin. Kung sa isang banda’y materyalista sa pilosopiya ang pagsusuri ni G. Bocobo – inilugar sa materyal na lokasyon ang mga punto ni Prop. Teodoro – materyalistiko din ito: Pakikipag-away para sa mambabasa at kapangyarihang simboliko.

(4) Kung pagtatanggol maging sa di-magandang mga bahagi ng blogosphere ang laman ng sanaysay ni G. Bocobo, pagtatanghal din sa mga bahaging ito ang porma niya. Tinawag niyang “professional CPP-NPA front man” si Prop. Teodoro. Tanong pa niya: “Hindi ba’t dating nage-edit at regular na nagko-kontribyut si Teodoro sa basahang propaganda ng CPP-NPA, ang Ang Bayan – iyang huwaran ng demokratikong diyalogo? Malay natin, ginagawa pa rin niya ito.” Pagbabansag o name-calling ang tawag sa una. Maruming pag-iimbento naman ng datos at pagpapasama sa mga maka-Kaliwa ang ikalawa.

May tatlong panglarawan sa ganitong estilo ng pakikipag-argumento: Bulok, burgis, at bobo. Bulok dahil naninindak, lumilikha lamang ng init, hindi ng liwanag. Burgis dahil indibidwalistikong paggigiit ng katumpakan ng sariling posisyon. At bobo dahil sumasakay sa estupidong propaganda at mga palagay na pinapalaganap ng imperyalismo at naghaharing mga uri sa bansa tungkol sa Kaliwa. Ang kakatwa, maliban sa maka-Kaliwang sumangkot sa debateng ito, walang pumuna kay G. Bocobo sa ganitong mga kalabisan. Okey lang ba ito sa mga blogger?

Hindi itinatago ni Prop. Teodoro ang pagkiling niya sa Kaliwa, at minsan pa nga niyang ipinagtanggol si Prop. Jose Ma. Sison, tagapangulo sa pagkakatatag ng Communist Party of the Philippines. Pero ang banggiting “propesyunal na front man ng CPP-NPA” si Prop. Teodoro – anuman ang ibig sabihin nito – ay paglalagay sa buhay niya sa panganib, gayung mahirap namang patunayang kaugnay siya sa Ang Bayan. Sa konteksto ng pagbanggit ni Prop. Teodoro ng “demokratikong diyalogo,” sumasakay ito sa bobo at mapanlinlang na mga palagay tungkol sa Kaliwa: Na anti-demokratiko o “totalitaryan” pa nga ito.

(Galing ang larawan sa fractalontology.wordpress.com)

(5) Kung paglalathala ng maraming magkakatunggaling pagsusuri, posisyon at panawagan ang pakahulugan ng “demokratikong diyalogo,” sigurado ngang hindi huwaran ang Ang Bayan. Eh ano naman? Hinihingi mo ba sa internal na pahayagan ng Makati Business Club o ng Armed Forces of the Philippines na lamanin ang pagsusuri kahit man lang ng makabayang historyador na si Renato Constantino?

May isa pang mayor na kaibahan ang internal na mga publikasyon ng MBC at AFP sa Ang Bayan: ang laman nila, laman din ng maraming midya sa bansa, lalo na ng mainstream. At kahit pa nga ng blogosphere – tingnan na lang ang mga blog ng sikat na mga blogger sa bansa, kasama na si G. Bocobo. Sa Ang Bayan na nga lang makakapaglathala ng sariling pagsusuri, posisyon at panawagan ang CPP-NPA, ipagkakait mo pa ba ito sa kanila?

Porke walang debate at magkakatunggaling nilalaman ang Ang Bayan, hindi ibig sabihing walang internal na “demokratikong diyalogo” na nagaganap sa CPP-NPA. May kakilala kayang miyembro ng CPP o NPA si G. Bocobo? Kung mayroon man, malalaman niyang napakalaking bahagi ng buhay ng mga ito ang balitaktakan, debate at tunggalian.

At hindi lang paramihan ng posisyon ang “demokratikong diyalogo.” Ang mas mahalaga, nagsusulong ang talakayan ng interes ng nakakaraming pinagsasamantalahan at inaapi sa lipunan. Kasama na rito ang pagbago sa bulok na sistemang nagpapahirap at nagsasamantala sa nakakarami – hindi ang pagreporma lamang dito at paggamot pa nga sa mga sakit nito, tulad ng gusto ni G. Bocobo.

10 Mayo 2008

Maraming interesanteng bagay ang matututunan sa buhay at kabuhayan ng mga taksi drayber sa Kamaynilaan. (Galing ang larawan sa greenvilledailyphoto.com. Maraming salamat kay MR!)

Tanung-Tanong sa mga Taksi Drayber

Bihira akong sumakay ng taksi, mahal kasi. Pero tuwing sumasakay ako, nakagawian kong magtanung-tanong sa drayber. Hindi ko plinanong magsaliksik sa kanila, pero parang naging pare-pareho ang mga tanong ko. Mas nagustuhan ko sigurong magtanong ng mga bagay na may kaunting alam na rin ako. Siguro, katulad ng aliw na nakukuha ng marami sa panonood ng Kung Ako Ikaw ng Kapuso, halimbawa, interesado ako sa mga detalye ng trabaho ng mga drayber.

 

 

“BOUNDARY”

 

Tulad ng alam na ng marami, “boundary” ang tawag sa arawang bayad ng mga drayber sa may-ari ng sasakyang ipinapasada nila. Sa pagtatanong ko, kadalasang P1,400 ang boundary ng mga taksi drayber. Mura na ang P1,100. Kilala ang mga kompanya sa paghingi ng matataas na boundary. Sa mga ito, pinaka-kilabot ang R&E – bagamat nalimutan ko na kung magkano ang hinihingi nito.

 

Awas na sa boundary ang gastos para sa maghapong gasolina ng taksi. Sa mahal ng gasolina ngayon – papalo na sa P50 – kadalasang P200 hanggang P300 ang naiuuwi ng mga taksi drayber. Napakasuwerte na raw ng P500.

 

Paghahabol sa boundary ang pinag-uugatan ng hirap at kumahog ng buhay-taksi drayber. Ito ang dahilan kung bakit kinakapos sila sa tulog at pahinga. Sabi sa paborito nilang estasyon sa radyo, “Jingle lang ang pahinga,” pero kahit pag-ihi, nahihirapan sila.

 

Pinakamainam kung pagbaba ng pasahero ay may sasakay na agad, at kung malalapit lang ang distansiya ng mga ihahatid. Talo daw ang drayber kapag malayo ang paghahatiran, lalo na kung may trapik, dahil malakas sa krudo. Sa obserbasyon nila, mas marami ang nagtataksi kapag tag-ulan kaysa tuwing tag-araw. Pero kapag tag-ulan, kalaban ang trapik.

 

 

KATAWAN

 

Sa kawalan ng tulog isinisisi ng mga drayber ang pagiging bulnerable nila sa aksidente. Tanggap nilang bulnerable sila. Ipinagpapalagay nilang marami sa kanila ang nakakatulog habang nagmamaneho – at ang isang nakausap ko, nagising na lang sa ilalim ng likod ng isang trak.

 

Ito ang kakaiba: Mas hindi sila inaantok kapag walang sakay; mas inaantok sila kapag may sakay. Bakit? Dahil kapag walang sakay, naghahanap sila ng isasakay, kaya gising ang diwa nila. Kapag may sakay na, napapahinga na uli ang diwa, kaya mas madaling makatulog. Madiing payo ng isang nakausap ko: Kapag lagpas alas-12:00 ng hatinggabi, kausapin nang kausapin ang drayber para hindi antukin at makatulog – at maaksidente.

 

Sa tuluy-tuloy na pagmamaneho – idagdag pa ang kawalan ng pasilidad – isinisisi ng mga drayber ang pagiging bulnerable nila sa UTI (urinary tract infection) na kinikilala nilang karaniwang sakit nila. Hirap silang humanap ng iihian. Sa bahaging ito, mas masuwerte pa ang mga piloto: Kahit sa kalangitan sila nagmamaneho, nakakaihi kahit anong oras.

 

 

ABUSADO

 

Sa ganitong kalagayan umuusbong ang tugong “lumpen” – o lumpenproletariat, sa salita ni Karl Marx – ng mga taksi drayber. Bulnerable sila sa ganitong pagtugon, dahil mala-manggagawa sila. Tulad ng lumpen, diskarte sa araw-araw ang ikinakabuhay nila at ng kanilang pamilya.

 

Isa sa mga tugong ito ang pagdodroga. Parang ipinagpapalagay ng mga drayber na may malaki-laking seksiyon ng populasyon nila ang gumagawa nito para hindi makatulog. Bagamat may mga magaling magtago, sabi nila, madalas, madaling makilala ang mga drayber na nagdodroga para makapagtrabaho.

 

Dito rin mailulugar ang sinasabing pagiging “abusado” – Ted Failon ng Hoy Gising tayo diyan! – ng mga taksi drayber. Ito iyung mga nangongontrata, nagkukunwaring hindi narinig ang sinabing lugar at nagkukunwaring nagulat sa tunay na pupuntahan para humingi ng dagdag, nagpapadagdag ng bayad kapag masama ang trapik o kapag bihira daw ang sasakay sa lugar na bababaan, at may metrong mabilis ang patak.

