Pulitika ng Masasamang Biro

 

MANNY

 

Sa hanay ng maraming Pinoy na matandain sa kasaysayan, na marahil ay matanda na rin, may sabayang pagdura at pagsuka sa harap ng telebisyon noong isang gabi. Hindi nila mapigilan: akala nila, may nanalong (maka-Kanang) kudeta ng militar. (Sa pagsandig sa iilan, parang mahirap maging maka-Kaliwa ang kudeta.)

 

Ang eksena: nanunumpang presidente ng Senado si Sen. Juan Ponce Enrile kay Sen. Gringo Honasan – dalawang opisyal-berdugo noong batas-militar ni Marcos at madalas na kalaban ng interes ng sambayanan. Ang mabuting nagawa nila para sa bansa, hindi pa nila sinadya: ang tumulong na ibalik ang demokrasyang burgis noong 1986. Si Enrile, tumutol din sa pananatili ng base-militar ng mga Kano ng bansa. Pero hanggang doon na lang.

 

Ang tanong ng marami ngayon, gayunman, ay bakit, kung ano ang dahilan at tinanggal sa pwesto si Sen. Manny Villar para palitan ni Enrile. Maraming ispekulasyon. Ang mga nag-iisip na pakana ito ng Malakanyang, ang hinala: paghahanda ito sa Charter Change, pagpaparusa kay Villar para sa mga imbestigasyon ng Senado, pag-upak dahil nangunguna siya sa mga sarbey tungkol sa susunod na pangulo, o paglubos sa eskandalo sa C-5.

 

May mga nagsasabi namang pakana ito ni dating Pres. Erap Estrada para pantayin ang tayo ng mga kakandidatong pangulo sa 2010 galing oposisyon – na karamiha’y taga-Senado. Sa paliwanag na ito, bago sa marami na malapit pala ang ugnay ni Enrile kay Estrada. Bukod sa dikit sa alpabeto, dikit din siguro sila noong rehimen ni Marcos at ni Estrada. Pero bakit naman gagawin iyon ni Pera (“Erap” kapag binaligtad) kay Money (“Manny” kapag binigkas)?

 

Tatakbo na ba talagang presidente si Erap?

 

Para sa marami, ang mahalagang isyu sa partikular ay kung makakapagpahina o makakapagpaduwag sa oposisyon ang nangyari sa Senado. Sabi ng iba, bagamat tumakbo sa oposisyon si Villar noong eleksyong 2007, hindi naman malayo sa administrasyon ang mga hakbangin niya. Nahalal pa nga siyang presidente ng Senado dahil sa boto ng ilang maka-administrasyon – bagay na ikinabwisit ng mga oposisyunista, na ang gusto’y si Sen. Aquilino Pimentel, Jr. ang maging presidente ng Senado.

 

Si Enrile, kilalang maka-Gloria pero may lihim nga palang ugnayan kay Erap. Si Villar, kilalang maka-Erap, may lihim nga palang ugnayan kay Gloria. Kapag kumilos lang talaga ang bayan magkakaroon ng pag-asa sa pulitika ng bansa.

 

 

KORTE

 

Si Sen. Miriam Defensor-Santiago ang pinakamabagsik sa pag-upak at pagsasandal sa pader kay Eliseo de la Paz, may pinakamahalagang papel sa mga tinatawag na ngayong “euro generals.” Siya ang pumiga ng pag-amin ni de la Paz na ang huli nga ang may kasalanan sa nangyari sa Rusya, at siya ang nagsabing tiyak na may pinagtatakpan itong nakakataas na opisyal. Dahil sa rekord niya ng pagtatanggol kay Gloria kahit sa harap ng di-katanggol-tanggol na mga kasalanan nito noon, mapapaisip ka kung sinsero ang senadora.

 

Alam din kasi ng publiko na maraming hukom ng Korte Suprema ang magreretiro na, at papalitan ng mga itatalaga ni Gloria. Baka naman bumabanat si Miriam para bumawi pagkatapos, katulad ng mga mamamahayag na tinatawag ng mga katrabaho nila ng “AC/DC” – attack then collect, destroy then collect. Sariwa pa naman sa alaala ng mga tao si Michaelangelo Zuce, pamangkin ni Komisyuner Virgilio Garcillano. Mapera na siguro siya.

