Parang ganito ang mensahe ni John L. Nery, kolumnista ng Philippine Daily Inquirer. Sa harap ng isa sa pinakamatinding krisis ng kapitalismo sa huling kasaysayan, iginigiit niyang may lihim ang kapitalismo: ang kakayahan nitong patuloy na buhayin ang sarili. Hindi daw alam ito ni Marx. Ang patunay ni Nery? Ang mga cell phone at kompyuter. Magaling, magaling, magaling.

With Nery a Thought

There are always those imbeciles
who identify capitalist development
with the number of computers sold.
– Antonio Negri

Nabasa ko ang “‘The end of capitalism’,” kolum ni John L. Nery na lumabas sa Philippine Daily Inquirer noong Setyembre 22, tungkol sa pampinansyang krisis na bumabayo at sumasalanta ngayon sa ekonomiya ng US at pandaigdigang sistemang kapitalista.

Dito, ipinagtanggol niya ang kapitalismo laban sa mga nagsasabi ngayon ng katapusan ng sistemang ito kaugnay ng krisis. Sa isang antas, ipinagtanggol din niya ang pagpyansa (bail-out) at halos-pagsasabansa – may bahaging naipatupad na, may bahaging pinaplano pa lang – ng gobyerno ng US sa mga institusyong pampinansyang nanganganib na bumagsak nang husto at matindi kaugnay ng pagputok ng housing bubble sa US.

(1)

Sabi niya, hindi nauunawaan ng mga nagsasabi ng “katapusan ng kapitalismo” patungkol sa naturang pagpyansa at halos-pagsasabansa “ang papel na kinakailangang gampanan ng gobyerno, o estado, kaugnay ng pamilihan.” Aniya, “hindi kailanman inabot ng kapitalismo ang katayuan ng pagiging puro: hindi ito kailanman naging purong pamilihan o purong estado lang.”

Oo naman! Alam naman ang puntong ito ng mga Marxista at progresibo sa isang banda at ng mga neoliberal at maka-kapitalismo sa kabila. Ang una, naggigiit ng mas malaking papel ng estado para sa mga mamamayan; ang ikalawa, ng mas malaking papel ng pamilihan para daw sa mga mamamayan. Pero wala namang nagsabing mawawala ang estado para palitan ang pamilihan. Gawa-gawang multo ang kinakalaban ni Nery dito. Para siyang batang pasigaw na nangangaral kung paano gumamit ng gripo – hindi nga lang cute, kundi mayabang.

Ang totoo, para sa mga Marxista at progresibo, karugtong ang pagpyansa at halos-pagsasabansa ng mahabang rekord ng pakikialam ng gobyerno ng US sa merkado pabor sa mga monopolyo-kapitalista at mga oligarko sa pinansya – pabor sa naghaharing uri ng US, sa partikular at sa madaling salita. Ang uring ito naman talaga ang may hawak sa gobyerno, malalaking korporasyon at mga institusyong pampinansya sa US at maging sa mundo.

Kung labag man ang pagpyansa at halos-pagsasabansa sa dogma ng neoliberalismo, tugma ito sa isa pang dogma, na mas makapangyarihan – ang dogma ng palaging pagsusulong sa interes ng naghaharing uri ng US. Kaya nga neoliberal ang US at mga institusyong pang-ekonomiya sa mundo kapag kailangan (kadalasan sa mga bansang mala-kolonya nito, tulad ng Pilipinas) at di-neoliberal kapag kailangan (kadalasan, sa bakuran nito at pagpopondo nang malaki sa militar). Walang permanenteng prinsipyo, maliban sa pagtataguyod sa interes ng naghaharing uri ng US.

(2)

Hindi man tinamaan ng mga tuligsa ni Nery ang mga neoliberal, mayroon pa rin sa hanay nilang hindi makatanggap sa partikular na interbensyong ito ng estado. Sa isang banda, ginawa na kasi nilang relihiyon ang neoliberalismo. Uto-uto sila: Naniwala sa sinasabi noon ng gobyerno ng US at mga institusyong pang-ekonomiya sa mundo, nang hindi nakikita ang tunay na mga ginagawa ng mga ito. Niyakap nila ang matatayog na prinsipyo, nang hindi nakikita ang makamundong mga interes na nagpapakilos sa mga ito.

May mga neoliberal pang humihiyaw ng “Sosyalismo iyan!” sa pagpyansa at halos-pagsasabansa. Mga “kasama (comrade)” raw ang mga opisyal ng rehimeng Bush. Gusto nilang papangitin ang itsura ng sosyalismo sa mata ng publikong kumukulo ang dugo sa galit sa mga ginawa at pinaplanong gawin ng gobyerno ng US. Gusto rin nilang pasagwain ang mga hakbangin ng gobyerno ng US sa tanaw ng isang publikong takot o galit pa rin sa sosyalismo, dahil sa tuluy-tuloy na propaganda ng mga kontra rito.

Pero hindi “sosyalista” ang mga hakbanging ito. Una, para sa mga sosyalista, napakaliit lang ng magiging papel ng mga institusyong pampinansya sa lipunang sosyalista. Ikalawa, sa mga mamamayan pinaglilingkod ng mga sosyalista ang pagsasabansa. Ikatlo, hindi ilalaan ng isang gobyernong sosyalista ang buwis ng mga mamamayan sa oligarkiya sa pinansya at mga tauhan nila. Ikaapat, hindi sosyalismo ang tawag sa pagsasabansa ng mga industriya pabor sa mga kapitalista. May halimbawa na nito ang kasaysayan, at ang pangalan: pasismo.

Gustong banatan ng mga neoliberal na ito ang sosyalismo pero ayaw pa rin nilang kilalaning interes ng naghaharing uri ng US ang pinaglilingkuran ng neoliberalismo. Gusto nilang magmukhang nasa gitna ng Kanan at Kaliwa, bagamat nagtataguyod naman talaga sila sa interes ng sistema. Nagwawala sila ngayon dahil gumuguho ang ilusyon nila sa sistema at sa sarili nila.

(3)

Parang nahulog si Nery sa isang bitag, o madaling mahulog ang mga pahayag niya sa isang bitag sa pagbasa ng publiko: ang pag-isahin o pagsamahin ang mga progresibo na nagsasabi ng “katapusan ng sosyalismo” (dahil ipinapakita ng mga nangyari ang kabulukan at pagiging kontra-mamamayan ng sistema) at ang mga neoliberal na nagsasabi rin nito (dahil inaakala nilang katapusan na ng kapitalismo ang ganito ka-grabeng pakikialam ng estado.)

Sa isang banda, madaling mahulog sa ganitong bitag ngayon. Napakarami kasi ng mga tumututol – na indibidwal at grupo – sa pagpyansa at halos-pagsasabansa sa higanteng mga institusyong pampinansya sa US. Labu-labo ngayon ang mga kumokontra, nagsasama ang mga progresibo at neoliberal. Banggang-bangga kasi ang mga hakbanging ito sa interes ng mamamayang Amerikano, napakabaho.