 

Sa karanasan ko, madramang buwisit ang abusadong mga drayber: Parang maraming problema. Panay ang saltik, buntong-hininga o reklamo kapag trapik o napapatigil sa stop light. Panay ang tanong kung saan nga ba ang paghahatiran. Siguro, gumagawa sila ng atmospera para hindi makapalag ang pasahero kapag humingi na sila ng dagdag.

 

(Galing ang larawan sa motoringartist.com.)

 

DANGAL

 

Nabubuo ng mga drayber ang dangal nila kontra sa ganitong mga kasamaan. Marami-rami rin ang ipinagmamalaki ang pagiging maprinsipyo: Iyung ayaw sa pangongontrata at iba pang kalokohan ng mga drayber, at hindi ginagawa ang mga ito. May mangilan-ngilang matalas: Balanseng nasasabing bagamat kailangang kumita, kailangan din namang mag-serbisyo sa mga pasahero.

 

Lagi ka ring makakarinig ng “Ako, kapag antok na, igigilid ko talaga ito” – nang tinutukoy ang sasakyan, hindi lang ang direksiyon ng aircon. “Ako, kapag naiihi, kahit sa gulong, puwede na.” Parang iginigiit nila ang kalusugan nila laban sa alam nilang nakakamatay na paghahanap-buhay, na mahalaga ang buhay nila kumpara sa kikitain nila.

 

“Ako, kapag dumadaan na iyang buwisit na mga pulitikong naka-convoy, akala mo pera nila ang ipinambayad ng sasakyan, kuntodo-pulis pa, sinasagasaan ko talaga” – iyan ang hindi ko narinig na sana’y sinasabi ng mga taksi drayber.   

 

 

OPOSISYON

 

Sa Kamaynilaan, balwarte ng Oposisyon, kung hindi man ng Kilusang Kontra-Gloria, ang hanay ng mga taksi drayber. Marami sa kanila, nakakasubaybay ng balita sa radyong AM, bukod pa sa telebisyon sa mga karinderyang kinakainan nila ng altanghap. Natutuwa sila sa magagandang banat sa balasubas na gobyernong ito.

 

Ang ilan sa kanila, personal na ang galit kay Gloria. Nakakatakot – o nakakaaliw? – isipin kung anong mangyayari sa pangulo kapag nagkamali siyang sumakay ng taksi. “Hindi bababa iyan, makapal ang mukha eh.” Na dudugtungan nila ng dapat gawin kay Gloria mismo – kadalasan, marahas at malupit. Parang seryoso sila, at hindi lang sinasabi ang gusto kong marinig.

 

Pulitikal silang mga tao. Kung 10 ang nakausap ko, isa ang maka-FPJ, dalawa ang walang kinakampihan, at pito ang maka-Ping Lacson. Iyung dalawa, ayaw pumanig dahil bulok ang sistema, pare-parehong mayayaman ang mga pulitiko, o iba pa. Pulitikal pa rin ang dahilan nila, hindi katulad siguro ng dahilan nina Ethel Booba o Mark Herras kung bakit wala silang pakialam sa pulitika.

 

 

PING

 

Totoo, marami sa kanila ang mga maka-Ping Lacson. Natutuwa at nagmamalaki sila na nangunguna si Ping sa pagtuligsa kay Gloria. Kung sino si Ador Mawanay, nakalimutan na nila.

 

Marami silang maka-Ping kaya nagtanong na ako kung ano’ng organisasyon nila ang nag-endorso sa senador. Iyun pala, nakabig sila ni Ping dahil noong direktor-heneral daw ito ng PNP, nawala talaga ang mga pulis-kotong sa lansangan, bagay na mahalaga sa kanilang kakarampot ang kita. 

 

“Totoo bang wala kang kalaban dahil ipinapapatay mo silang lahat?” tanong noon ni Mareng Winnie kay Senatoriable Ping. Ganito na lang ang sagot ng pobre: “Mareng Winnie naman, wala na akong kawala sa inyo.”

 

(Galing ang larawan sa movieposter.com.)

 

INC

 

Natutuwa ako kapag miyembro ng Iglesia ni Cristo ang drayber ng taksing nasasakyan ko. Pagkakataon ko na! Lagi kong sinasabi: “Alam po ninyo, bilib ako sa pag-aaral at pangangaral ninyo ng Bibliya,” kahit ang totoo’y mas bilib talaga ako kay Bro. Eli Soriano na bumabanat sa kanila. “Pero ang hindi ko lang po maintindihan, bakit ninyo sinuportahan si Gloria noong 2004?”

 

Siyempre, kandapilipit-dila ang drayber sa pagsagot. “Nagmukha pa po tuloy kapani-paniwala ang pandaraya niya dahil sumuporta kayo.” Pinakadisenteng sagot na nakuha ko: “Kasi, noong hindi nagsama sina FPJ at Ping, may pagkakahati na sa simula pa lang.” Ah, ganoon…

 

Halos lahat ng taksi drayber na miyembro ng INC na ginanito ko, hindi na ipinipilit ipagtanggol ang pag-endorso nila kay Gloria. Maniwala na lang daw ako sa mga doktrina nila. Ang pag-asa ko, umaabot sa kanilang mga pastor ang ganitong pagtatanong, para madala sila sa maling pagpapastol sa kanilang mga tupa.

 

 

LPG

 

Tinatawagan ang mga eksperto sa kemistri o imbestigatibong pamamahayag! Usap-usapan sa mga taksi drayber ang epekto ng gasolinang LPG sa katawan ng mga kapwa-drayber nila. Sana masaliksik kung totoo ngang nakakasama.

 

Kasi, ang sabi nila, mabilis makatuyo daw ng lalamunan ang palaging paglanghap sa LPG. May nagsasabi ring nakakapagpahina ito sa katawan. May mga kompanya nga raw na iniwan na ng marami-raming drayber dahil hindi kinaya ng mga ito ang LPG.

 

“Ang magandang alamin,” sabi ng isang drayber na nakausap ko, “eh kung bakit pinayagan ng mga ahensiya ng gobyerno na lumusot ang paggamit niyang LPG sa mga taksi.”

 

 

AHENTE

 

May tsismis ang isang kaibigang mamamahayag: May mga ahente ng militar o intelligence agents sa hanay ng mga taksi drayber. May mga ahente raw na bahagi ng pagsasanay ang pagmamaneho ng taksi – para maging pamilyar sa mga lansangan sa Kamaynilaan. Totoo kaya? Bonus pa siguro kapag may madaldal na pasaherong tinitiktikan.

 

 

30 Abril 2008

Sino’ng niloko mo? Sa halip na lutasin ang krisis sa bigas, pagpapaganda sa mata ng publiko ang inaasikaso ng rehimen ni Pang. Gloria Macapagal-Arroyo. (Galing ang larawan sa blog ni Ellen Tordesillas.)

Krisis the Moment

 

Sa harap ng hindi na maitangging krisis sa bigas, lagi kong naaalala ngayon ang isang kuwento ni Terry Eagleton, Marxistang teoristang Ingles, sa kanyang memoir na The Gatekeeper (2001). Minsan daw, tinanong siya ng isang estudyante: “Bakit ako kailangang mag-rebolusyon?” Sa halip na malawig na magpaliwanag ng mga pagtingin sa rebolusyon nina Hegel at Marx, naisip niyang mas magandang sumagot nang maiksi: “Nagbabasa ka ba ng diyaryo?”

 

Nag-uudyok ang mga balita ngayon ng matinding galit sa bulok na rehimen at sistema ng bansa. Sa isang banda, masasagap mo sa midya at mga huntahan ang mga kuwento ng kagipitan, desperasyon at galit ng mga kapwa-Pilipinong nahihirapang bumili ng bigas. Sa kabilang banda, sangkot ka rin: Bilang manonood, tagapakinig o mambabasa, alam mo rin ang krisis. Bumibili ka rin ng bigas, namamahalan dito, nakakausap ang mga taong nahihirapang bumili.

 

Mas madali nang maiugnay ang Philippine Daily Inquirer sa Philippine Society and Revolution, kumbaga, at hindi dahil maka-Kaliwa ang PDI tulad ng PSR. Masasama ang balita, nagbubukas sa isip ng marami sa pangangailangang baguhin ang bulok na sistema at patalsikin ang rehimen. Pinapatatag nila ang paniniwala ng mga kumbinsido nang kailangang gawin ang mga ito.

 

(1)

 

Sa gitna ng napakainit na panahon ngayon, pinapapila at pumipila ang mga tao nang pagkahaba-haba para lang makabili ng murang segunda-klaseng bigas, ang bigas-NFA – na tataasan pa raw ang presyo. Siyempre, mga maralita ang  nasa pila. Wala pa namang nakitang Cojuangco, Lopez o Gokongwei sa mga ito.

 

Marami nang kuwento at eksena sa mga pilahan: mga pumila nang sobrang aga, nag-away-away, nabuwisit, umiyak, hindi nakakuha, humabol sa mga trak. Kaya hindi lang “tumutulong” ang mga militar na nagbebenta ng bigas. Siguradong “kapayapaan at kaayusan” sa gitna ng ligalig ang layon ng presensiya nila.