 

Bagamat hindi kasi todong nailalantad – dahil na rin sa mahusay-husay na pagpapanggap o hakbangin ng nakaraang mga Punong Hukom nito – napaka-pulitikal ng Korte Suprema bilang institusyon. Isang patunay ang historikal nang pagboto ng mga hukom nito sa kontrobersyal na mga isyu alinsunod sa sino ang nagtalaga sa kanila sa Korte: Ramos, Estrada o Arroyo?

 

Pero pinakamalinaw ang pagkiling ng Korte sa mga usapin ng mga manggagawa. Tiyak na alam ng mga tulad ni Atty. Remigio Saladero at ng iba pang abogadong maka-manggagawa – na nagmumulat sa mga manggagawang maka-abogado – ang kasong ito: May isang manggagawang tinanggal ng isang kapitalista sa kung anong dahilan. Nagprotesta ang manggagawa para makabalik sa trabaho. Umabot ang kaso sa Korte Suprema. Sabi ng Korte, mali ang kapitalista sa pagtanggal sa manggagawa. Pero dahil daw may lamat na ang ugnayan ng kapitalista at manggagawa, sa halip na ibalik sa trabaho ang huli, dapat na lang siyang bayaran ng backwages.

 

Ang galing, ano?

 

 

SAKIT

 

Noong ginisa dati ng Senado si dating Sek. Norberto Gonzales kaugnay ng eskandalo sa Venable-LLP, tumindi umano ang sakit niya, kaya inospital at nakaiwas sa interogasyon ng mga senador. Nitong huli, nabinbin ang pagharap sa Senado ni dating Usec. Jocelyn “Joc-Joc” Bolante dahil din, diumano, nagkasakit siya. Ang totoo, nakakaawa siyang tingnan sa itsura niya ngayon – pumayat at umimpis ang mukha, malayung-malayo sa itsura niya noon. Dati, mukha siyang hustler sa tiwaling mga transaksyon sa gobyerno.

 

Bakit ganoon? Madaya. Nanggigigil tayo sa mga tiwali at nanloloko sa sambayanan. Pero kapag nagkaroon na tayo ng pagkakataong magalit, haharap sila sa atin nang may sakit at mukhang maysakit talaga. Hindi sila nagpakatao noong ginagawa nila ang mga krimen nila, at gusto na rin ng iba sa ating huwag nang magpakatao kapag nagkaroon ng pagkakataong tanungin at parusahan sila. Pero heto tayo ngayon, naaawa, tao pa rin, kahit sa harap ng patuloy na pagsisinungaling ni Bolante sa madla.

 

Pero hindi dapat makahadlang ang awa sa pagkakamit ng katarungan. O mas dapat sigurong sabihing dapat maawa tayo sa sambayanang ang pondo’y lagi na lang kinukurakot at sa sambayanang laging niloloko ng mga pulitiko – para maggiit ng katarungan. Kapag wala na sa poder sina Bolante, Gonzalez, at Sek. Raul Gonzalez, na isa pang maysakit, dapat pa rin silang papanagutin sa mga kasalanan nila sa bayan – kung hindi man sa korte ay sa mga talaan ng ating kasaysayan.

 

 

PANALANGIN

 

Inulan ng tuligsa ang panalangin ni Sek. Jesus Dureza sa simula ng pulong ng gabinete noong isang araw. Hindi ba magwawala ang madasaling mga manang at obispo ng Simbahang Katoliko? Dinasal ni Hesukristo ang “Ama Namin” para magbigay ng halimbawa ng kung paano dapat magdasal ang mga Kristiyano. Walang biro sa “Ama Namin,” lalo na’t para hilinging patagalin pa ang impyernong dinaranas ng sambayanan sa ilalim ng mga kampon ng kasamaan.

 

Makukulay, halimbawa, ang mga komento sa Umagang Kay Ganda noong isang araw: “bad joke,” “birong malapit sa katotohanan.” Sinipi pa nga ni Anthony Taberna ang Bee Gees – mabuti na lang at hindi si Willie “Joke-joke lang, ba’t ka nagagagalit?” Revillame! – sa isang kanta nito: “I started a joke, which started the whole world crying.”

 

Nagkukumahog ang rehimen para sabihing hindi totoo ang pakanang Charter Change para pahabain ang termino ni Gloria. Binilang pa ni Dureza ang mga dahilan kung bakit panis na ito ngayon – habang nasabi pa ring sa kaloob-looban niya’y gusto niyang tumagal pa ang termino ng pangulo.

