Unang pangulong babae o unang pangulong Aprikano-Amerikano? Sina Hillary Clinton at Barack Obama, nagkakarera para maging presidente ng Amerika.  “Ano ka, rasista o seksista?” tanong ng iba. (Galing ang mga likhang-sining sa sketchpot.blogspot.com.)

Obama Rock With You*

(1)

Sa kanyang sanaysay na “Barack or Hillary? The politics of color,” tinalakay ni Luis H. Francia, Pilipinong manunulat na nakabase sa US – mula sa perspektiba ng mga Pinoy sa nasabing bansa – ang madalas nang marinig na talakayan hinggil sa pagpili ng kandidato ng Democratic Party ng US. Tanong niya: “Sa martsa patungong kasaysayan… magiging mas malaking hadlang ba ang seksismo o ang rasismo?” Sinipi niya si Maureen Dowd, kolumnista ng New York Times: “Mas masahol ba ang galit sa kababaihan (misogyny) kaysa sa rasismo, o mas masahol ang rasismo sa galit sa kababaihan?”

Siyempre, ang tinutukoy niya ay ang pagpili ng Democratic Party sa US: Si Barack Obama ba, na isang Aprikano-Amerikano? O si Hillary Clinton, na isang babaeng puti? Ano nga ba ang mas gusto ng mga Amerikano: Magkaroon ng unang pangulong Aprikano-Amerikano o ng unang pangulong babae?

Sa mga tanong na ito, sa mga komentaryo at usap-usapan sa partikular na pagpili ng kandidato ng Democratic Party, makikita ang mga nakamit at mga dapat pang makamit ng mga progresibo sa US. Mahalaga ring maitanong: Ano ang mga kalagayang pinagmulan ng nagaganap na ito, na kaswal nang pinag-uusapan ang seksismo at rasismo kaugnay ng pambansang eleksiyon – na maghahalal pa nga ng mismong susunod na pangulo ng US?

(“Hinagpis, Hagupit, Hulagpos,” painting ni Imelda Cajipe-Andaya. Galing sa hiraya.com)

(2)

Sa sanaysay niyang “Challenges for Feminist Cultural Studies Under the Rule of Global War,” sinariwa ni Neferti Xina M. Tadiar, progresibong intelektuwal, ang dekada 1960 – panahong masigla ang iba’t ibang kilusan at pakikibakang kontra-kolonyal at kontra-imperyalista, Civil Rights, maka-manggagawa at sosyalista, para sa paglaya ng kababaihan, pasipista at kontra-giyera, at iba pa. Siyempre, mga kilusan at pakikibaka itong itinayo, itinaguyod at isinulong ng mga taong apektado ng mga pagsasamantala at pang-aapi sa mga larangang ito, na tinawag ni Tadiar na “mga populasyong ginawang minorya (minoritized)”: aping mga mamamayan at bansa, mga Aprikano-Amerikano, mga manggagawa, kababaihan mula sa iba’t ibang uri at lahi – at maging ang mga mamamayan kasama ang mga beterano ng digma.

Dahil dito, aniya, “ang US-pandaigdigang ‘giyera kontra-terorismo’ na inilulunsad ngayon sa iba’t ibang larangan, ay puwedeng maunawaan na ganting (retaliatory) hakbangin sa panig ng maka-kanang paksiyon ng pandaigdigang elite…” Dagdag pa niya, “ang pag-usbong ng parehong pandaigdigan, imperyal na pasismo at ng popular transnasyunal na pagtutol dito – ay nakasandig sa mga pagbabagong pangkultura na pawang naganap bilang pinagsamang resulta ng matagalang pandaigdigang rebolusyong pangkultura simula pa noong huling bahagi ng dekada 1960 at ng pampulitika at pang-ekonomiyang kontra-rebolusyon na inilunsad ng mga kapangyarihang pang-estado, pang-korporasyon at pampinansiya…”

 

Pinansin din niya “ang pag-usbong ng isang pandaigdigang kontra-publiko o kontra-constituency, na nakatagpo ng representasyon sa walang katulad sa kasaysayang pandaigdigang protesta laban sa giyera sa Iraq na pinapamunuan ng US at UK” noong 2003.