 

Sa ilang bahagi ng bansa, nilalagyan ng indelible ink ang daliri ng mga nakabili ng bigas. Para daw mamarkahan kung naibili na ng isang tao ang pamilya niya ng ikokonsumo nito sa isang araw. Nakatakda ang dami ng bigas na puwedeng bilhin ng isang tao o pamilya sa isang araw – may tatlong kilo, may lima.  

 

Sabi mismo sa balita, naghahanda ang pulisya sa pagdami ng krimen dahil sa pagtaas ng presyo ng mga bilihin. Hindi na lang mga komentaristang kritikal mag-isip ang nakakakita sa ugnayan. Alam kahit ng pulisya na nakakaawa sa sarili, nakakasira ng bait, at nakakadilim ng paningin ang pagkalam ng sikmura, lalo na ng mga anak.

 

Samantala, ilang raid din ang ginawa ng gobyerno sa malalaking bodega ng mga diumano’y nagho-hoard ng bigas. Ang kataka-taka, parang laging bakante ang mga bodegang ito sa pagpunta ni Bise-Pres. Noli de Castro. Wala pang napapahiya, nahuhuli, at nakakalaboso nang dahil sa matinding krimeng ito. Mabuti pa ang mga holdaper, nasasapak ng mga biktima sa harap ng midya!  

 

Sa pagtindi ng krisis, lalong natatapakan ang interes ng mga maralita na tamasahin ang batayang pangangailangan. Lalo rin silang tinatanggalan ng dangal: Hindi na sila itinuturing na tao, kundi mga sikmura lang na kumakalam. “Kailangan mo ng bigas, kaya pumila ka sa arawan!” Sa kanilang desperasyon, nagiging maligalig sila, at nagiging puntirya ng pagmamatyag at pagkontrol ng gobyerno – na lumalahok pang lalo sa pagtanggal sa kanila ng dangal.

 

Ipinapaalala sa atin ng krisis na kapag binabanggit natin ang “disenteng buhay” para sa mga maralita, hindi lamang pagsapat sa materyal na pangangailangan ang tinutukoy natin. Mahalaga rin ang disposisyon sa sarili at kapwa, batay sa inabot ng lipunan sa pagtataguyod sa dangal ng tao. Kahit mga maralita sila, nagagalit din sila sa pang-aagrabyado. Mainam kung ibaling nila sa gobyerno ito.

Nagkalat ang ganitong mga pilahan para sa bigas sa buong Kamaynilaan at bansa.
(Galing ang larawan sa chinapost.com.tw.)

 

(2)

 

Ginagawa pang tanga ng rehimen ang mga tao. Noong una, sinasabi nitong walang krisis sa bigas, gayung alam na ng marami ang totoo. Ngayon, pinag-iisipan na nitong magpataw ng state of emergency. Kabi-kabila rin ang mga hakbangin ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo sa harap ng midya – pero wala, ni isa, ang tunay na lumulutas sa krisis. Sinasamantala ng rehimen ang krisis para magpaganda sa mata ng publiko ang presidenteng mababa ang popularidad.

 

Tulad sa krisis sa langis, isinisisi ng gobyerno ang pagtaas ng presyo ng bigas sa pandaigdigang pamilihan. Sabi mismo ni Gng. Arroyo, wala ito sa kontrol ng alinmang gobyerno. Gustong tumakas ng rehimen sa pananagutan at puntirya ng galit ng mga mamamayan. Kung hindi mailalantad na bulok ang argumentong ito, masasamantala ng rehimen ang sitwasyon para kabigin ang publiko.

 

Napasadahan kong bigla ang isang panayam kay Claus Offe, progresibong siyentistang panlipunan na isang Aleman, sa libro niyang Contradictions of the Welfare State (1984). May bahagi sa panayam na inilalahad niya ang atake ng Bagong Kanan (New Right) noong panahong iyon sa welfare state – mga Estadong kapitalista na nagbibigay, sa isang antas na mas mataas sa karaniwan, ng serbisyong panlipunan sa kanilang mga mamamayan. Kinatawan ng Bagong Kanang ito si Samuel Huntington, kilala pa ring maka-Kanan ngayon.

 

Ani Offe, “Nagsusulong… si Huntington ng malakas na Estado sa pagsasabing napahina ang awtoridad ng welfare state ng tuluy-tuloy na paglawak ng mga responsabilidad nito. Ibig sabihin, maibabalik lamang ang awtoridad ng Estado sa pamamagitan ng pagbabawas sa mga tungkuling puwedeng maging batayan para papanagutin ang Estado.” Parang ganito ang kalagayan ng Estado ng Pilipinas – walang malaking papel sa iba’t ibang bahagi ng ekonomiya.   

 

Madiin ang Ibon Foundation, progresibong think-tank, sa pagsasabing internal, hindi eksternal, sa bansa ang mga salik na pinakamahalagang paliwanag sa krisis. At kung nakakaapekto man ang pandaigdig na mga salik, iyan ay dahil din sa internal na dahilan – ang pagpayag ng gobyernong manalasa ang mga ito.

 

Pangunahing sanhi ng krisis ang atrasadong sistema ng agrikultura sa bansa. Dahil dito, mababa ang produktibidad ng mga pagkaing batayang pangangailangan ng mga mamamayan, at inuuna pa nga ang mga produktong idinidikta ng pandaigdigang pamilihan. Sa halip na solusyunan, pinapanatili ng gobyerno, sa pangunguna ng nagdaang mga rehimen, ang sistemang ito.

 

Noong dekada ’90, sa paglarga ng imperyalistang “globalisasyon,” naging adelentadong sunud-sunuran ang rehimeng Ramos sa pagpapatupad ng mga patakarang neo-liberal sa agrikultura. Sa esensiya, pag-aalay ito ng iba’t ibang aspekto ng agrikultura sa kontrol at pakinabang ng pribadong mga interes – mula sa produksiyon, distribusyon at pag-aangkat, hanggang sa pagpepresyo. Sa ganitong kalagayan naging madali ang pag-usbong ng kartel sa bigas, na siya ngayong sinasabing pangunahing dahilan ng pagtaas ng presyo ng bilihing ito.   

 

(3)

 

Paano nangyaring hindi pinapahalagahan ng gobyerno ang pangangailangan sa bigas o kanin ng mga mamamayan nang higit sa mga pangangailangan ng pandaigdigang pamilihan – para sa mga produktong itinatanim sa mga sakahan kapalit ng palay sa balangkas ng palit-gamit sa lupa (land-use conversion)? Paano ito binibigyang-katuwiran ng gobyerno at ng internasyunal na mga ahensiyang pampinansiya at pangkalakalan na nagdidikta sa gobyerno?

 

Kakatwang tahimik ngayon ang neo-liberal na mga ekonomista sa harap ng krisis. Noong huling bahagi ng dekada ’90, kasagsagan ng mga talakayan hinggil sa globalisasyon at epekto nito sa agrikultura ng bansa, pinakamaingay ang mga ekonomista ng School of Economics ng Unibersidad ng Pilipinas (UPSE) sa pagtatanggol sa mga patakarang neo-liberal. Kasama rito ang pagpapaliwanag sa isang partikular na prinsipyo – na paglalapat ng neo-klasikal na doktrina ng pamilihan, ang “competitive advantage” sa agrikultura.

 

Anila, sa pandaigdigang pamilihan, may “niche” ang bawat bansa. Halimbawa: Kung, kumpara sa ibang bansa, mas makakatipid ang Vietnam sa rekurso at pagsisikap na magprodyus ng bigas, produksiyon ng bigas ang niche ng nito. Sabi ng neo-liberal na mga ekonomista, mas uunlad ang isang bansa kung magpopokus ito sa sariling niche, at mas makakatipid naman ang ibang bansa kung mag-angkat na lamang sa bansang ito. Sabi nila, mas bentahe sa Pilipinas na mag-angkat na lamang ng bigas sa mga bansang produksiyon ng bigas ang niche, habang nagpopokus ang bansa sa niche nito – na hindi umano bigas.  

 

Nasa ganitong balangkas pa rin ang panukala ni Prop. Felipe Medalla ng UPSE, dating direktor-heneral ng National Economic Development Authority o NEDA, sa harap ng krisis sa bigas. Ang problema, para sa kanya: Nasa National Food Authority o NFA at ibang ahensiya ng gobyerno lamang ang kakayahang mag-angkat ng bigas, na ipinapasa nito sa pribadong mga nagbebenta. Ito ang sinisisi niya sa pag-usbong ng tinatawag niyang “rice hoarder” o “rice cartel.” Kaya ang solusyon, aniya: Payagang mag-angkat ng bigas ang kahit na sinong pribadong indibidwal. Papatayin ng pribatisasyon ang kartel sa bigas, sabi niya.

 

Pag-aangkat pa rin ang balangkas ni Prop. Medalla, hindi ang pagsapat sa pangangailangan sa bigas ng produksiyon sa bansa. Pribadong mga importer pa rin ang iginigiit niya, hindi ang malalim na paglahok ng gobyerno. Gayung, una sa lahat, labag na sa rasyunalidad ng pamilihan (market rationality) – batay sa pagtatakda ng neo-liberal na mga ekonomista – ang pagbibigay-priyoridad ng iba’t ibang bansa sa pangangailangan ng sariling mga mamamayan sa bigas.