 

Pero siguro, panahon na para buhayin ang panawagan noon ni Edgar “Edjop” Jopson sa diktador na si Marcos bago idineklara ng huli ang batas militar. Sa gitna ng mga tsismis na magdedeklara si Makoy ng batas militar para tumagal pa sa pwesto, iginiit ni Edjop rito na isulat nito sa dokumento na hindi na tatakbong muli o magpapahaba ng termino.

 

Nagalit si Makoy. Dito niya nasabi ang klasikong linya niya: ”Ano’ng karapatan mong pangaralan ako, ikaw na anak ng isang may-ari ng groseri (you son of a grocer)?” Mabuti pa siya, kahit paano, alam mo kung ano talaga ang saloobin. Di tulad ni Gloria, tatawa-tawa pa sa gitna ng panalangin.

 

 

SALING-PUSA: NAKAKATAWA

 

Nabasa ko ang “The UP Underground,” sanaysay ng isang Mario Ignacio Miclat na ambag niya sa seksyong “100 Kwentong Peyups” ng Philippine Star. Dito, sinabi niyang siya ang nag-imbento ng “Unang Rebolusyonaryong Sigwa” bilang katawagan sa serye ng malalaking demonstrasyon at labanan sa lansangan noong unang kwarto ng 1970. Para siyang nagyabang na siya ang nakaimbento ng betamax: Wala nang masyadong gumagamit sa romantisadong prase niya ngayon, at mas pinipili na ang “Sigwa ng Unang Kwarto.”

 

Sabi niya, “Maraming tradisyon ng UP, sa totoo, ang nakitil ng aktibistang kasiglahan ng dekada ’70…” Animo’y nangungulila siya, maiyak-iyak sa saliw ng “Good morning, yesterday…”: “dinner with the university president, the hayride and bonfire…, the cadena-de-amor for ladies, and the ROTC for the boys with its pre-graduation pass-in-review by the president of the republic.” Ibalik ang panahon bago ang dekada ’70! Mabuhay ang burgis at pyudal na mga tradisyon ng UP!

 

Parang gusto niyang kutyain at pagtawanan ang kilusang underground sa UP. May dalawa siyang kwento: Una, sa isang pag-aaral kasama ang isang “Goldie Alianza” ng Student Cultural Association of UP o SCAUP bago ang batas militar, nagdala siya ng isang granada. “Nagsimula si Goldie na magpalalim sa ideya na ang tunggalian ng mga uri ang pwersang nagpapakilos sa pagbabagong panlipunan. Habang idinidiin niya ang pangaral ni Lenin na ‘pwersa ang komadrona ng lumang lipunang nagdadalantao sa bago,’ inilabas ko ang granada.”

 

“’Aha! Isa kang komunista!’ sigaw ko nang pigil-hininga. ‘Habang gumagastos nang husto ang gobyerno para tiyaking magkaroon ng de-kalidad na edukasyon sa ating pamantasan ng estado, wala kang ibang ginagawa kundi labanan ang ating mga institusyon.’ Hinila ko ang klip pero mahigpit na hinawakan ang hawakan… Nakaupo lang si Goldie, di kumikibo. ‘Aminin mo!’ pagpapatuloy ko. ‘Aminin mong isa kang komunista kung hindi lahat tayo’y mamamatay nang sama-sama!’

 

“Pinawalan ko ang hawakan at iginulong ang granada sa sahig.” Syempre, peke ang granada.

 

Ikalawa, “Para sa pinal na eksamen sa kurso sa kasaysayang pandiplomatiko ng modernong Europa, dalawa ang tanong ni Prop. Bonifacio Salamanca. Sa una, isinulat ko ang sanaysay sa sinaunang baybayin na hindi na ginagamit ng kahit mga historyador. Ang ikalawang tanong niya ay parang ‘Ipaliwanag kung bakit hindi posibleng kinaya ng Europa na isaayos ang sarili matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig nang walang tulong ng Estados Unidos?” Sumagot ako, malalaking titik: ‘Ibagsak ang imperyalismong US!’ Sa sistema ng paggagrado ng UP ng 1.0 hanggang 5.0…, binigyan niya ako ng 6.0! Napaka-epektibo ng DG ni Goldie!”

 

Pero malinaw na hindi ang mga DG ni Goldie, o ang kilusang underground sa UP, ang lumalabas na may topak sa mga kwentong ito.