Sa ilang nabasa ko, marami ang dahilan ng pagtutol. Napakalaki ng pondong mapupunta sa pagpyansa, pondong mula sa buwis – at pawis – ng mga mamamayang Amerikano. Ibig sabihin, dadalhin ang pinaghirapang kita ng mga mamamayan sa mayayaman – na tinatawag ng ibang “baligtad na sosyalismo.” Pagkatapos, ang papyansahan ay mayayamang iresponsableng sumugal at nanloko pa nga sa kanilang mga transaksyong pampinansya, habang palaging sinasabing walang pondo para sa mga serbisyong panlipunan.

May nagsasabing hindi wais ang mga hakbanging ginawa at pinaplano. Anila, isang dahilan kaya nasadlak sa krisis ang ekonomiya ng US ay ang kriminal na kapabayaan at kamangmangan ng rehimeng Bush. Ngayon, uulitin nito ang ganoong krimen sa ora-oradang solusyong inihahain nito. May tutol sa grabeng kapangyarihang gustong ibigay kay Sek. Henry Paulson ng Treasury. Binansagan na nga siyang “Haring Henry” ng midyang mainstream gayung, sabi nga ni Edberto M. Villegas, Marxistang ekonomista, isa lang siyang “utusan” ng monopolyo-kapitalismo.

(4)

At ano itong kahibangan ni Nery tungkol sa New Deal ni Pres. Franklin Delano Roosevelt ng US noong Great Depression ng dekada ’30? Ayon sa kanya, “maaaring dumating na ang panahon para sa isang bagong New Deal.” Pati ang editoryal ng Inquirer noong Setyembre 21, ang “Fighting the fear,” biktima rin ng ganitong kahangalan.

Sa kanyang sikat na librong A People’s History of the United States [1980], inilinaw ni Howard Zinn, progresibong historyador, ang katangian ng New Deal. Aniya, hindi ikinonsulta sa mga mamamayan ang mayor na mga patakaran sa ilalim nito, na naglingkod pangunahin sa malalaking korporasyon at mayayamang magsasaka. Kung mayroon mang konsesyon sa mga manggagawa, iyan ay dahil sa maraming malalakas at militanteng sama-samang pagkilos nila. At mas ito ang ginawa ng New Deal, ang payapain ang mga manggagawang nag-aalsa sa kahirapan.

Pero nalutas ba ng New Deal ang Great Depression, ang suliraning gusto nitong lunasan? Mahigit 30 taon bago isinulat ang editoryal at kolum ni Nery, sinabi na ni Felix Greene, manunulat na sosyalista, sa libro niyang The Enemy: Notes on Imperialism and Revolution [1970] na “Hindi naresolba ang Great Depression… ng mga hakbanging New Deal ni Roosevelt. Ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig ang tumapos sa depresyong ito.” Isinasatinig ni Greene ang analisis sa New Deal ng maraming progresibo sa US at buong mundo.

Suportado ang ganitong pagsusuri ng mga datos ng kawalang-trabaho at Gross National Product ng US noon. Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, muling nagbanta ang isa na namang depresyon sa US. Bunsod na rin ito ng lalong paglawak pa ng produksyong industriyal noong panahon ng digma – bagay na nagparami sa suplay ng mga produkto kumpara sa kakayahan ng mga mamamayang bilhin sila. Naresolba ito, muli, sa pamamagitan ng digma (Korean War) at interbensyong militar ng US (sa Greece at iba pang bansa).

Simula sa panahong ito, ayon kay Greene, napatunayang “tanging sa pagiging ekonomiyang pandigma (war economy) lang makakatawid-buhay ang ‘matagumpay’ na sistemang Amerikano.”

(5)

Sa dulo, ipinagtanggol ni Nery ang kapitalismo. Tinuligsa niya ang kontra-kapitalistang mga sulatin ni Jose Maria Sison. Mga “denouments-in-search-of plots” daw ang mga ito, mga pagtatapos na walang kwento. Aniya, “Laging mula sa loob ng kapitalismo ang pinakamahuhusay na kritisismo rito,” na para bang taga-ibang planeta si Sison. Pagkatapos, pinuri niya ang napaka-karaniwan nang pagsusuri ni Joseph Schumpeter, ekonomistang Austriano, na likas sa kapitalismo ang “mapanlikhang pagwasak (creative destruction).”

Sa huli, sabi niya, “Pero (kung hindi ka mabubuhay nang wala ang iyong cell phone o kompyuter, dapat alam mo ito, kahit sa antas ng sapantaha) ang tunay na lihim ng kapitalismo, simula’t sapul, ay ang kakayahan nitong paunlarin ang sarili (self-generation), kakayahan nitong muling mabuhay (regeneration). Lihim ito na hindi kailanman nalaman ni Marx.”

Sa tingin ko, hindi patunay ng husay sa pagsasakongkreto ng teorya ang halimbawa niya – mga cell phone at kompyuter – kundi ng kakitiran ng pag-iisip, at ng buhay marahil. Nagmukha tuloy cheap – cheapaz, cheapazki, cheapang, cheapangga – ang teorya ni Schumpeter. Oo, nagagawa ng kapitalismo na lumikha, magparami at magpopularisa pa nga ng kung anu-anong kalakal at gahetong todong pinupuri ngayon ng mga burgis at petiburgis. Pero ano’ng kapalit?

At kung paglikha, pagpaparami at pagpopopularisa rin lang ng mga kalakal at gaheto ang gustong sabihin ni Nery na lihim ng kapitalismo, huli na siya sa pansitan. Bagamat malupit na kritiko ng kapitalismo si Marx, matalisik siyang manunuri nito. Ang Communist Manifesto ang isa sa mga sulatin niya (at ni Engels) na piinakamadaling unawain. Sana’y basahin o balik-aralan ito ni Nery. Dito, at sa marami pa niyang sulatin, ibinunyag ni Marx ang lihim na ipinagmamalaki ni Nery.

(6)

Ang problema kasi, hindi tinutukoy ni Nery at ng nabanggit na editoryal ng Inquirer ang ugat ng pampinansyang krisis. Nagkasya na ang huli sa pagsatsat tungkol sa “kalayaang walang responsibilidad,” “mga kalabisan,” at “pagkaganid” – na parang ang kulang at solusyon lang ay “interbensyonismo ng estado” – at pangangaral at pamamalo sa pwet siguro. Tulad ng ipinapakita ng mga pangyayari, gayunman, pagsasalba (pagpyansa at halos-pagsasabansa) at paghihigpit (regulasyon) lang ang gagawin ng estado ng US.

Pero bakit ba hinikayat o nahikayat ang mga mamamayang Amerikano na mangutang sa murang interes nang kolateral ang kanilang bahay na tumataas noon ang presyo? Nagkakaisa ang marami na dito nag-ugat ang kasalukuyang krisis, bukod pa sa pagsamantala ng mga institusyong pampinansya at kapabayaan ng gobyerno sa kalagayang ito. Pero ano ang paliwanag? Dahil likas na makasarili, ganid pa nga, ang mga tao?

Isa pa rin sa pinakamatalas ang paliwanag ni Sison. Aniya, simula noong dekada ’70, nabansot na ang kita ng mga mamamayang Amerikano. Pagkatapos, “Ginawa ng ‘neoliberal’ na mga gumagawa ng patakaran at manedyer ng ekonomiya ng US ang housing bubble para mabigyan ang mga kabahayan sa US ng artipisyal na pagkukunan ng dagdag pang pautang para sa pagkonsumo, na nagpanatili sa kanilang papel bilang pinakamalaking merkadong pangkonsyumer ng mundo sa kabila ng pagbagsak ng industriya at regular na trabaho sa US.”