Sa halalang pampangulo sa US ngayong taon, makikita nating sangkot ang mga panig na inilalarawan ni Tadiar. Sa isang banda, ang mga inaapi at pinagsasamantalahang populasyon o pangkatin sa lipunang Amerikano – tampok ang mga Aprikano-Amerikano at kababaihan. Sa kabilang banda, ang naghaharing elite na pampulitika at pang-ekonomiya sa lipunang Amerikano – tampok ang pagiging makadigma at paladigma nito. Sa ilang talakayan sa midya at Internet, lilitaw na may partido na ang bawat panig – Democratic Party ang una at Republican Party ang ikalawa. Sobrang simplistiko ang ganito, gayunman, sa puntong mali.

(3)

Sa kanyang librong You Can’t Be Neutral on a Moving Train (1994), ginunita ni Howard Zinn, Amerikanong anarkista-pasipistang historyador – puwede kaya natin siyang tawaging Renato Constantino ng US? – ang maraming kuwento ng magiting na pakikibaka ng mga mamamayang Amerikano laban sa rasismo at laban sa mga giyerang agresyon ng imperyalismong US. Sa pagsulat ng libro, malinaw ang intensiyon ni Zinn na magbigay ng giting at pag-asa sa mga katulad niyang progresibo sa US – noong 1994, na isa ring panahon ng pagkalugmok ng diwang progresibo sa US at maraming bansa dahil sa opensiba ng US na nagsasabing “Patay na ang Sosyalismo” sa harap ng pagguho ng mga bansang diumano’y “sosyalista”. Narito ang ilan sa magagandang sinabi niya sa libro:

“Ang kahandaan na gawin” ang mga aksiyong magdudulot ng pagbabago “ay di puwedeng isandig sa mga katiyakan, kundi sa mga posibilidad na masisipat sa pagbasa sa kasaysayan nang kaiba sa nakagawiang masakit na paglitanya ng mga kalupitan ng tao. Sa gayong pagbasa makikita natin hindi lamang giyera kundi paglaban sa giyera, hindi lamang kawalang-katarungan kundi pag-aalsa laban sa kawalang-katarungan, hindi lamang pagkamakasarili kundi pag-aalay ng sarili, hindi lamang katahimikan sa harap ng diktadura kundi pagsuway, hindi lamang kalupitan kundi pagmamahal.”

“Pinatunayan ng kilusan… na kahit wala ang mga tao ng karaniwang mga pag-aari ng kapangyarihan – pera, pampulitikang awtoridad, puwersang pisikal – tulad ng mga mamamayang Aprikano-Amerikano sa Deep South, mayroong kapangyarihang puwedeng malikha sa naipong galit, giting, at sa inspirasyon ng isang pinagsasaluhang layunin, at kung pagsasamahin ng sapat na bilang ng tao ang kanilang kaisipan at lakas para sa layuning iyon, maaari silang magtagumpay. Pangyayari itong muli’t muling naitala sa kasaysayan ng popular na mga kilusan laban sa kawalang-katarungan sa buong mundo.”

(“Oh, America” painting ni Gee Vaucher, galing sa timeout.com.)

(4)

Humupa, gayunman, ang radikalismo ng dekada 1960 sa US at iba pang abanteng bansang kapitalista – bunsod sa isang banda ng grabeng opensiba ng gobyerno ng US. Sa maraming sulatin ng mga progresibo sa US, karaniwan nang ilarawan ang dekada 1970, 1980 at 1990 na mga dekada ng kontra-rebolusyon o reaksiyon. Bagamat hindi nawala ang magigiting na paglaban, sa pangkalahatan ay napahupa ang radikalismo ng naunang dekada sa mga panahong ito, kung hindi man masasabing namayani ang konserbatismo.

Madalas ding sabihing naging atrasan ng maraming Amerikanong progresibo ng dekada 1960 ang akademya o mga unibersidad. Sa isang banda, mainam nang may natira sa akademya kaysa nawala na lang na parang bula. Pero sa isang banda, sa pagkawala ng aktibong buhay-pampulitika ng mga progresibo sa loob ng akademya, nabago, nalimitahan, o nakahon din ang progresibong kaisipang kanilang dala-dala.