 

Para ring hindi pamilyar si Prop. Medalla sa nangyayari ngayon sa industriya ng langis, na hawak ng dayuhang kartel ang suplay at presyo. Ngayon, higit kailanman, totoo ang pag-iral ng mga monopolyo sa iba’t ibang industriya. Pupusta akong kahit siyang malaki marahil ang kita, hindi magtatagumpay kung papasok sa negosyo ng pag-aangkat ng bigas. Mananaig pa rin ang kartel. 

 

Kung masusunod ang panukala niya, kartel pa rin ang mananaig. At ganito ang mangyayari sa iba’t ibang industriya hanggang hindi nailuluklok sa gobyerno ang makabayang prinsipyo sa bigas, langis gamot at iba pang produktong esensiyal sa buhay at kabuhayan ng mga mamamayan: Na dahil esensiyal nga ang mga ito, pinakamainam na gumitna rito ang gobyerno – sa paghikayat sa produksiyon, pagtulong sa distribusyon, at pagtatakda ng presyong abot-kaya sa marami. 

 

Tinuligsa noon ni Renato Constantino,
makabayang kritikong panlipunan,

ang mga painting ni Fernando Amorsolo, bahagi diumano

ng ideolohiya ng pagpapanatiling agrikultural ang Pilipinas.

 

(4)

 

Sa mga lektura sa UPSE, itinuturo ng mga propesor na sa ilalim ng “pamilihan” –code word nila para sa kapitalismo – naisusulong ang interes ng komunidad sa pagsusulong ng indibidwal ng kanyang makasariling interes. Hindi nariyan ang panadero, anila, dahil gusto niyang maglingkod. Nariyan siya dahil makasarili siya, gustong kumita. Ubra siguro ang ganitong pagsusuri kung panadero ang pag-uusapan, hindi mga kartel na pumipinsala sa interes ng nakakarami.

 

Ihinahabol ng mga propesor na mayroong mga “imperfection” ang pamilihan. Kapansin-pansin na agad ang salita, para bang perpekto talaga ang pamilihan. Sa kabila ng mga “imperfection,” sinasabi pa rin nila – sa kanilang pagtuturo, pero lalo na sa mga patakarang itinutulak nila sa gobyerno – na dapat pa ring paganahin ang mga puwersa ng merkado. Sa kaso ng kartel sa bigas, at mga monopolyong nananaig sa kapitalismo, malinaw na napakalalim at napakatindi na ng mga “imperfection” para igiit pa ang paggana ng malayang pamilihan.

 

Panakot nila ang pakikialam ng gobyerno. Sabi nila, nakakagulo ito sa merkado at nagdudulot ng katiwalian. Pero pinakakapani-paniwala nilang dahilan ang napatunayan nang kapalpakan ng mga gobyerno – lalo na ng Pilipinas – sa paghahatid ng mahahalagang produkto at serbisyo. Pero kaiba sa mga gobyerno, hindi nananagot ang mga korporasyon sa mga mamamayan. Mas puwedeng itulak ang gobyerno ng sama-samang pagkilos na gumawa ng kongkretong mga repormang pabor sa bayan. Kung hindi nito maibibigay ang batayang mga pangangailangan, nagiging malinaw na kailangan itong palitan.

 

Maganda ang tawag ni Prop. Margarita “Maita” Gomez ng Action for Economic Reforms sa neo-liberal na ekonomiks na itinuturo sa UPSE: autistic. Sa isang banda, insulto ito sa mga may autism, dahil hindi naman sila nakakapinsala sa isang buong sambayanan. Pero tinutukoy nito kung paanong may sariling mundo ang ekonomiks na ito, na kaiba sa mundo ng nakakaraming tao. May sarili itong mga pamantayan ng kaunlaran at pagbuti ng ekonomiya. May sarili itong pag-unawa sa mga suliranin ng bansa, gayundin sa mga solusyon sa mga ito. 

 

Kapag nakikita nila ang mga pilahan sa bigas, naiisip kaya ng neo-liberal na mga ekonomista na may pananagutan sila? Malamang naman, hindi nila intensiyong mangyari ito. Hindi rin naman sila buung-buong pinapakinggan ng gobyerno: Kritikal noon si Prop. Winnie Monsod, halimbawa, sa nagmamadaling pagliliberalisa ng rehimeng Ramos sa ekonomiya. Pero binibigyang-katuwiran sa publiko ng matatayog nilang prinsipyo at paliwanag ang mga patakarang naglilingkod sa maruruming interes ng naghaharing mga uri sa mundo at bansa.

 

Ang dapat nilang mamalayan: Lumalahok ang intelektuwal nilang produksiyon sa tunay na tunggalian ng makapangyarihan at di-makapangyarihang mga puwersa sa lipunan. Na may mga nakikinabang at nabibiktima rin sa mga ito, gustuhin man nila o hindi. Na, sa kongkretong kaso ng krisis sa bigas, nakinabang ang kartel ng langis at nabiktima na naman ang nakakaraming mga mamamayan.

 

(5)

 

Ang masaklap, sa isang pagtingin, hindi kailangan ang krisis na ito – na tiyak na magdudulot ng maraming nakakarimarim na karamdaman sa ating lipunan. Hindi kailangan dahil kaya naman nating sapatan ang pangangailangan natin sa bigas. Hindi naman disyerto ang ating kalupaan. Nariyan ang napakatabang lupa, mainam na kapaligiran at masigasig na mga magsasaka.

 

Taliwas sa lumalabas sa midya – na nagpapalabnaw sa isyu sa pamamagitan ng pangkalahatang mga hugot sa paglobo ng populasyon at pagkasira ng kalikasan sa bansa at sa mundo – kongkreto, hindi abstrakto, at partikular, hindi pangkalahatan, ang pananagutan sa nagaganap na krisis sa bigas. Gawa ito ng gobyernong nagpapanatili sa bulok na sistema ng lipunan, may kontra-mamamayang mga patakaran, at nag-aalaga sa kartel na sakim sa kita.

 

Napakasimple at napaka-batayang pangangailangan ng bigas. Hindi naman matayog ang kagustuhang magkaroon ng kanin ang bawat hapag-kainan – kumpara, halimbawa, sa makatuwiran ding kagustuhang magkaroon ng kompiyuter ang bawat estudyante sa mga paaralang pampubliko. O magkaroon ng tunay na sense of humor si Willie Revillame, o ng magandang anggulo sa mga larawan si Gng. Arroyo. Sobrang sama na ang inabot ng sistema ng bansa: Para makamit ang simpleng mga karaingan, kailangang lumaban at magrebolusyon.

 

Kaya naman, sa isang mas mataas na antas, maigigiit na kailangan ang krisis. Oportunidad ito: Para sa mga mamamayan, na mamulat na walang hangganan ang paghirap ng buhay sa sistemang ito. Para sa mga nasa panggitnang uri, na makita ang mas malaking suliranin ng lipunan, sa pagpasok nito sa kanilang mismong tahanan – para magnakaw sa dapat ay nakahain sa kanilang mesa. Pagkakataon ito para sa ating lahat na mamulat, magsama-sama at kumilos.

 

Makabuluhan ang isang tula ni Audre Lorde, feministang makata at teoristang Aprikano-Amerikano: “Magsalita man tayo o hindi, dudurugin at pupulbusin tayo ng makina – at matatakot din tayo. Hindi ka poprotektahan ng pananahimik mo.” Pagkakataon din ito samakatuwid para sa Kaliwa, na pinakamalinaw sa pagsasabing kailangang unahin ang daing ng mga mamamayan, hindi ang dikta ng pamilihan, ng mga uring naghahari at mga dayuhan.

 

Kakatwa ito: Ang rehimeng pumaslang at dumukot sa napakaraming miyembro at tagasuporta ng Kaliwa, magwawakas sa pag-aambag sa pagpapabilis sa pagpapasulpot sa mas maraming papalit sa mga pinaslang at dinukot.

 

BIGAS: Bayan, Ibagsak ang Gobyernong Arroyong Salot!

 

 

22 Abril 2008

Galing sa pelikulang War Games ni Matthew Broderick ang praktika ng war-driving, na isang bahagi ng mga tinatawag na “krimeng Wi-Fi.” Galing ang larawan sa videodetective.com)

Krimeng Wi-Fi, Kuwentong Sci-Fi

(1)

Dahil sa kaka-Google ko, nakatisod ako ng mga kuwento tungkol sa mga tinatawag na “krimeng Wi-Fi” sa mga bansang abanteng kapitalista – US, Inglatera, Canada, at iba pa. Interesante sila, na parang mga kuwentong sci-fi para sa mga mangmang sa teknolohiya na tulad ko sa mga bansang katulad ng sa atin.

Pamilyar na rin naman ang marami sa bansa sa Wi-Fi. Teknolohiya itong nagpapahintulot sa mga gumagamit na maka-akses sa Internet nang walang kurdon, gamit lang ang signal – kaya nga “wireless network” ang isa pang tawag dito. Marami na ring establisimyento sa bansa ang gumagamit ng libreng Wi-Fi para manghatak at manghikayat ng mga parokyano.