Resulta ang krisis, samakatwid, ng mga suliranin sa tunay na ekonomiya – hindi lang sa ekonomiyang pampinansya. Resulta ito ng krisis ng labis na produksyon ng kapitalismo, kung saan napakarami ng nalilikhang kalakal kumpara sa napakababang kita-kakayahan ng mga mamamayan para bilhin ang mga ito. Dahil mababansot at posible pang bumagsak ang ekonomiya kung walang pagkonsumo, kailangang buyuin ang mga mamamayan na bumili.

(7)

Sa puntong ito makikita ang kapalit ng mga cell phone at kompyuter na ipinagmamalaki ni Nery, na para bang hindi uunlad ang syensya at teknolohiya sa ilalim ng sosyalismo. Hindi sa mga manggagawa napupunta ang malaking bahagi ng halagang nalilikha nila, kundi sa mga kapitalista. Sila ang mahalaga sa produksyon pero sila ang binabarat ang kita. Dahil nagtrabaho sila nang todo, mawawalan sila ng trabaho – dahil dadami ang produktong hindi naman nila mabibili at babagal ang negosyo. Kapag sumadsad ang krisis, sila pa rin ang tatamaan nang husto.

Sa isang antas, totoo ang sinabi ni Schumpeter, at diyalektikal na prase naman ang “mapanlikhang pagwasak.” Pero sa yugtong ito ng kapitalismo, mas pangunahin at mabigat ang pagwasak kaysa paglikha. Grabeng yaman ang nililikha ng kapitalismo para sa iilan, habang grabeng karalitaan at pagkabusabos ang nililikha nito para sa nakakarami. Sa buong mundo, ang buhay ng mayorya ay walang tigil na pagtatrabaho at paghahanap ng ikabubuhay. Ayos pa rin ang kapitalismo, sabi ni Nery, dahil may cell phone at kompyuter naman tayo.

Sa simula ng sanaysay niya, sabi niya, “mabilis na nagiging kaalamang kumbensyonal” ang paniniwala sa “katapusan ng kapitalismo.” Talaga? Saan?

Lumang taktika at kumita na iyan: Ang umastang rebelde at palaban habang nagsusulong ng konserbatibong kaisipan.

29 Setyembre 2008

Kawawa naman sila. Sa pagtindi ng krisis pampinansyang bumabayo ngayon sa pandaigdigang sistemang kapitalista, hindi ang mga nasa stock market – lalo na sa US – ang pinakamatinding maaapektuhan, kundi ang mga mamamayan sa maralitang mga bansang katulad ng Pilipinas. Mahalagang punto iyan ni G. Paul L. Quintos sa kanyang papel hinggil sa krisis.

Epekto sa Pinas ng Krisis sa US (2)

Sa kanya namang papel na “The Global Financial Crisis and Its Implications for Workers of the World” na naisulat nitong Hunyo para sa asembliyang pandaigdig ng International League of Peoples’ Struggle, iniulat ni Paul L. Quintos ang tindi at kasaysayan ng krisis, ang mga epekto nito sa mga bansang tulad ng Pilipinas, at ang mga pagkilos ng mga manggagawa sa mundo kaugnay nito. Progresibong ekonomista si G. Quintos, na direktor-ehekutibo ng EILER o Ecumenical Institute for Labor Education and Research, institusyong maka-manggagawa sa bansa.

Apat ang nakikita niyang mayor na epekto ng krisis ngayon ng pandaigdigang sistemang kapitalista sa mga bansang katulad ng Pilipinas. Una, mababawasan ang kapital na papasok sa bansa. Resulta ito ng paghihigpit sa pautang. Matindi ang magiging epekto nito dahil nakaasa ang bansa sa pagpasok ng dayuhang kapital “para bayaran ang lumang mga utang, ipagpatuloy ang pag-iimport mula sa mga bansang abanteng kapitalista, at pagtakpan ang kronikong depisito… na resulta ng pagdambong ng mga estadong imperyalista sa [ating] ekonomiya.”

Ikalawa, mababawasan ang kantidad at halaga ng mga eksport natin sa mga bansang abanteng kapitalista. Kasama sa mga ito ang hilaw na materyales, mga produktong agrikultural at mga semi-manupakturang maliit ang dagdag na halaga. Isinama rin ni G. Quintos ang mga serbisyong tulad ng business process outsourcing kung saan tampok ang mga call center. Liliit kasi ang pagkonsumo ng mga tao sa mga bansang pinag-eeksportan, at hihina ang dolyar. Ibig sabihin, tanggalan sa trabaho, pagkaunti ng papasok na dolyar sa ekonomiya ng bansa.

Ikatlo, mababawasan ang mga Pilipinong matatanggap para magtrabaho sa ibang bansa – at posible pang pauwiin ang mga may trabaho na. Ipinapakita ng karanasan ng iba’t ibang bansa sa kasaysayan na nangangahulugan ang mga krisis sa ekonomiya ng “paghihigpit ng mga hangganan para huwag makapasok ang mga manggagawang dayuhan.” Muli, nangangahulugan ito ng kawalang-trabaho, pagkaunti ng papasok na remitans na dolyar sa ekonomiya at sa mga tahanan, pagkaunti ng paggastos na pangkonsumo, at ligalig sa lipunan.

Ikaapat, tataas ang presyo ng pagkain at langis bunsod ng “paglipat ng ispekulatibong kapital tungo sa pangangalakal ng mga komoditi (commodities trading) tulad sa langis, mineral at mga kalakal na pang-agrikultura.” Hindi na kasi “kaakit-akit sa mga mamumuhunang pampinansya ang dolyar ng US at ang mga pag-aaring nakabatay sa dolyar,” kaya lilipat sila sa naunang nabanggit. Nagsimula nang maganap ang pagtaas ng presyo ng pagkain at langis, bagamat ligtas sabihing magaganap pa lamang ang rurok sa nasabing pagtaas ng presyo.

Ang suma total, tulad ng sinabi ni Prop. Diokno: ibayong paghihirap ng nakakarami nating kababayan. Nabanggit ni Prop. Diokno ang una at ikalawa sa mga sinabi ni G. Quintos. Nabanggit din niya ang pagtaas ng presyo ng mga bilihin, bagamat hindi ang malalim nitong ugat na inilinaw ni G. Quintos. Hindi nabanggit ni Prop. Diokno ang ikatlo – kahit para pasubalian man lang sana. Dahil kaya hindi saklaw ng pagsusuri ng tradisyunal na ekonomiks ang mga salik na panlipunan tulad ng rasismo o pagbibigay-priyoridad sa sariling mamamayan?

Anu’t anuman, malaking pagkaligta ito, kung pagkaligta nga. Hindi na kailangang ipaalala sa atin na halos 10 milyong Pinoy ang nagtatrabaho sa ibayong dagat, na nitong Hulyo’y nakapag-remit na ng halos $10 Bilyon sa bansa. Bagamat tiyak tayong hindi nakakapagdulot ng pangkalahatang pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang pagpapadala ng remitans ng mga Overseas Filipino Workers, tiyak tayong maraming pamilya’t indibidwal ang nakikinabang dito. Pwede pa ngang sabihing salik ito kaya nakakaya pa ng marami ang matinding kahirapan at krisis.