Sa ganitong konteksto sumibol at namayagpag ang postmodernismo sa US. (Mahalagang maipakita ang ganitong kasaysayan dahil patuloy itong lumalaganap ngayon sa Internet: Salamat sa Google at Wikipedia, oportunistang nane-name drop sina Jacques Derrida, Jean-Francois Lyotard at Jean Baudrillard nang hindi nababasa ang aktuwal nilang mga librong kailangan talaga ng isang antas ng pagkasanay para maunawaan.)

Bagamat may mga intelektuwal na nagsasabing ginagamit nila ang postmodernismo para sa mga layuning progresibo, responsable ang “po-mo” sa pagpapantay ng bigat at talab ng pang-aapi at pagsasamantala sa larangan ng uri, kasarian, relihiyon, nasyunalidad, lahi (race) at iba pang identidad. Nagsimula ang ilang intelektuwal na postmodernista sa pagsisikap na iwasan o alpasan ang diumano’y “reduksiyonismo sa uri” (class reductionism) o “ekonomismo” ng Marxismo – pero humantong sa dulong kabilang paling, sa paglusaw sa pag-unawa sa bisa ng uri. Naging impluwensiyal ang bersiyong ito ng postmodernismo, na kumalat na rin maging sa masmidya.

(5)

Malinaw ang hibo ng ganitong kaisipan sa moralista at emosyunal na blackmail na ipinakita ng kolumnistang si Maureen Dowd sa itaas: Ano ka, seksista o rasista? Kung si Prop. Sarah Raymundo ang masusunod, sasagutin niya ito siguro ng “Yes please!” dahil huwad na oposisyon ito ng parehong kasuka-sukang pagpipilian. Alinsunod sa paborito niyang si Slavoj Zizek – pilosopong Slovenian at kilalang kalaban ng postmodernismo, bagamat humahalaw rin dito – igigiit niya ang paghulagpos sa ganitong pagpipilian at ipapakitang may mga pagpipiliang higit sa dalawang ito.

Magandang panimula ang sagot ng sikat na manunulat na Pilipinong si Ninotchka Rosca, na nakabase sa US: “Mahirap pumili sa unang Aprikano-Amerikano at unang babaeng kandidato sa pagkapangulo, dahil nasa iisang uri (class stratum) lang sila.”

Tinatawag ni Rosca ang pansin natin sa halaga ng uri sa paghubog sa mga tao at sa sistemang pampulitika ng US, at kahit anong bansa. Dahil parehong kinatawan ng naghaharing uri ng US – at ng buong mundo – sina Hillary at Barack, (1) Hindi magkakaroon ng pundamental na pagbabago sa sistemang pampulitika at pang-ekonomiya ng US sino man sa kanila ang mahalal, at (2) Mahirap ding umasang magkakaroon ng pagbabago sa katayuan ng nakakaraming kababaihang Amerikano at Aprikano-Amerikano sino man sa kanila ang mahalal. Ang babaeng si Margaret Thatcher, halimbawa, ang namuno sa Britanya noong dekada 1980 – panahon ng pagpapaatras sa mga tagumpay na nakamit ng pakikibaka ng kababaihan at iba pang sektor ng lipunan.

(6)

Unang pangulong babae o Aprikano-Amerikano? Maaaring may progresibong silbi sa kamalayan ng karaniwang tao ang ganitong pagtatanong anumang antas ang abutin sa pagkilala sa pagkaapi ng mga pangkating ito sa lipunan. Ang mahirap, gayunman, ay ihinuhulog nito ang pagkilos sa pagboto lamang – para sa akademikong layunin pa ng paghalal ng magiging sagot sa tanong na “Sino ang unang pangulong Aprikano-Amerikano/babae ng US?”

Sa tingin ko, gayunman, mas may pakinabang kay Hillary kaysa kay Obama ang ganitong pagtatanong – at humantong nga ang artikulo ni Luis H. Francia na sinipi sa itaas sa pagsasabing mas iboboto ng mga Pilipino-Amerikano si Hillary. Bukod sa ibinabalik nito sa gunita ang negatibong mga istiryutipo tungkol sa mga Aprikano-Amerikano na ipinapalaganap ng makapangyarihang MTV halimbawa sa kabataan – na malaking bungkos ng botante sa US – hinahawi nito ang isang napakahalagang usapin sa US at sa buong mundo: ang giyera sa Iraq.