 

23 Nobyembre 2008

Sabi ng isang komentarista, mas pipiliin niya ang pagiging ipokrito ng mga Democrats kaysa sa pagiging sinikal ng mga Republicans. Ibig sabihin, hindi na kailangang itanong pa kung matutupad ng mga Democrats ang mga pangako sa talumpating ito ni Rep. Dennis Kucinich ng Ohio. Anu’t anuman, magandang sukatan ito kung paanong malamang na lumagapak sa opinyong publiko sa hinaharap si Presidente Barack Obama. Anu’t anuman, magandang talumpati ito – sana’y makapagsulat ng ganitong mga talumpati para sa mga líder-masang makabayan.

Obama sa Kaitaasan

Marami nang nasulat at nasabi tungkol sa pagkapanalo ni Barack Obama bilang presidente ng Estados Unidos sa kakatapos na halalan. Tulad ng marami, nakatawag ng pansin ko ang grabeng saya at pag-asa na ipinakita ng maraming mamamayang Amerikano, maging ng mga progresibo, sa pagkapanalong ito. Kasing-saya, halimbawa, ng kanta ng Martha and the Vandellas ang sumalubong: “Dancing in the Streets” – sayawan sa kalye.

Sa isang banda, positibo ang pagkapanalo ni Obama – bilang sintomas ng mga pagbabagong pangkultura at pangkamalayan sa Amerika. Una, protesta ito sa sagad-sagaring militarista at maka-mayamang rehimen ni George W. Bush – na tiningnang ipagpapatuloy ni John McCain kung siya ang mananalo. Ikalawa, kahit pa sinasabing 55% ng mga puti sa US ang bumoto kay McCain, pagluklok ito sa unang pangulong Aprikano-Amerikano, patunay ng pag-ibabaw – kahit sa isang antas – sa malaganap na rasismo ng lipunang Kano laban sa mga Itim. At ikatlo, pagpili ito sa pangkalahatang pangako ng “pagbabago” at “pag-asa,” laban sa tiningnang banta ng pagpapatuloy at takot.

Sa kabilang banda, kahit pa mukhang kontrabida at kontrapelo, kailangang ipambalanse ang reyalidad, na masasabi ngayon pa lang na hindi makabuluhang pagbabago ang ihahatid ni Obama. Una, gaya nga ng paalala ni Ralph Nader, “aktibistang taguyod ng mga konsyumer,” at ng maraming iba pa, hindi malayo ang mismong mga pahayag niya sa militarista at maka-mayamang mga patakaran ng rehimeng W Bush, at hindi lang sa isyu ng pagpyansa sa mga institusyong pampinansya nitong huli. Ikalawa, hindi malalim ang rekord niya ng pagtaguyod sa interes ng mga Aprikano-Amerikano. Ni hindi siya bahagi ng Kilusang Karapatang Sibil (Civil Rights Movement) o iba pang gayong kilusan ng mga kalahi niya – di tulad ni Rev. Jesse Jackson na tumakbo rin, noon, bilang presidente sa Democratic Party. Ikatlo, sa madaling salita, maaaring sa antas at pamamaraan lang ng pagpapatupad sa parehong mga patakaran mag-iiba ang rehimeng Obama sa naunang mga rehimen.

Sabi ni Eric Michael Dyson, progresibong siyentistang panlipunan, ipinapakita ng pagkapanalo ni Obama ang mga pagsulong at nakamit na sa pagtataguyod ng tunay na demokrasya sa US. Oo, pero mas mahalaga ring sabihing ipinapakita nito – laluna ng saya at pag-asa ng sambayanang Amerikano na kaakibat nito – ang mga kailangan pang gawin para iabante ang demokrasya sa US. Marami pang kailangang gawin kapag ang pagkapanalo ng isang taong may rekord ng tulad ng kay Obama – sa harap ng grabeng bulok na kalagayan marahil at lalong dumidilim na hinaharap – ay ipinagsasayaw na sa kalsada ng mga mamamayan. May laging islogan ang mga progresibo sa US: “Huwag magdalamhati. Mag-organisa! (Don’t agonize. Organize !).” Ngayon, mas angkop yatang sabihin sa kanila bilang paalala: “Huwag magdiwang. Mag-organisa!”