Sa harap ng ganitong mga babala, naaalala ko ang mga pagtingin sa kabulukan ng kapitalismo na mula sa kampo ng mga intelektwal na tinatawag na post-Marxista – dating mga Marxista pero bitbit pa rin ang “Marxismo” sa loob ng bagong kamalayang sabi nila’y nakaalpas na rito, ano man ang kamalayang iyon. Ang isang pagtingin: Bulok ang kapitalismo, pero wala nang mas mahusay pa rito. Ang isa pang pagtingin: Kapitalismo ang pinaka-batbat ng krisis sa lahat ng moda ng produksyon, pero ito rin ang pinaka-pleksible sa pag-alpas sa krisis.

Sa tingin ko, isang ugat ng dalawang pagtinging ito ang kawalan o kakapusan ng kaalaman sa kasaysayan ng daigdig. Ito ang magpapakitang “Another World is Possible” – at ang pangalan niyan ay sosyalismo. Ito rin ang magpapakitang nagtatagumpay ang kapitalismo dahil hindi pa kinakayang magtagumpay ng mga kalaban nito. Madali itong sabihin, pero mas epektibo siguro kung maipapakita – lalo na sa masang anakpawis na tiyak na maghahanap ng paliwanag sa gutom at kakapusang nararanasan nila, at maghahanap, higit sa lahat, ng alternatiba.

Para sa mga progresibo, hamon ang krisis na magparami at magpalalim ng paninindigan. Malaki man ang krisis, marami tayong kongkretong magagawa.

20 Hunyo 2008

Akala mo si Jojo Acuin: Nasa balita ngayon si Prop. Benjamin Diokno, ekonomista mula sa UP School of Economics, kaugnay ng magiging epekto sa Pilipinas ng krisis pampinansyang bumabayo ngayon sa ekonomiya ng US. (Sa susunod na entri, ilalahad naman ang pagtingin ng progresibong ekonomistang si Paul L. Quintos, direktor-ehekutibo ng EILER o Ecumenical Institute for Labor Education and Research.)

Epekto sa Pinas ng Krisis sa US (1)

 

Nasa balita ngayon si Prop. Benjamin Diokno – ekonomista, propesor sa School of Economics ng Unibersidad ng Pilipinas, at naging sekretaryo ng Department of Budget and Management sa panahon ni dating Pang. Joseph “Erap” Estrada. Nitong huli, mapanuligsa siya sa mga pahayag at patakaran sa ekonomiya ng gobyernong Arroyo. Ngayon, nagsasalita siya tungkol sa mga epekto sa Pilipinas ng nagaganap at tumitinding krisis sa US gayundin sa kaugnay na mga usapin.

 

Parang nananakot si Prop. Diokno. Aniya, “tuyo” ang Paskong naghihintay sa mga Pinoy ngayong taon. Bagamat salin ito ng “dry” na nakasulat sa balita, sa pakahulugang madalas na kaugnay ng mga sampay, alam ng nakakaraming matagal nang gipit ang kabuhayan na nangangahulugan din talaga ito ng isang klase ng isda – “Paskong tuyo” nga ang tawag ng iba. Sabi ni Prop. Diokno, baka mas maalwan pa ang Pasko noong isang taon kaysa sa darating. Diyos ko po!

 

Naniniwala si Prop. Diokno na maaapektuhan ang bansa ng krisis sa ekonomiya ng US. Kinontra niya ang pahayag ng Bangko Sentral na hindi tatamaan ang mga bangko at kompanya ng insurance sa bansa dahil sapat daw ang kapital ng mga ito. Aniya, kung bumagsak ang “isang malaking bangko” tulad ng sikat na Lehman Brothers, “babagsak din ang mas maliliit na bangko.” Pero hindi raw ang mga nagdeposito sa mga bangko ang tatamaan, kundi ang mga mamumuhunan.

 

Pero ang pinakamatinding epekto sa mga Pinoy, ani Prop. Diokno ay “ang pagkabawas sa pamumuhunan na pwedeng magdulot ng kawalang-trabaho at ang matataas na presyo ng mga bilihin.” Malungkot talagang Pasko iyun: Nasisante ka na nga, mahal pa ang mga bilihin. Kung kamag-anak o kaibigan mo naman ang natanggal sa trabaho, malulungkot ka rin – kasi wala siyang trabaho at posibleng utangan ka. Tuwing Pasko na nga lang tayo nagiging masaya…

 

Owwws? Talaga?

 

(Kakatanggap ko lang ng mensaheng text ng isang kaibigan: Itatayo na mamayang umaga ang welga ng mga manggagawa ng Kowloon West – isang restawrang matagal nang sikat sa Quezon City at kilala ng marami. Marami ang nagdaos ng debut, JS Prom at kung anu-anong pagdiriwang dito. Ayon sa nag-text sa akin, 73 manggagawa ang tatanggalin sa trabaho. Hinala ko, pagkalugi ang dahilan ng manedsment. Magandang marinig ang mga kontra-argumento.)

 

Sa isa pang balita, nasabi niyang “Malaki ang epekto ng pagbagal ng ekonomiya ng US sa atin dahil sa ating mga eksport.” Hindi na ipinaliwanag ng balita ang malamang pahayag na ito. Malamang, gayunman, na ang tinutukoy ay ang pagkitid ng demand para sa ating mga eksport, pagkaunti ng mabebenta sa mga ito, pagkabawas ng papasok na dolyar, posibleng pagsasara ng mga pabrikang ang produkto’y pang-eksport, at kawalang-trabaho ng mga manggagawa.  

 

Sinita rin ni Prop. Diokno ang naunang pagsasabi ng Department of Finance na nagkaroon ng P1.7 Bilyong surplas sa badyet ng gobyerno. “Sa halip na surplas, dapat mayroong depisito dahil dapat ginagamit ng gobyerno ang badyet sa pagtulong sa mga tao.” Alam mong matindi ang pangangailangang tulungan ang mga tao kapag isang ekonomistang tulad ni Prop. Diokno ang nagsasabi nito – neo-liberal pa rin naman bagamat naging bahagi ng isang populistang gobyerno.

 

Pinuri niya ang pagpapahayag ni Pres. Gloria Macapagal-Arroyo ng kumpyansa na patuloy na matatag na haharapin ng mga Pinoy ang krisis sa ekonomiya ng daigdig. Parang ganito ang sinasabi niya: “Wala namang magagawa eh. Kailangang ganoon ang gawin ng gobyerno.” Kailangan daw kasing mahikayat ang mga tao na gumastos, kaya kailangang magpaka-optimistiko ng gobyerno. Kung hindi gagastos ang mga tao, talagang lalong babagsak ang ekonomiya.

 

 

“Napakahaba at napakamapanghamon ng susunod na mga araw,” sabi niya. Inaasahan daw na aabot ng katapusan ng 2009 ang krisis sa US, at dahil dito’y mahigit kalahati ng mga bansa sa mundo ang papasok sa resesyon – o sunud-sunod na panahon ng kawalan ng paglago sa ekonomiya. Kakatwa, gayunman, na nasabi niyang malayo sa isang resesyon ang bansa. Ano kaya ang nasa likod ng paniniwalang ito? Na kumpara sa iba’y mas maayos pa ang lagay ng bansa? 