Sa mga bansang nabanggit, marami-raming kabahayan at opisina na ang nagpakabit ng Wi-Fi. Nag-uugat ang sinasabi kong usapin – o krimen – sa katangian ng teknolohiya: Umaapaw ang signal nito lampas sa mismong mga bahay at opisina hanggang sa kalapit na mga lugar o kalsada. Kapag walang sagkang panseguridad na inilagay ang may-ari, katulad ng maraming kaso sa mga bansang nabanggit, madaling magamit ang Wi-Fi ng ibang tao.

Nangyayari na rin naman ito sa Kamaynilaan: Didikit lang ang isang may laptop na bukas sa signal ng Wi-Fi at makakapag-Internet na siya. Hindi tulad sa ekonomiya ng “jumper” sa kuryente sa iba’t ibang lugar sa Kamaynilaan at sa bansa, kadalasang hindi napapansin ng may-ari ang “pakiki-Wi-Fi.” Wala rin itong dagdag na gastos para sa kanya.

Ganito rin naman sa ibang bansa. Pero sa mga bansang ito – hindi ko lang alam sa Pilipinas – krimen ang ganitong praktika, labag sa batas. Tinitingnan itong paglabag sa pag-aari ng isang tao sa Wi-Fi – kahit pa, gaya nga ng nabanggit, wala itong dagdag na gastos sa kanya at hindi naman niya kadalasang mapapansin. Tinatawag itong “pagnakakaw” (theft) ng Wi-Fi.

Humatak na ng pagkilos ng mga tao ang ganitong katangian ng teknolohiya. Mayroon nang tinatawag na “war-driving” sa mga bansang ito – ang praktika ng pagmamaneho o paglalakad-lakad nang may dalang kung anong gaheto para sumagap ng signal ng Wi-Fi ng mga bahay-bahay o opisina. Kapag nakakita ng signal, siyempre, gagamit na ng Internet. Mayroon pa ngang nagsusulat ng “X” – gamit ang pinturang pula, katulad ng ilang graffiti dito sa atin – sa mga istrukturang natuklasang may bukas na Wi-Fi.

May ilang pinagkaperahan ang ganito, sa mabuting paraan: Nilalapitan nila ang may-ari ng bahay o opisina na bukas ang Wi-Fi at inaalok sila ng tulong para isara ito.

Ang kakatwa, at nakakadagdag sa pagiging interesante ng mga kuwento, ginagamit ang ganitong pakiki-Wi-Fi para gumawa ng iba pang krimen. Kapag nakiki-Wi-Fi ka kasi, hindi ka makikilala – maliban na lang kung ia-akses mo ang personal mong mga address tulad ng e-mail, blog, Friendster at iba pang social networking sites na kinabibilangan mo. Anonymous ka, parang walang pagkatao. Ang nakasalang, iyung may-ari ng Wi-Fi na ginagamit mo.

Pagkatapos, madalas, nasasagap ng nakiki-Wi-Fi ang bank account at iba pang personal na impormasyon ng may-ari ng Wi-Fi. Kaya iyung mahilig sa pornograpiya ng mga bata (child pornography), tumitingin ng website tungkol dito, o bumibili ng mga materyales kaugnay nito, o naga-upload ng mga imahen at video na naglalaman ng ganito. Siyempre pa, bawal ang ganitong pornograpiya sa nasabing mga bansa.

Iyung mahilig naman sa karaniwang pornograpiya, pero mas gugustuhing maging malinis ang Internet sa bahay at sariling account, sa Wi-Fi ng iba nagbubukas. Ang iba, bumibili pa ng mga laruang pang-seks (sex toys) dito. Ang iba naman, droga. At ang iba pa, kahit anong kalakal na ibinebenta sa Internet. Iyung may kriminal na adiksiyon sa “teorya,” pinapakyaw ang mga koleksiyon ng Verso at mga university press. Biro ko lang ang huli – pero bakit hindi?

May mangilan-ngilan nang nahuli sa ganitong mga “krimeng Wi-Fi” na, madalas, katambal ng paggawa ng iba pang krimeng nabanggit.

Si Samir Amin, progresibong ekonomista
(Galing ang larawan sa galizacig.com.)

(2)

Makikita rito kung paanong kahit sa abanteng kapitalistang mga bansa, mayroon pa ring hindi kalahok o excluded sa Internet bilang larangan. Siyempre, mayroon talagang naghahanap ng libreng Wi-Fi ng iba para doon nila ilabas ang mga pagnanasang ayaw nilang matumbok sa kanila. Mayroon din talagang gustong makalibre at makalamang. Pero mayroon din talagang walang Wi-Fi sa bahay.

Siguro, maihahalintulad ang Wi-Fi sa karanasan ng iba pang kalakal sa ilalim ng kapitalismo. Ayon sa isang Marxistang ekonomista, marami sa mga kalakal na iniluwal ng kapitalismo – at maging sa mga produktong inabutan ng kapitalismo mula sa panahon ng piyudalismo – ang nagsimula sa pagiging pribilehiyo ng iilan sa lipunan. Halimbawa niya ang asukal, na makikita lamang noon sa hapag-kainan ng mga hari at reyna ng piyudalismo. Unti-unti, umabot at nanuot ang asukal sa karaniwang mga tahanan, pero hanggang sa isang antas lamang.

Dahil sa tuluy-tuloy na pagkakonsentra ng yaman sa iilan sa bansa at mundo, kasabay ng tuluy-tuloy na paghihirap ng malaking mayorya, gayundin ng pagtubo at pag-aari sa produksiyon ng mga kalakal, hanggang isang antas lamang ang inaabot ng “demokratisasyon” o paglaganap ng mga kalakal ng kapitalismo. Hindi lamang asukal at Wi-Fi ang puwedeng gawing halimbawa rito, kundi samu’t saring kalakal na – na lumaganap pero hanggang sa isang antas lamang.

Halos kasabayan, halimbawa, ng akademiko at intelektuwal na talakayan hinggil sa Internet at makabagong mga teknolohiya – gayundin sa urbanisasyon na sinasabing balangkas ng mga teknolohiyang ito – ang pagkatawag ng pansin sa mabilis na paglago ng populasyon ng mga tinatawag na “slum” sa buong mundo. Magiging “planeta ng mga slum” ang mundo, ayon sa isang awtor.

Ipinapaalala ng paglago ng populasyong ito – puwede kayang tawagin itong “iskuwaterisasyon ng mundo”? – kung paanong hindi maiwasan ng kapitalismo, o ng imperyalismo, na lumikha ng malaking saray ng reserbang paggawa. Sa kaso ng mga iskuwater ng planeta, karagatan sila ng mga latak na hindi maipaloob o mapaunlad ng sistema. Mas “latak” nga marahil, dahil may dala pang pangako ang “reserbang paggawa” na maipapaloob sila sa ekonomiya.

Giit ni Samir Amin, progresibong ekonomista: “Lahat ng patakaran ng G-7,” ang alyansa ng mayayamang bansa sa mundo, “at ang lahat ng armas na ginagamit nito para ipatupad ang nauna, ay nagpapakita ng prospek ng kahirapan at kamatayan ng bilyun-bilyong tao sa buong mundo. Alam ito ng naghaharing mga uri ng kolektibong imperyalismo; hindi katanggap-tanggap ang anumang hinuha na sobrang bobo nila para hindi ito mapagtanto.”

Dagdag pa niya, “Hindi na kaya ng kapitalismo ngayon na magpaunlad ng mga programa para pakainin ang lumalaking populasyon ng mundo; kailangan nitong ilaan ang lahat ng puwersa nito para isustine ang artipisyal na pagkonsumo ng ng mga maykaya. Dahil wala itong maialok sa malawak na mayorya ng sangkatauhan… sinasabi ng kapitalismo sa bilyun-bilyong tao na wala kayong kuwenta.”

Kaya ng teknolohiya ng Wi-Fi na sumaklaw sa maraming tao. Pero pinipigilan ito ng kapitalismo. Pasensiya na sa matayog na hugot, pero wala nang ibang makakapagpaliwanag nito. Marami ang paraan ng kapitalismo para gawin ito, pero tampok ang pagrereprodyus ng mismong kawalan ng pagkakapantay-pantay na esensiyal sa kapitalismo, o imperyalismo na kasalukuyang yugto nito.

(3)

Sa harap ng ganitong mga kuwentong sci-fi tungkol sa mga krimeng Wi-Fi, magandang balikan ang minsang nasabi ni Randolf “Randy” David, propesor ng Sosyolohiya sa Unibersidad ng Pilipinas: “Sa panahon ng pandaigdigang kosmopolitanismo, nalalantad ang mga indibidwal sa nakakalulang dami ng pipiliing buhay at moda ng pagkatao. Nakakasalubong nila ito sa kanilang paglalakbay, sa telebisyon at mga pelikula, mga libro at magasin, at sa cyberspace.” [“The Filipino Diaspora: Identity in the Global Age,” 1997 sa Reflections on Sociology and Philippine Society, 2001.]

Nasabi niya ito sa konteksto ng pagsasabing hindi na awtomatiko ang identidad ng pagiging Pilipino sa mga kabataan ngayon. Maaaring sabihing masyadong makaisang-panig ang paggamit sa nabanggit na mga krimeng Wi-Fi para ibangga sa ganitong pangkalahatang pagsusuri. Pero iyon ang punto: Magagamit ang mga krimeng Wi-Fi para matingnan sa ibang perspektiba ang mga pahayag ni Prop. David.