May sumikat na pahayag si Obama noong simula ng kampanya niya: “Tayo ang pagbabagong hinihintay natin (We are the change we have been waiting for ).” Hindi si Obama ang unang nagsabi niyan, kundi si June Jordan, radikal na progresibong manunulat na Aprikano-Amerikano. At hindi eleksyon lang ang tinutukoy niya, kahit pa – o lalo na nga kung – maghahalal ito ng taong titingalain ng marami bilang tagapagligtas. Paalala nga ni Adolph Reed, Jr., progresibong komentaristang Aprikano-Amerikano, isa sa pinakamadaling porma ng paglahok sa pulitika ang pagboto. Tiyak na hindi lang ito ang tinutukoy ni Jordan, kundi ang sama-samang pagkilos para baguhin ang buong bulok na balangkas ng lipunan, hindi lang ang pangulo.

Mahalagang simula ang tanong ni Manning Marable, progresibong siyentistang panlipunan, bagamat hindi ako sang-ayong “kaliwa-ng-sentro” si Obama: “Ang tunay na hamon ngayon ay hindi ang kung ano ang gagawin ni Obama, kundi ano ang gagawin ng mga progresibo?” Tanong niya: “Paano tayo makakapagsulong ng isang adyendang… makakapaghapag ng mga isyu ng pagkakapantay-pantay ng mga uri… ng mga kasarian sa lipunang ito?” Hindi kung paano “itutulak sa Kaliwa” si Obama ang usapin, kundi: Anong panawagan, halimbawa, ang makakapagbigay ng ginhawa sa mga mamamayang Amerikano at dapat ipaglaban? May mga pag-asang binuksan si Obama na maaaring maging batayan ng mga progresibo at mamamayan para igiit laban sa reyalidad ng katangian niya bilang pulitiko.

Sa ngayon, isang magandang pangako si Obama para sa mga mamamayang Amerikano. Mahalagang magpaalala tayo – at hindi lang tayong mga progresibo ang tinutukoy ko, kundi tayong mga Pilipino – na hangga’t walang tunay na pagbabagong panlipunang isinulong ng mismong sambayanan, mapait na pagkabigo ang idudulot ng mga lider-gobyernong ating aasahan.

10 Nobyembre 2008

Polusyong Komersyal:

Bakit ganoon ang patalastas ng Speed Babad? Parang si Piolo Pascual lang ang ginastusan? At talagang minaksimisa: Sinabihan niya ng “losyang” sa paglalaba ang kababaihang siyang target ng mga patalastas ng sabong panlaba. Na para bang ginagatungan pa ang mababang pagtingin ng lipunan sa gawaing bahay. Sabi ng isang kaibigan, ginawa niya ang patalastas para kontrahin ang para sa Pride (“All you need is pride… ”) ni Judy Ann Santos na kaaway daw niya. Para talagang makapaghiganti siya, dapat buhayin at papelan na lang ni Piolo ang “Ula, ang Batang Gubat.” Hehe.

At sino ang nagbigay ng pahintulot sa administrasyon ng MRT na bombahin ng commercial advertisement ang mga komyuter gamit ang sistemang pang-radyo nito? Hinarangan na nga ang tanaw natin ng naglalakihang billboard , ni hindi pa tayo matahimik sa pagbyahe dahil laging lumulusob sa tenga natin ang mga patalastas. Walang kawala! Una kong narinig ang patalastas ng Chowking para sa isang konsyerto ni Ogie Alcasid. Papasok ang pasakalye ng “Nandito Ako” tapos hindi naman pala papatugtugin! Nakakainis! Sana iyun na lang ang pinatugtog. Iyung may mga iPod – silang maykaya, syempre – lang yata ang naliligtas sa ganitong atake sa pandinig.

Goodbye to you…

Bakit may mga patalastas sa mismong “Betty la Fea”? Maya’t maya ang labas ng produktong anti-oxidant na inendorso ni Bea Alonzo, kesyo sineserbisyuhan ng kompanya ni Betty. Noong minsan, lumabas din ang shampoo na ilan sina Bea at John Lloyd sa modelo. Alam ko, ganyan na ang nangyayari sa “Wowowee” pero show naman iyun. Garapal ang pagpapatalastas kapag sa telenobela na, parang madaya. Ang mga nanonood, naobserbahan ko, nahahati ang atensyon, nababanas. Masyado na bang gipit sa advertisers ang Kapamilya – dahil Numero Dos na lang daw ito sa Kapuso? – kaya desperado na ang mga pakulo nito?