 

Anu-ano ang mga payo niya? (1) Ibigay na ang pampaskong bonus para gumastos ang mga tao at sumigla ang ekonomiya. Palakpakan po natin, si Prop. Diokno at ang… Aegis! “Kaya’t ibigay mo na ang aking Christmas bonus…” (2) Huwag mag-panic. Kapag naririnig mo iyan, parang lalong nakakataranta. (3) Magpatupad ng mga reporma sa pagbubuwis. Ewan ko, mula noong ipinanukala ng Econ 11 ang E-VAT, hindi ko na sila gustong naririnig magsabi ng ganyan.

 

Sa karaniwang tao, ito ang panukala niya: Magtipid – “maging kuripot” yata ang salin ng nasa balita – at “pagbutihin ang trabaho.” Kaya siguro nagulat akong marami akong singko at diyes sentimos sa bulsa. Inilabas siguro nang katakut-takot ng gobyerno – para hanggang sa ganoong sinsin, mabadyet natin. Pagbutihin daw ang trabaho dahil posibleng tumungo ang krisis sa tanggalan. Ganoon? Parang sinabi sa iyong mahalin mo ang nanay mong 90 taong gulang.

 

Pero mahal naman ng mga Pinoy ang trabaho; sila ang hindi minamahal ng huli.

 

 

19 Setyembre 2008

 

Magandang balita: Kung pagri-release ng Christmas bonus ang panawagan ni Prop. Diokno, pagri-release naman ng militar kina Karen Empeño, Sherlyn Cadapan at Manuel Merino ang atas ng Court of Appeals! Sabi ng CA sa desisyon nito, may “ilang nalihis, hambog (self-righteous) na tao na humantong sa ekstrahudisyal na proseso ng pagnyutralisa sa mga tutol sa demokratikong sistema ng pamamahala sa bansa.” Ilan? Demokratiko? Posibleng magmatigas pa rin ang militar na wala sa kanilang “kustodiya” ang tatlo. Ang mainam, pagkakataon muli ito para palakasin ang panawagan natin. Sugod mga kapatid! 

Maging ang bagong teleseryeng Betty La Fea, naging pagkakataon para lumitaw ang tinawag nang yabang-UP – ang elitistang pagmamalaki ng isang unibersidad na may mga estudyanteng lumilibot sa kampus at sa labas nito nang nakasuot ng kanilang ID habang ipinagmamalaki ng administrasyon ng pamantasan na “UP, Ang Galing Mo!”

Betty La Peyups

(1)

 

Si Betty La Fea, gradweyt ng business administration, summa cum laude, sa UP?

 

Ito raw ang usap-usapan ngayon sa ilang sirkulo sa Internet, kwento ng isang kaibigan. Gaya ng alam na ng marami, may bersyong Pinoy na ang teleseryeng Betty La Fea na sikat sa maraming bansa. Tulad sa marami-rami ring pelikulang Pilipino, bida rito ang isang babaing pangit ang mukha pero dalisay ang puso, na inapi-api ng marami at nang matagal pero gumanda’t nagtagumpay sa dulo. Malamang na ganito rin ang tatakbuhing kwento ng bersyong Pinoy dahil isang pinapangit na Bea Alonzo ang napiling bida, hindi si Pokwang o Ai-Ai de las Alas.

 

Sa bungad kasi ng serye, naghanap ng trabaho si Betty. Matapos ilang beses na di matanggap, sinisi niya ang pangit niyang itsura sa larawang kalakip ng kanyang aplikasyon. Ang ginawa niya, nagpasa siya ng aplikasyong walang larawan. Napunta pa rin ang posisyon, gayunman, sa isang may koneksyon sa mga bosing ng kompanya. Ano raw ang implikasyon? Na bagamat “superyor” ang ilang estudyante ng UP “sa retorika” at may kakayahan silang “gumagap ng kompleksidad ng mga teorya, nahihiwalay sila sa pulitika ng tunay na mundo.”

 

Hindi raw ito totoo. Sa tingin ko, maipagpapalagay namang may mga estudyante ng UP na hindi pamilyar sa “pulitika ng tunay na mundo” at kulang sa sentido kumon at mayroon din namang maalam. Mas matimbang pa nga sa akin ang una, dahil kadalasang bantay-sarado sa pag-aaruga ang mga estudyante ng UP – na karamiha’y galing sa mga pamilya ng panggitna at nakatataas na mga uri. At kabataan pa naman talaga sila. Wala akong makitang dahilan ng ganitong awtomatiko at lahatang pagtatanggol maliban sa tinawag nang “yabang-UP.”  

 

Bakit kaya kinailangang sabihing nagtapos siya sa UP? Siguro, naghanap ang nagsulat ng eskwelahang kagalang-galang. Kailangang kagalang-galang dahil ang layunin ay tingalain si Betty, na magkakaroon ng mala-pantasyang buhay. Pero dapat pangmasa rin ang paaralan, dahil hindi naman mayaman si Betty, nakakaraos lang o sisinghap-singhap pa nga ang buhay. Kaya UP – dahil sa pantasya ng publiko, nakakapasok pa rin dito kahit paano ang hindi mayaman. Ito nga naman ang pantasyang mabenta sa masa – pantasyang isinasama sila.

 

Isa pa, sensitibo ang ibang kagalang-galang na unibersidad sa bansa. Baka lusubin nila ng rali ang ABS-CBN kapag sinabing alumna nila si Betty La Fea.

 

Sabi nga ng patalastas ng Smart: “Mini-Me talaga!”

 

(2)

 

Nayayabangan ako sa mga estudyante ng UP na laging nakasuot ng ID nila.

 

Narinig ko ngang ipinataw ng administrasyon sa mga gusali sa UP Diliman ang patakarang “No ID, No Entry” – kasama ang mismong gusali ng opisina ng mga guro, ang Faculty Center. Pagkatapos, napansin ko, may mga kabataang nakasuot ng ID sa MRT at mga bus – na akala ko’y mga empleyado noong una dahil nasa mga telang kwintas ang ID. Nitong huli, may nabasa ako sa Internet: May mga mag-aaral daw ng UP na nakasuot na ng ID pabyahe pa lang galing sa mga bahay nila sa probinsya. Tapos napadalaw ako sa kampus: Uso na pala.

 

Ang alam ko, itinuring na mapanupil ng naunang mga henerasyon ng estudyante ng UP ang pagpapasuot ng ID, na taliwas sa ipinagmamalaking edukasyong “liberal” ng UP at katulad sa mga paaralang pribado at Katoliko. Gusto ng mga nauna, sang-ayon sa indibidwalismong liberal, na magbihis at umasta batay sa gusto nila. Ganoon din naman siguro ang mga estudyante ngayon – pero gusto nilang laging sabihing “Estudyante ako ng UP!” Bagamat may indibidwalidad sila, pare-pareho silang de-kalidad ang edukasyon at nagmamalaking taga-UP sila.

 

Alam na ng marami iyon – na kumpara sa ibang unibersidad, mas mataas diumano ang kalidad ng edukasyong UP. Bakit kailangan pang ulit-ulitin? May itinatago kasing nilalaman ang lantad na pormang ito: ang kawalang-katiyakan ng katayuan ng UP. Sa pagtakbo ng panahon, nalantad maging sa publiko ang mga suliranin ng pangunahing pamantasan ng estado. Gayundin, mula noong 2001, noong binago ang programang general education nito, hindi na tiyak na magkaantas ang lalim at husay ng pag-aaral na nakukuha ng bawat estudyante.