Sa mga krimeng Wi-Fi, hindi ang paghubog sa mga tao ng mga identidad na iniaalok ng cyberspace o Internet ang tumatampok. Dito, ang makikita ay ang paggigiit ng totoong identidad – bagamat totoong minanupakturang identidad din – ng mga tao. Sa mga krimeng Wi-Fi, hindi “pandaigdigang kosmopolitanismo” ang makikita – na maipagpapalagay nang itinuturing na mabuti ni Prop. David. Dito, ang makikita ay ang madidilim na aspekto na patuloy na iniluluwal ng sistemang pang-ekonomiyang inaakalang nabihisan na ng “pandaigdigang kosmopolitanismo” – kahirapan at madidilim na pagnanasa ng mga tao.

07 Abril 2008

“Siguro, nakapagtabi ako ng bakanteng lugar sa puso ko para dumating ka at punuan ang espasyong ito…” mula sa salin ng “Something New in My Life” ni Stephen Bishop. (Galing ang larawan sa biboyroyong.blogspot.com.)

Bago sa Buhay Ko

Siguro, ginusto ko ng bago sa buhay ko
bagong susing akma sa bagong pinto
ang gumising at makakita ng tanawing bago
iyung matagal nang hinihintay ko.

Mga pangarap, tulad ng lahat mayroon din akong ilan.
Na magkakatotoo ito, walang nakaalam.
Nalaman ko noong hinaplos mo ako.
Hinaplos mo ako.

Para kang simoy na biglang umihip sa buhay ko –
bagong mukha, bagong ngiti, bagong awit.
At ngayon alam kong ginusto pala kita sa buhay ko
nitong buong panahon.

Siguro, nakapagtabi ako ng bakanteng lugar sa puso ko
para dumating ka at punuan ang espasyong ito
bago ko pa man nasabi sa iyong “Mahal kita.”
Mahal kita.

Anuman ang mangyari, totoo ito:
Dumating at umalis man ang lahat ng tagsibol,
anumang indak ang ginawa o ginagawa ko,
anupaman ang puwede kong gawin,
lagi kang bago sa buhay ko
mula ngayon.

Alam kong lagi ka nang narito sa buhay ko
mula ngayon.

Malayang salin ito ng kantang “Something New in My Life” ni Stephen Bishop, kompositor at mang-aawit na mas kilala sa “King and Queen of Hearts” – bagamat maganda rin ang “Old Songs” at “On and On.” Sa pagkakatanda ni Xavier, “Something…” ang unang bagong kanta sa radyo ni Martin Nieverra matapos nilang maghiwalay ni Pops Fernandez.

Hindi mahalaga sa kanya kung matulain ang orihinal na Ingles, at kahit marahil ang salin na ito – na parehong hindi matulain, kahit para sa aking walang alam sa tula. May mga mangingibig, katulad niya, na dumudulog kay Pablo Neruda; siya, dumudulog sa paborito niyang mga kanta. Kapag nakikinig ng radyong FM, wala siyang tigil sa kakaisip kung gaano ka-totoo sa buhay niya ang mga pinapatugtog.

Sa “Something…” mas gusto lang niyang damhin ang madamdaming pagkakakanta ni Bishop, at ang sinasabi ng bawat linya. Mahalaga ang Abril 3 sa kanya. “Making a virtue out of necessity” na ang moda niya ngayon, kumbaga. Kunwari, siya ang may gusto. Kunwari, ginusto na rin niya. Sa dulo, ginusto na nga rin niya.

Hindi naman kailangang tao ang kantahan. Hindi naman kasi siya ang may iba. Kapag naririnig niya ito, kapag kinakanta niya ito, iniisip niyang kinakantahan niya ang Kalayaan niya.

04 Abril 2008

Kadalasang ugat ng ganitong pag-aaway-away ang pagmumura, na nanunuot at may iba’t ibang pakahulugan sa mga larangan ng lipunan. (Galing ang painting na “Tug of War” sa bookforum.com.)

Mura Kayo Diyan!

(1)

Nagmumura na si Benjie. Nagsumbong sa akin ang lola niya. Magtatatlong taon pa lang siya pero, sabi ng lola, “He’s saying U-L-O-L, G-A-G-O and P-U-T-A.” Karay-karay niya si Benjie kaya hindi niya masabi nang diretso. Bigla na lang daw ihihirit ng apo ang mga mura, na uulit-ulitin nito nang tumatawa, aliw na aliw sa reaksiyon ng naeeskandalong pamilya.

Ang suspetsa ng matanda, may nagturo sa bata noong alaga ng yaya. Imposible nga namang bigla na lang gustuhin nitong magmura – parang bigla nitong ginustong manigarilyo, halimbawa. “Mabuti kung sa iskuwater kami nakatira. Eh hindi,” dagdag ng taga-condominium. Nababahala siya. “Ano na lang ang iisipin ng mga kapit-bahay?”

(2)

Hindi na malinaw ang ibig sabihin ng “ulol,” “gago” at kahit “tarantado” sa maraming kabataan. Mabuti pa ang “ulol,” may “asong ulol” – di gaya ng dalawa na walang laging kapartner. Maluwag ang pakahulugan sa mga ito kaya siguro naging palasak. O masyadong naging palasak kaya nalimutan ang orihinal na kahulugan? Ang “tanga” naman, sa maliliit na bagay ginagamit.

Nasasabi ang mga murang ito kapag bumubugso ang damdamin. Hindi laging negatibo ang minumura. Namumura ang kabarkada kapag may biro siyang nakakaloko pero nakakatawa. Nasa ganitong pilyong unawaan ang titulong Tanging Ina ng isang pelikula.

Dahil islogan sila ng pag-igting sa isang antas ng damdamin, dikit ang mura sa mga kabataan. Sikat ang “Pare Ko” ng Eraserheads: Ang “’lang-hiya,” ginagawang “’tang-ina”. Sa sikat na kuwentong “Utos ng Hari” ni Jun Cruz Reyes, bahagi ang mura ng pagrerebelde ng bida.

Kabataan ang nagsasalita sa dalawang itong bumabasag sa lumang pagbabawal sa pagmumura. Bahagi rin ang mura ng rebelyon ng mga may katha.

(3)

Ang mura, pananda rin ng uri at kaugnay nitong impluwensiyang pangkultura. Kapag may pelikulang tumatalakay daw sa buhay-maralita – nitong huli’y hubaran kadalasan – asahan mong uulan ng mura. Marami sa mga kuwentong tinatawag na “sosyal-reyalistiko” ang binudburan nito. Siguro, lumilitaw ang pagtingin ng mga may-akda sa mahihirap, bagamat may butil ng katotohanan.

Kapag nakarinig ka naman ng “sinverguenza,” o “hijo de puta,” mahuhulaan mong maraming antigong muwebles sa paligid, ang nagsabi’y nakasuot ng roba, naninigarilyo sa pipa, at mukhang Kastilaloy – may bigote pa siguro ni Paquito Diaz. “Hudas, Barrabas, Hestas” naman ang paborito ni Doña Dellilah ng John & Marsha.

Ngayon, sa panahon ng MTV, HBO, DVD, romance novels, at marami pang produkto ng kulturang popular ng Amerika, lalo sigurong dumadami ang nagsasabi ng “Fuck you” at “Bitch”. Iyung una, tagos hanggang sa mga maralita – “Pakyu!” – habang mas nasa panggitnang uri ang ikalawa.

Ang Eraserheads: “Di ba?…”

(4)

Sa mga pelikulang bakbakan, hindi palamura si Fernando Poe Jr. – na sabi’y laging “Delfin” ang pangalan. Madalas, kalaban niya ang palamura, hindi siyang kinatawan ng lumang tipo ng maginoong Pilipino. Sa dekada ’90, lalabas ang bidang “maginoo pero medyo bastos” ang bibig sa mga karakter ni Robin “Bad Boy” Padilla.

Wala yatang pelikula ang sikat na mga bidang artistang babae – mula kay Gloria Romero hanggang kina Nora at Vilma, mula kay Sharon hanggang kay Judy Ann – kung saa’y palamura sila. Kung mayroon man, kaunti lang siguro. Madalas na marumi, pariwara o kakaiba ang babaing nagmumura. Kaya nga inilagay pa sa YouTube ang video ni Claudine Barretto noong natapilok siya sa hagdan ng isang palabas. Sabi niya, “Ay putang-ina!”

Iyan ang murang malutong at malinaw ang kahulugan, na hindi laging gustong ihatid kapag sinasabi. Marami, ang turing dito’y pinakamasamang mura. Bukod sa idinadamay nito ang hindi kasama sa usapan, nakatuntong ito sa mababang pagtingin ng lipunan sa mga tinatawag na “puta,” at sa babae sa kalakhan.

Hindi maganda sa dalaga ang pagmumura, pero may istiryutipo ng inang bungangera.

(5)

Bagamat laging inaakalang emosyunal ang mga aktibista, hinihikayat sila sa “Kilusan” na huwag magmura. Marami pa rin kasing naaadwa sa pagmumura. Napakaraming dapat pagkaisahan, huwag nang magtaboy dahil lang sa maliliit na bagay. Sa alituntunin ng NPA, nakasulat: “Bawal mag-alimura.”