Sa isyung ito, mas malinaw at konsistent ang tindig ng pagtutol ni Obama kaysa kay Hillary. Sa isyung ito umuungos si Obama kay Hillary, sa suporta ng opinyong publikong malakas nang kontra sa giyera ng US sa Iraq. Sa puntong ito masasabing magandang balita ang malakas na laban ni Obama at ang posibilidad na manalo siya: Patunay ito ng pagkamulat ng mga mamamayang Amerikano sa kahungkagan at kalupitan ng giyera ng kanilang gobyerno – gamit ang kanilang buwis – laban sa mga mamamayan ng Iraq. Patunay ito ng kanilang pagkilos para tapusin na ang mapaminsalang digmang ito.

Tagumpay ito ng pagmumulat, pagkilos, at pag-oorganisa ng mga mamamayang Amerikano, hindi laban sa rasismo o seksismo, kundi laban sa giyerang agresyon ng US sa Iraq – na siyang isyu ng huling malalaking pagkilos nila sa lansangan, at ng malakas na pagbubunyag ng mga progresibo sa US tungkol sa digmang ito. Lumaban ang inapo ng pakikibakang kontra-giyera noong dekada 1960 sa opensiba sa mga sektor ng lipunan na nagsulong nito.

Si Ninotchka Rosca, bantog na manunulat na Pilipino
(Galing ang larawan sa redstorm.ca.)

(7)

Sa isang banda, bahagi sina Hillary at Obama ng mga pangkatin sa US na dumadanas ng mas matinding pang-aapi at pagsasamantala sa panahon ng giyera. Ang mga Aprikano-Amerikano, ipinambabala bilang mga sundalo sa giyera. Ang kababaihan, nagtatrabaho bilang mga taga-sustine ng mga tahanan at iba pang institusyong sumusuporta sa digma. Pero masyadong malayo ang ugnayan nina Hillary at Obama sa aktuwal na mga Amerikanong dumadanas ng ganito, kaya mas simboliko marahil ang lugar nila sa ganitong kalagayan – mga simbolo ng paglaban sa giyerang umaapi sa mga Aprikano-Amerikano, kababaihan at iba pang pangkatin sa lipunan.

Kung kailangan pa ng dagdag na indikasyon, isang indikasyon ang pangunguna ni Obama ng posibilidad ng paghulagpos sa “mikro-pulitika” (micro-politics) na ayon sa mga postmodernista ay ang tanging pulitika na posible sa kasalukuyang panahon. Kung nagkataon, mayayamang Aprikano-Amerikano lamang – na magagaling magsalita marahil? – ang susuporta kay Obama.

Mainam ang pahayag hinggil dito ni Zizek: “Radikal ko itong tinututulan. Madalas, kasama ng etikang ito ng pagkukuwento ang karapatang maglahad, na para bang ang pinakamataas na aksiyong magagawa mo ngayon ay ikuwento ang iyong istorya, na para bang isang Aprikano-Amerikanong lesbiyanang ina lamang ang makakaalam ng kung paano maging Aprikano-Amerikanong lesbiyanang ina, ganoon. Ngayon, puwedeng magtunog-mapagpalaya ang ganito. Pero kapag tinanggap natin ang lohikang ito, pumapasok tayo sa isang tipo ng apartheid. Sa panahong dinodomina ang lipunan, hindi lahat ng kuwento ay pareho…”

Halimbawa niya: “Hindi sapat na sabihin ng mga bakla na ‘gusto naming marinig ang kuwento namin.’ Hindi, kailangang lamanin ng naratibo ng kabaklaan ang isang unibersal na dimensiyon, ibig sabihin, ang implicit nilang sinasabi: hindi lang tungkol sa amin ang nangyayari sa amin. Ang nangyayari sa amin ay sintomas o senyales na nagsasabi sa atin ng problema sa kabuuan ng ating lipunan. Kailangan nating igiit ang unibersal na dimensiyong ito.”

15 Marso 2008
*Pasintabi kay Michael Jackson