 

Ito siguro ang naibibigay na alwan, saya, o yabang, ng pagsusuot ng ID ng UP: Sa isang banda, napapagtibay ang pagkakapare-pareho ng mga estudyante – kahit pa nga, idagdag natin, lalong lumalayo ang priyoridad sa mga kurso sa agham at teknolohiya kumpara sa sining at agham panlipunan. Sa kabilang banda, napapagtibay ang kaibahan, kundi man ang pagiging “angat,” ng UP sa lipunan at ibang paaralan. Nararamdaman marahil na kailangang pagtibayin ang mga bagay na ito dahil seryosong nakukwestyon ang mga ito sa kasalukuyan.

 

Sa madaling salita, ang pagsusuot ng ID ng UP ay egalitaryan (pantay-pantay ang mga estudyante ng UP) at elitista (bukod-tangi kundi man angat sila sa iba).

 

 

(3)

 

Tugma ito sa mayabang ding tema ng pagdiriwang ng sentenaryo ng UP.

 

“UP, Ang Galing Mo!” ang temang napili ng administrasyon ng UP, na ngayo’y pinapamunuan ni Pres. Emerlinda Roman, dating dekano ng kolehiyo ni Betty La Fea. Natural sa kahit anong paaralan ang ipagmalaki ang sarili. Ang problema, hindi naman kahit anong paaralan lang ang UP. Gaya nga ng inuulit-ulit ng administrasyon ngayon, sa 100 taong pag-iral nito, iniluwal ng UP ang kung ilang presidente, miyembro ng gabinete, mambabatas at hukom sa gobyerno gayundin ang kung ilang intelektwal na humuhubog sa kaalaman at opinyon sa bansa.

 

Ibig sabihin, sa halaga ng papel ng UP sa kasaysayan at kaayusan sa bansa, gayundin sa taas ng prestihiyo nito sa mga mamamayan, mainam sanang mas pinili ng UP na magmuni nang malalim tungkol sa papel nito sa lipunan – at ipinakita ito maging sa tema ng pagdiriwang ng sentenaryo. Mahirap maging makaisang-panig o simplistiko sa todong pagpuri sa itinuturing na mabubuting produkto ng UP – lalo na kung itinuturing na kasama rito sina Marcos at Arroyo. Na para bang maganda ang lagay ng bansang hinubog ng mga produkto ng UP.

 

Bukod pa diyan, sa antas ng lipunan at ekonomiya, masarap itanong sa mga estudyanteng nagsusuot ng ID: Eh ano ngayon kung taga-UP ka? Wala namang sinasabi iyan, maliban sa maswerte ka dahil maykaya ang pamilya mo at nakapag-aral ka sa magandang hayskul. Maraming iba pa na kung nabigyan lang ng ganyang pagkakataon, makakapasok din sa UP. Para ka lang mga erederong laging nasa mga party na ibinabalita nina Maurice Arcache at Tim Yap: Walang sariling nagawa, pero todo-pakita ng pagiging iba at angat sa iba.

 

Hindi naman ang pagiging estudyante ng UP, o ng kahit anong paaralan, ang mahalaga. Ang mahalaga ay ang pagiging tunay na iskolar ng bayan. Hindi ang katayuan ng pamilya at husay ng paaralang pinagmulan, kundi ang paghulagpos sa iginigiit nilang hulma ng magandang buhay. Hindi ang sariling lagay na sosyo-ekonomiko, kundi ang paggamit sa sariling kalayaan para magpasyang isulong ang kalagayan ng nakakarami. Hindi ang mga napag-aralan sa klasrum, kundi ang paggamit at pagpapaunlad nito para sa sambayanan at nang kasama sila. 

 

Hindi ang pag-iiba at pagmamataas sa kapwa, kundi ang pakikiisa sa kanila. Hindi ang pag-aaral sa pamantasan, kundi ang pagsusulong ng himagsikan.

 

 

17 Setyembre 2008

“An anti-Communist is a rat,” minsang nasabi ni Jean-Paul Sartre, pilosopong Pranses, sa harap ng maruruming pakana ng mga anti-Komunista ng kanyang panahon. Hindi naman daw anti-Komunista si Manuel Buencamino, pulitikal na blogger at kolumnista. Pareho lang daw talaga ang Kaliwa at si Gloria na nagpapakilalang kumakatawan sa masa pero tiranikal. Sabi pa niya, “hindi kanais-nais” si Jose Maria Sison, alinsunod sa mga pamantayang ginawa niya.

Unwell Buencamino

NAKARAAN

 

Nitong nakaraang ilang taon ko lang namalayan ang pangalang “Manuel Buencamino.” Malaki ang papel ng mga e-group na nagpalaganap ng mga sanaysay niya. Kahit hindi ako laging natawa, naaliw ako sa mga isinulat niya – na nagkokomedya sa proseso ng pag-upak sa kung sinu-sinong sa tingin ko rin ay dapat upakan talaga, lalo na ang mga tauhan at asungot ng rehimen ni Gloria. Pinaka-natatandaan ko, syempre, ang “Magno the Maggot” – banat niya sa neoliberal na akademiko na noo’y may isinulat na may retorikang gumamit sa mga namatay sa landslide sa Guinsaugon, Leyte pabor sa interes ng rehimen.

 

“Pero sobrang kontra-Joma iyan,” babala sa akin ng isang kaibigan matapos kong itanong kung nababasa niya ang kolumnista ng Business Mirror at blogger ng Uniffors.com at matapos kong sabihing “Okey siya sa akin.” Syempre, si Prop. Jose Maria Sison ang tinutukoy ng “Joma.” Sari-sari ang senaryong inisip ko, hindi ko agad natanggap na hindi ko pala magugustuhan ang buong pulitika ng kinaaaliwan ko: Baka naman hindi niya sinasabi ang sentimyento niyang ito sa mga sulatin niya. Baka naman dating ganoon ang tingin niya pero nagbago na. Baka naman matatag lang pero magalang naman ang paglalahad niya ng puna.

 

Hanggang isang araw na modang bugnutin ako, nakita ko ang “A couple of questions for Joma” (20 Agosto) sa blog niya – na sinundan ng “Joma Sison: The quintessential two-faced double talker” (23 Agosto) muli sa blog niya, at ng “The unpalatable Joma Sison” (27 Agosto) na kolum niya sa Business Mirror at laman ng website ng pahayagan. Uminit agad ang ulo ko sa porma at nilalaman ng una. Napikon ako at sumulat agad ng mga tirang pikon sa seksyon ng komento. May nasabihan pa nga akong kamukha ni Kim Jong-Il. Sa proseso, nagsanga-sanga ang komento sa samu’t saring paksa’t tuligsa. Naghalo na ang balat sa tinalupan.