Alamat si Felimon “Popoy” Lagman, dating lider-komunista, sa “makulay na pananalita”. Sabi ng dating nakatrabaho, “Sinasabi niya ang mga bagay na hindi mo dapat sabihin sa kasama… mga bagay na hindi mo dapat sabihin sa kahit kanino.” Minumura niya ang nakakadebate, na hindi daw dapat sa talakayang ang dapat manaig ay paghikayat.

Sina Marx, Lenin at Mao, kilala sa pagiging mainitin ang ulo sa mga usaping mahalaga sa rebolusyon, lalo na ng prinsipyo. Pero ang sabi, hindi sila malakas magmura.

(6)

Hindi palamura ang mga relihiyoso at lider-relihiyon. Ano namang ipagmumura pa ng huli, eh masarap ang buhay nila? Itanong mo kay Padre Damaso, kung mayroon siyang tagapagmana.

Kakaibang lider-relihiyon si Bro. Eli Soriano. Hindi lang dahil kabisado o tila kabisado niya ang Bibliya, kundi dahil maraming napapamura kasabay niya kapag inuupakan niya ang pagpepera at panloloko ng mga lider-relihiyon.

Siguro, banas na banas siya sa malaganap na kasamaan, kahit sa hanay ng mga dapat manguna sa pagsunod sa Diyos at paglilingkod sa bayan. Tinutuligsa niya ang mga maykayang walang pakialam sa maralita. Ang paniwala nga niya, narito na ang “666” – at iyan ay ang pera.

Iyun nga lang, hindi niya ginagamit ang talas ng isip at dila niya ngayon para tuligsain ang rehimen ng cabalen niyang tampulan ng maraming mura.

31 Marso 2008, nalathala sa Pinoy Weekly, 02-08 Abril 2008. Salamat kay Soliman A. Santos, patnugot ng seksiyong Kultura, at kay Patrick Bilog sa kakaibang layout.

Salamat sa mga patnugot ng Ang Dagling Tagalog, 1903-1936 na sina Rolando B. Tolentino at Aristotle J. Atienza, naipapaalala sa atin ang nawalang kasaysayan ng nawalang dagli. (Galing ang larawan sa rolandotolentino.blogspot.com.)

Ang Pagkabuhay na Muli ng Dagli

Rebyu ng Rolando B. Tolentino at Aristotle J. Atienza, mga patnugot. Ang Dagling Tagalog, 1903-1936. Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 2007.

Sa unang buhay nito, isang porma ng maikling sulatin o panitikang tuluyan – prosa, hindi tula – sa wikang Tagalog ang dagli. Kadalasan, pasalita ang tono nito. Dahil pormang pakuwento, nasabing ninuno ito ng tinatawag ngayong “maikling kuwento”. Namayagpag ito noong unang mga taon ng 1900, panahon ng direktang pananakop ng US sa bansa, noong regular na laman ito ng iba’t ibang pahayagan sa wikang Tagalog. Bahagi samakatuwid ito ng pagsasalubong ng (1) pagpasok at paglaganap ng teknolohiya ng paglalathala at (2) pagkabuo ng saray na marunong magbasa at sumulat ng Tagalog.

Malaking mayorya ng mga dagli, pumapaksa sa wagas na pag-ibig – bigo, masaya, nananabik. Basta pag-ibig. Pero marami ding tumatalakay sa paglaya ng Pilipinas at ng mga manggagawa. Marami ding nagkokomento sa mga isyung panlipunan – kung sa kasalukuyan, hindi pa siguro partikular na NBN-ZTE, kundi pagkagumon sa droga ng paparaming kabataan o pangkalahatang katiwalian sa pamahalaan. Sinasabing katangian ng mga dagli ang pagiging labis na emosyonal o sentimental. At tulad sa kulturang “emo” ngayon, naging mababa ang pagtingin sa dagli noong kasikatan nito.

Repleksiyon nito ang nalimbag na pangalan ng mga sumulat nito. Bagamat lalabas na mahilig ang mga manunulat ng nasabing panahon na gumawa nito – tulad marahil ng pag-ekstra sa pelikula, pago-ghost writing para sa mga mapera, at pagsali sa Palanca ng mga manunulat ngayon – pawang nagsigamit ng “talipanpan” o pseudonym ang sikat at di-sikat na mga manunulat na gumawa ng mga dagli. May hinalang sinadya ito para huwag matukoy ng kani-kanilang asawa ang mga manunulat na naghuhumiyaw sa pagbubulalas ng pag-ibig sa iba. O baka ninuno rin ang dagli ng blind item na chika?

Anu’t anuman, sa paglipas ng panahon, tiningnan nang mababang klase ang mga pahayagang Tagalog, kasabay ng pagsulpot at paglakas ng sari-saring programa at institusyon ng tinawag na “panitikan” sa mga unibersidad. Sa huli napaunlad ang kinikilalang modernong maikling kuwento, na ang mga katangian ay malinaw na kasalungat ng sa dagli. Panahon ito ng pag-arangkada ng pagpapatatag sa sistemang kolonyal sa bansa. Sa isang kapani-paniwalang pagbasa, makikita ang “pagpasok ng subhetibidad ng kolonialismo sa porma ng maikling kwento at pagkatao ng kwentista.”

(Mula sa loneprairie.net.)

Salamat sa mga patnugot ng Ang Dagling Tagalog, 1903-1936, naipapaalala sa atin ang nawalang kasaysayan ng nawalang dagli – at ang ugat sa kolonyal na barbarismo ng maikling kuwentong “sibilisado,” kung hahalaw kay Walter Benjamin. Pero hindi lamang pangkalahatang pagtuklas sa nawalang porma – kahit pa biktima ito ng kolonisasyon – ang ginawa nina Rolando B. Tolentino at Aristotle J. Atienza. Sa koleksiyong ito ng 94 na dagli, mulat nilang pinatampok ang mga dagling kontra-imperyalista at makabayan, maka-manggagawa at sosyalista, at nagkokomentaryo sa lipunang kolonyal noon.

Maliban sa madalas na paggamit ng mga salitang luma at Espanyol, nakakaaliw ang mga dagli. Kanya-kanyang gimik ang mga nagsulat. Nakakatuwang matuklasan ang ilang punto sa wika: May “h” na sila noon sa kanilang mga “eh” at “oh”. Hindi sila maingat sa “ng” at “nang,” pabor kadalasan sa una. At lumang salita pala ang “ungas”. OA o over-acting ang mga dagli ng pag-ibig: “Kaya irog, anong sarap! anong tamis! anong sarap! anong sarap ng buhay ko na ngayon ay nagtatalik sa sarap…” ni Puso aka Jose Corazon de Jesus. Ang iba’y parang litrato, bagamat maraming parang telenobela.

Sa kanyang introduksiyon, inilahad ni Atienza ang “nakalulungkot, nakalulunos, at nakakainis” na kalagayan ng pagsasaliksik na “arkayval” (archival) sa mga laybrari, karamihan ng mga universiti, para sa antoloji. Ipinakilala niya ang mga “talipanpan,” “sagisag-panulat” o pseudonym na ginamit ng mga may-akda ng dagli, gayundin kung bakit kapansin-pansin ang paggamit ng mga ito sa mga dagli. Ipinakilala rin niya ang mga kabanata ng antolohiya, gayundin ang tampok na mga dagli sa bawat kabanata. Nagkomento siya sa halaga sa kasalukuyan ng mga paksa at komentaryo ng mga ito.

Ipinagtanggol din niya ang aklat sa posibleng mga puna mula sa perspektiba ng kasarian at rehiyon dahil karamihan sa mga dagling Tagalog – Tagalogosentrismo? – ay isinulat ng mga lalaki at mula sa maka-lalaking pananaw. Maganda ang kanyang mga punto bagamat kalabisan, sa tingin ko, na hinging maging sosyalista si Hesukristo, halimbawa. Bagamat may hibo ng gayong kaisipan sa mga aral niya, lampas iyon sa panahon niya. Anu’t anuman, pasok at patok ang aklat sa paghahagilap sa “otherness” ng akademikong postmodernismo na pinagkukuhanan ng lakas ng gayong pagtuligsa.

“The Flower Carrier,” painting ni Diego Rivera.
(Mula sa moderato.wordpress.com.)

Sa introduksiyon naman niya, sinuri ni Tolentino ang dagli sa konteksto ng kasaysayan – noon at ngayon – ng ekonomiyang pampulitika, kultura at panitikan ng bansa. Ipinakita niya kung paanong may halaga sa ating mga mambabasa sa kasalukuyan ang mga dagli at ang mga daloy na pang-ekonomiya, pampulitika, pangkultura at pampanitikan na lumalagos – pumapaloob at humihigit – dito. Maraming matatalas na punto rito, tampok ang malinaw na paglulugar at pag-ugat sa kaayusang kolonyal ng pagkapawi sa dagli. Malinaw din niyang nilagom ang pangkalahatang katangian ng pormang ito ng pagsulat.