 

 

SUMADA

 

Pero magpokus tayo sa pinag-uusapan. Sa una niyang isinulat, sinipi niya ang pahayag ng Communist Party of the Philippines (CPP) na nananawagan sa “rebolusyunaryong mga pwersa” na pinamumunuan nito na “magbigay ng lubos na suporta sa pakikibaka ng Bangsamoro para sa pambansang pagpapasya-sa-sarili at sa pagsasauli ng katutubong lupain nila” – kaugnay ng serye ng mga pangyayari nitong huli na dumulo sa ganting atake ng militar sa Moro Islamic Liberation Front (MILF). Sabi niya, pahayag ito ng “nakadestiyerong Maoistang lider aka konsultant na si Jose Maria Sison” para sa kanyang mga “tagasunod.” 

 

Pagkatapos – “karaka-daka,” sa salita ni Wilde Almeda – sunud-sunod nang tinanong ni Buencamino si Joma. Sakaling magwagi ang CPP sa pag-agaw ng kapangyarihang pampulitika, tanong ng nauna, papayag ba ang huli na: (1) magtayo ng hiwalay na estadong pamumunuan ng MILF sa bahagi ng Mindanao, (2) mangibabaw ang Sharia bilang batas sa rehiyong may awtonomiya at pamumunuan ng MILF, kung awtonomiya lang ang ibibigay, at (3) kilalanin ang lupaing katutubo ng Bangsamoro? Huling tanong niya: “Akala mo ba…, dahil enjoy kang mag-jakol eh magugustuhan din namin kung jajakulin mo kami?”

 

May ilang tumuligsa sa entri. Tapos, lumabas ang ikalawa niyang isinulat. Dito, sinipi niya ang ibang bahagi ng nabanggit na pahayag ng CPP, iyung nag-aatas sa New People’s Army (NPA) na maglunsad ng taktikal na mga pag-atake bilang pagsuporta sa MILF. Kasunod nito, sinipi niya ang pagtanggi ni Joma na siya nga ang nag-atas sa NPA na maglunsad ng mga pag-atake bilang suporta sa MILF. Sabi ni Buencamino, “Teka muna, Joma. Sino ba si Armando Liwanag na chairman ng CPP, hindi ba ikaw din iyun? Naknamputanaman. Chairman Armando Liwanag kung may order. Consultant Joma kung kailangan tumanggi.”

 

 

BIRUAN

 

Sa una, bagamat personalan ang pagdadala, prinsipyo pa ang gustong talakayin ni Buencamino. Sa ikalawa, gusto na lang niyang malaman kung sino talaga ang gumagamit ng isang alyas sa gera (nom de guerre). Iyung una, maiisip mong ginagawa ng isang intelektwal sa aklatan, klase, bulwagan o blog niya. Iyung ikalawa, maiisip mong ginagawa ng mga Tulfo, kundi man ng nagpapakilalang biktima, sa presinto – na gusto naman talagang gawin kay Joma ng gobyerno at buong giliw nang ginagawa ni Buencamino. Grabeng pagsadsad ng kalidad: Ang Uniffors.com, naging “Sumbong-Sumbong kay Bonggang-Bonggang Bongbong!”

 

Ano’ng nangyari? Sa kanyang kolum, ipinaliwanag niya ang pagsadsad na ito: “May sikat na kasabihang ganito: ‘Ang mga isip na dakila, mga ideya ang tinatalakay. Ang mga isip na karaniwan, mga pangyayari ang tinatalakay. Ang mga isip na maliit, mga tao ang tinatalakay.’ Maliit ang isip ko. Nahihirapan akong ihiwalay ang mga tao sa mga ideya at ideyal na sinasabi nila.” Ayan, umaamin na si Buencamino, na bagamat parang kay Anabelle Rama ang tono ng pananalita niya, ang laman ng sinasabi niya ay maihahalintulad lang talaga sa mga satsat ni… Anabelle Rama. ’Day, sino ba talaga si Armando? Sino ba, ’day?

 

Syempre, may makabagbag-damdaming paliwanag siya sa dulo. “Ano’ng klaseng tao ang gumagamit ng isang pangalan para maglabas ng atas para sa taktikal na mga opensiba laban sa Estado at isa pang pangalan para itangging iniutos niya ang iniutos niya? Dapat pa ba akong makinig sa mga ideyang sinasabi ng doble-karang itong nagpapanggap na rebolusyunaryo?” Uwian na po, mga kaibigan. Nawala na kay Buencamino ang talino, tawa, at siste. Ang naiwan: ang lasing na kapitan ng barangay, hating-gabi, solong nagbabalagtasan sa entabladong katabi ng palengke. Di naman talaga siya nakinig kay Joma dati.

 

 

BANGSAMORO

 

Gaya ng naikomento ko sa blog ni Buencamino, malinaw ang tindig ni Joma at ng pambansa-demokratikong kilusan sa mithiin ng sambayanang Moro para sa pagpapasya-sa-sarili: Sinusuportahan ito sa ilalim ng isang estadong mapang-api at mapanupil. Sa ilalim ng isang Estadong hindi mapang-api at mapanupil, at nagtataguyod pa nga sa karapatan at interes ng Bangsamoro, mapapawi na ang kalagayan para umiral ang mithiing ito. “Double standard” ang tawag dito ni Buencamino noong una, pero napaatras siya ng komento ni Sarah Raymundo: Hindi pa nagtatagumpay ang Kaliwa para itulad ito sa naghaharing rehimen.

 

Noong una, pakutyang itinanong ni Buencamino kung paano tinitingnan ni Joma ang (1) pamamayani ng batas ng mga Muslim, ang Sharia, at (2) pagkilala sa mga lupaing katutubo ng mga Moro, sa Mindanao. Sa tono ng pagtatanong niya, tila sinasabi niyang hindi tugma ang dalawang ito sa mga prinsipyo ni Joma. Sa pagkakaalam ko, hindi naman talaga lubos na sumasang-ayon ang mga aktibistang pambansa-demokratiko sa dalawa. Pero sekundaryang mga usapin ang mga ito ngayon, na idinadaan sa paghihikayatan – hindi “pag-upak” – sa balangkas ng pangunahin ngayong pakikipagkaisa sa mithiin ng Bangsamoro.

 

Ang mahalaga ngayon ay ang paglaya ng Bangsamoro sa Estadong ito – paglaya na, kailangang idagdag agad, hindi ibibigay ng rehimeng ito kundi kakamtin ng Bangsamoro mismo. At hindi lang ito “Ang kaaway ng kaaway ko ay kaibigan ko” – na hambog pang dinugtungan ng “’Nuff said” ng isang nagkomento at tinutumbok din ni Buencamino. Nakabatay ang tindig ng mga aktibistang pambansa-demokratiko sa pang-aapi at panunupil ng Estado, at sa partikular na porma nito sa sambayanang Moro. Sa ganitong kalagayan, lehitimong mithiin ng Bangsamoro ang pambansang pagpapasya-sa-sarili.

 

 

LIWANAG

 

Dahil aminadong di kayang makipagdebate sa prinsipyo, dinala ni Buencamino ang isyu sa kung si Joma nga ba si Armando Liwanag, tagapangulo ng CPP. Pero hindi pa rin siya matagumpay rito. Ang labo niya. Una, ang pahayag ng CPP na tinutukoy niya ay pahayag talaga ng CPP, hindi ni Liwanag – at naglalabas naman talaga ng sariling pahayag si Liwanag – pero pinuntirya pa rin niya si Joma. Ikalawa, hindi lang nakaramdam si Joma na “tinutukoy (alluded to)” siya kaya naglabas siya ng pahayag na tumatangging siya si Liwanag. Talagang may mga lumabas sa midya na siya ang tinatanong tungkol sa pahayag ng CPP.