Sabi ni Tolentino, walang pagpapanggap ang dagli na unibersal ito. “Ang halaga nito ay sa araw ng kanyang paglabas at ang lipunan ng madlang tumatangkilik nito. Kaya walang dagli sa kanon ng panitikang Filipino… gayong ito ang naging teknolohiya ng integrasyon ng print-oral na repersepsyon sa mundo sa panahon ng matinding agam-agam.” Kailangang ihabol, gayunman, na idinidiin nito ang partikular na katangian ng “kanon” ngayon. Sabi nga ni Fredric Jameson, kaya nilang angkinin o i-coopt – nila: ng imperyalismo, naghaharing mga uri, Estado – ang lahat, maliban sa kanilang pagkatalo.

Hindi ang pagtatanghal ng mga dula ni Bertolt Brecht sa harap ng burgesya, halimbawa, ani Jameson, kundi sa harap ng mulat at militanteng mga manggagawa. Tambalan ng dalawang wikang hindi pang-araw-araw ang laman ng libro: ang malalim na Tagalog ng mga sumulat ng dagli, at ang apropriasyon ng wikang Ingles at akademiko sa layuning progresibo nina Tolentino at Atienza. Hindi sila masisi: Tutal, libro – anyong hindi umaabot sa nakakarami – ang inilathala nila. Pero madali pa ring angkining ambag sa pagkilos ng sambayanan para sa kalayaang pambansa at panlipunan ang libro nila.

Nasa mambabasa na ang tungkulin, na mag-ambag sa pagbago sa lipunang pumaslang sa popular na dagli at kumukupot sa pagbuhay nito ngayon sa makitid na sirkulo ng panggitnang uri.

08 Marso 2008, inilathala ang inedit na bersiyon sa Philippine Collegian ng 18 Marso 2008. Maraming salamat sa mga patnugot!

Unang pangulong babae o unang pangulong Aprikano-Amerikano? Sina Hillary Clinton at Barack Obama, nagkakarera para maging presidente ng Amerika.  “Ano ka, rasista o seksista?” tanong ng iba. (Galing ang mga likhang-sining sa sketchpot.blogspot.com.)

Obama Rock With You*

(1)

Sa kanyang sanaysay na “Barack or Hillary? The politics of color,” tinalakay ni Luis H. Francia, Pilipinong manunulat na nakabase sa US – mula sa perspektiba ng mga Pinoy sa nasabing bansa – ang madalas nang marinig na talakayan hinggil sa pagpili ng kandidato ng Democratic Party ng US. Tanong niya: “Sa martsa patungong kasaysayan… magiging mas malaking hadlang ba ang seksismo o ang rasismo?” Sinipi niya si Maureen Dowd, kolumnista ng New York Times: “Mas masahol ba ang galit sa kababaihan (misogyny) kaysa sa rasismo, o mas masahol ang rasismo sa galit sa kababaihan?”

Siyempre, ang tinutukoy niya ay ang pagpili ng Democratic Party sa US: Si Barack Obama ba, na isang Aprikano-Amerikano? O si Hillary Clinton, na isang babaeng puti? Ano nga ba ang mas gusto ng mga Amerikano: Magkaroon ng unang pangulong Aprikano-Amerikano o ng unang pangulong babae?

Sa mga tanong na ito, sa mga komentaryo at usap-usapan sa partikular na pagpili ng kandidato ng Democratic Party, makikita ang mga nakamit at mga dapat pang makamit ng mga progresibo sa US. Mahalaga ring maitanong: Ano ang mga kalagayang pinagmulan ng nagaganap na ito, na kaswal nang pinag-uusapan ang seksismo at rasismo kaugnay ng pambansang eleksiyon – na maghahalal pa nga ng mismong susunod na pangulo ng US?

(”Hinagpis, Hagupit, Hulagpos,” painting ni Imelda Cajipe-Andaya. Galing sa hiraya.com)

(2)

Sa sanaysay niyang “Challenges for Feminist Cultural Studies Under the Rule of Global War,” sinariwa ni Neferti Xina M. Tadiar, progresibong intelektuwal, ang dekada 1960 – panahong masigla ang iba’t ibang kilusan at pakikibakang kontra-kolonyal at kontra-imperyalista, Civil Rights, maka-manggagawa at sosyalista, para sa paglaya ng kababaihan, pasipista at kontra-giyera, at iba pa. Siyempre, mga kilusan at pakikibaka itong itinayo, itinaguyod at isinulong ng mga taong apektado ng mga pagsasamantala at pang-aapi sa mga larangang ito, na tinawag ni Tadiar na “mga populasyong ginawang minorya (minoritized)”: aping mga mamamayan at bansa, mga Aprikano-Amerikano, mga manggagawa, kababaihan mula sa iba’t ibang uri at lahi – at maging ang mga mamamayan kasama ang mga beterano ng digma.

Dahil dito, aniya, “ang US-pandaigdigang ‘giyera kontra-terorismo’ na inilulunsad ngayon sa iba’t ibang larangan, ay puwedeng maunawaan na ganting (retaliatory) hakbangin sa panig ng maka-kanang paksiyon ng pandaigdigang elite…” Dagdag pa niya, “ang pag-usbong ng parehong pandaigdigan, imperyal na pasismo at ng popular transnasyunal na pagtutol dito – ay nakasandig sa mga pagbabagong pangkultura na pawang naganap bilang pinagsamang resulta ng matagalang pandaigdigang rebolusyong pangkultura simula pa noong huling bahagi ng dekada 1960 at ng pampulitika at pang-ekonomiyang kontra-rebolusyon na inilunsad ng mga kapangyarihang pang-estado, pang-korporasyon at pampinansiya…”

 

Pinansin din niya “ang pag-usbong ng isang pandaigdigang kontra-publiko o kontra-constituency, na nakatagpo ng representasyon sa walang katulad sa kasaysayang pandaigdigang protesta laban sa giyera sa Iraq na pinapamunuan ng US at UK” noong 2003.

Sa halalang pampangulo sa US ngayong taon, makikita nating sangkot ang mga panig na inilalarawan ni Tadiar. Sa isang banda, ang mga inaapi at pinagsasamantalahang populasyon o pangkatin sa lipunang Amerikano – tampok ang mga Aprikano-Amerikano at kababaihan. Sa kabilang banda, ang naghaharing elite na pampulitika at pang-ekonomiya sa lipunang Amerikano – tampok ang pagiging makadigma at paladigma nito. Sa ilang talakayan sa midya at Internet, lilitaw na may partido na ang bawat panig – Democratic Party ang una at Republican Party ang ikalawa. Sobrang simplistiko ang ganito, gayunman, sa puntong mali.

(3)

Sa kanyang librong You Can’t Be Neutral on a Moving Train (1994), ginunita ni Howard Zinn, Amerikanong anarkista-pasipistang historyador – puwede kaya natin siyang tawaging Renato Constantino ng US? – ang maraming kuwento ng magiting na pakikibaka ng mga mamamayang Amerikano laban sa rasismo at laban sa mga giyerang agresyon ng imperyalismong US. Sa pagsulat ng libro, malinaw ang intensiyon ni Zinn na magbigay ng giting at pag-asa sa mga katulad niyang progresibo sa US – noong 1994, na isa ring panahon ng pagkalugmok ng diwang progresibo sa US at maraming bansa dahil sa opensiba ng US na nagsasabing “Patay na ang Sosyalismo” sa harap ng pagguho ng mga bansang diumano’y “sosyalista”. Narito ang ilan sa magagandang sinabi niya sa libro:

“Ang kahandaan na gawin” ang mga aksiyong magdudulot ng pagbabago “ay di puwedeng isandig sa mga katiyakan, kundi sa mga posibilidad na masisipat sa pagbasa sa kasaysayan nang kaiba sa nakagawiang masakit na paglitanya ng mga kalupitan ng tao. Sa gayong pagbasa makikita natin hindi lamang giyera kundi paglaban sa giyera, hindi lamang kawalang-katarungan kundi pag-aalsa laban sa kawalang-katarungan, hindi lamang pagkamakasarili kundi pag-aalay ng sarili, hindi lamang katahimikan sa harap ng diktadura kundi pagsuway, hindi lamang kalupitan kundi pagmamahal.”

“Pinatunayan ng kilusan… na kahit wala ang mga tao ng karaniwang mga pag-aari ng kapangyarihan – pera, pampulitikang awtoridad, puwersang pisikal – tulad ng mga mamamayang Aprikano-Amerikano sa Deep South, mayroong kapangyarihang puwedeng malikha sa naipong galit, giting, at sa inspirasyon ng isang pinagsasaluhang layunin, at kung pagsasamahin ng sapat na bilang ng tao ang kanilang kaisipan at lakas para sa layuning iyon, maaari silang magtagumpay. Pangyayari itong muli’t muling naitala sa kasaysayan ng popular na mga kilusan laban sa kawalang-katarungan sa buong mundo.”

(”Oh, America” painting ni Gee Vaucher, galing sa timeout.com.)

(4)

Humupa, gayunman, ang radikalismo ng dekada 1960 sa US at iba pang abanteng bansang kapitalista – bunsod sa isang banda ng grabeng opensiba ng gobyerno ng US. Sa maraming sulatin ng mga progresibo sa US, karaniwan nang ilarawan ang dekada 1970, 1980 at 1990 na mga dekada ng kontra-rebolusyon o reaksiyon. Bagamat hindi nawala ang magigiting na paglaban, sa pangkalahatan