 

Kaya malabo ang dahilan kung bakit naging usaping Joma-Liwanag ang isyu ng prinsipyo ng CPP. Pwede namang KT-KS o Komiteng Tagapagpaganap ng Komite Sentral ang naglabas. Pwedeng kolektibong mga pahayag nito ang pinipirmahan ng pangalan ni Liwanag. Sabi nga ni Joma, “napaka-kolektibo” ng pamumuno sa rebolusyon. Mababaw ang alam ni Buencamino sa CPP, hindi siya nag-imbestiga at napangunahan ng galit kay Joma. Grabe niyang ilarawan ang mga Maoista, kesyo sarado ang isip, sunod lang nang sunod. Pero may sabi si Mao sa mga Komunista: Walang pagsisiyasat, walang karapatang magsalita.

 

Dumidistansya si Buencamino sa moda ng midyang mainstream sa isyu. Kesyo “lumang pakulo” na raw ang sinabi ko na, aniya, “pagpapatunay ng pagkakasala dahil sa pagkakadawit (guilt by association).” Pero pareho sila ng midyang mainstream: Inugat kay Joma ang pahayag ng CPP. Mas masahol pa nga siya: Kahit labag sa datos, para siyang pulis na nambubugbog sa pinaghihinalaan, nagpapatibay pang lalo sa ginawa ng midya. Ano kaya ito? Repleksyon ng personalistikong pulitika sa bansa? O ng sentimyentong anti-Komunista na tumuturol partikular kay Joma? Kahit paano mo tingnan, parehong di maganda.        

 

 

JOMA

 

Si Joma ba si Liwanag? Ma at pa. Malay ko at pakialam ko – bagamat nasabi ko na sa itaas ang mas papaniwalaan kong hinala: Na dumadaan sa talakayan ng namumunong kalipunan ng CPP ang pinipirmahan ni Liwanag. Si Joma si Liwanag? Wow! Bagung-bago ang hinalang iyan, ah! Pero hindi na bibigyan ng militar ng premyo si Buencamino dahil matagal na nilang hinala iyan. Hindi nga lang nila mapatunayan. Hindi rin nila magamit sa propaganda, dahil alam nilang wala silang mahihita. Sentido-kumon ng karaniwang tao: Kung si Joma si Liwanag, natural lang na gagamit siya ng alyas kasi dadahasin siya ng Estado.

 

Ang tanong: Gusto ba ni Buencamino na dahasin ng Estado si Liwanag, sinuman siya? O si Joma, dahil ito ang pinagbibintangan niya? Napakakitid kasi ng pag-iisip ni Buencamino sa pagsasabing basta tao lang ang pag-usapan. Ang mahalaga, sa tingin ko, ay ang nilalaman ng sinasabi. Kung mali ang nilalaman, tsaka mo titingnan kung sino ang nagsasabi. Kahit sino pa si Liwanag, dahil sa nilalaman ng isinusulat niya, ayos lang sa aking huwag siyang magpakilala. “Bakit si Joma, nasa The Netherlands?” Mali ba ang sinasabi niya? May mga narito, nagpapakilalang Kaliwa, pero maka-sistema ang sinasabi, nagpepera pa.

 

Pinipilit ng imperyalismong US at ng naghaharing mga uri na gamitin ang pagkadestiyero ni Joma sa The Netherlands para siraan siya sa publiko at mga aktibistang pambansa-demokratiko. Pero malinaw sa huli ang mga nangyari kung bakit nasa bansang iyon si Joma. Alam din nila ang naiaambag ni Joma sa pakikibaka rito sa Pilipinas. Makikita rito kung paanong nailulugar ng Kaliwa ang papel at ambag ng mga indibidwal sa pakikibaka. Kahit ang mga kritiko ng CPP, ilang beses nang pumansing hindi nagkaroon, sa ano mang dahilan, ng “kulto ng personalidad” ang Kaliwa pabor kay Joma o kay Liwanag, kaiba sa ibang bansa. 

 

 

MASA

 

Sa isang bahagi ng sagutan sa blog niya,naglagot na ang bait ni Buencamino: “Pareho lang kayo ng MILF,” nang tinutukoy ang Kaliwa, “dalawang grupong tiranikal na nagpapakilalang kumakatawan sa mga inaapi. Teka muna, parang si GMA iyan ah. Sus, pare-pareho lang pala kayong lahat.” Kakatwang nasabi ito ni Buencamino, pulitikal na blogger at kolumnista. Dahop ang pag-iisip niya sa pagkakaiba ng mga pwersang pampulitika sa bansa. Ano kaya ang alternatiba niya? Direktang paghahari ng US tulad ng pinatatag ng kaapelyido – o ninuno rin? – niyang si Felipe Buencamino, kolaborasyunista noong pananakop ng US? 

 

Paglilinaw: Hindi lang nagpapakilalang kumakatawan sa mga inaapi ang Kaliwa. Kinakatawan talaga nito ang mga inaapi. Walang ibang pwersang pampulitika sa Pilipinas, bukod sa Kaliwa, ang tuluy-tuloy at kongkretong nagsikap na gisingin at dalhin ang tinig at direktang pakikisangkot ng mga maralita, inaapi at pinagsasamantalahan sa pulitika ng bansa. Maswerte tayo at marami nang sulatin ngayon ang nagpapatunay nito: Tampok ang Lipunan at Rebolusyong Pilipino  ng Komunistang si Amado Guerrero – na, oo, si Joma – at ang A Past Revisited at The Continuing Past ng makabayang si Renato Constantino.

 

Iyan din ang isinulat kong sagot sa seksyon ng komento sa blog niya. Hagod na  pangkalahatan ito sa kasaysayan. Pero partikular lang ang sagot ni Buencamino: “Hindi naman ako katulad ninyo na sumuporta sa Edsa Dos” – at sa gayo’y nagluklok kay Arroyo sa pwesto? – “sa kandidatura ni GMA noong 2004, at sa kandidatura ni Joker noong 2007.” Hindi ko alam kung bakit ipinagmamalaki pa niyang hindi siya sumuporta sa Edsa Dos. Bata ba siya ni Erap? Hindi ko alam ang pagsuporta ng Kaliwa kay GMA noong 2004. Ang alam ko, karamihan ng kakilala ko sa Kaliwa, hindi ibinoto si Gloria noong 2004 at si Joker noong 2007.

 

 

YABANG

 

Sa buong palitang ito ng mga punto, ipinakita ni Buencamino hindi lang ang galit niya sa Kaliwa, kundi kahit ang grabeng yabang niya. Ganoon lang: Sa mababaw niyang batayan, si Joma ay “unpalatable” sa kanya. Hindi mo alam kung taimtim siyang naniniwalang napakatalino niya o mekanismong pandepensa (defense mechanism) lang niya ang yabang para itaboy ang tutunggali o magtatanong pa.

 

Sabi ng isang kritiko, sa teksto, tulad sa martial arts, tuwing ibinibigay mo ang pinakamatinding bigwas mo, doon ka rin pinaka-bulnerable. Todo sa pagbanat si Buencamino. Malinaw kung sino ngayon ang bulagta, plakda sa argumento.

 

01 Setyembre 2008