May artikulong matagal ko nang gustong ibahagi, pero lagi kong nalilimutan. Ngayon, para bang magbubuhol sa isinulat ko tungkol sa pagkapanalo ni Obama at sa polusyong komersyal sa ilang bahagi ng bansa, narito ang artikulo ni Barbara Ehrenreich – na para bang hindi ko pa napupuri nang husto sa blog na ito – na “How Positive Thinking Wrecked the Economy.” Dito, tinatalakay niya ang ginawang-popular na kamalayan sa US na malamang ay kaakibat ng mga aksyon ng mga mamamayang Amerikano na pinagmulan ng kasalukuyang krisis: ang “pag-iisip nang positibo.” Maganda siguro kung sa halip na nakadireksyon ang positibong pag-iisip natin sa mga pantasya ng kasalukuyang sistema, nakatuon ito sa pagtatagumpay ng tunay na pagbabago at sa ating mga gawaing progresibo sa bawat araw.

Heto raw ang switch ng ilaw sa bahay ng potograpong si Jake Carreon Salvador. Kung gusto mo ng liwanag, buksan mo ang ilaw at tingnan ang larawan – ng mga batang maralita, ng mga pulubi at namamalimos. Pero tiyak na wala sa loob ng bahay ang kasagutan. Sana’y ang pagpawi sa kanila’y kasindali ng pagpatay sa ilaw at pagkabulag ng mata sa karimlan. (Galing ang larawan ng chandelier ng Simbahan ng Taal sa  Light Leak Gallery.)

Pamamalimos sa Bisperas ng Pagsadsad ng Krisis

 

Kakahudyat pa lang ngayon ng pagguho ng Lehman Brothers sa grabeng pagtindi ng pampinansyang krisis ng mundo, pero may prediksyon na si Immanuel Wallerstein, siyentistang panlipunan na kilala sa pag-aaral sa malalaking tipak ng kasaysayan ng daigdig at hindi sa mga pangyayaring kung ikukumpara’y “alikabok” lang. Aniya, “Nasa simula na tayo ng isang todong (full-blown) depresyon sa buong mundo na may malaganap na kawalang-trabaho sa lahat ng dako.” Dadanasin ng daigdig ang “matinding karambolang ligalig (high chaotic turbulence)” na nangyayari na ngayon sa susunod pang “20 hanggang 50 taon.” Naisip ko ito habang nag-aalala sa epekto ng krisis sa mga mamamayan, lalo na sa pinakamahihirap.

 

Mahigit isang taon ko na itong napapansin: Isa o dalawang kabataang mukhang estudyante sa elementarya o hayskul, aakyat sa bus na kadalasa’y airconditioned, at mabilis na mamimigay ng tig-isang puting sobre sa lahat ng nakasakay. Maghihintay silang mabasa ng mga pasahero ang nakasulat dito: ang pagpapakilala nila at paghingi ng tulong sa pag-aaral – sa porma ng pagbili ng ibinebenta nila, na kadalasa’y dried mangoes. Sa dulo, madalas, mayroon pang nakasulat na “Mas mabuti nang mamalimos kaysa magnakaw.” Minsan, ang “mamalimos” ay nagiging “magbenta.” Pagkatapos, iikot na sila para magbenta, kung may bibili, at para mangolekta ng sobre.

 

Ibang klaseng pamamalimos ito kumpara sa ginagawa ng karaniwang pulubi – na marungis, nasa bangketa o kalye, may hawak na lata o nakasahod ang kamay sa mga dumadaan, madalas na naghihintay matingnan ng mga dumadaan. Malinis ang itsura at sumasampa sa mga bus ang mga bagong namamalimos. Hawig ang ginagawa nila sa praktika ng mga mangangaral para sa kawanggawa o simbahan at ng mga aktibista para sa welga o mobilisasyon. Iyun nga lang, hindi na pagtulong sa espiritwal o panlipunang kaligtasan ang inilalako, kundi pagtulong sa kaligtasang personal o pampamilya.

 

 

Tawag-pansin ang paghahambing sa magnanakaw sa sobre. Tiyak, nakasandig ito sa pinagsasaluhang negatibong pagtingin sa mga magnanakaw, na siguro’y lalong ipinatimo sa marami ng gayong pagkondena sa kasalukuyang rehimen. Sa isang banda, posibleng pagbabangon-dangal ito: Masyado na bang minamaliit at kinukutya ng lipunan, ng midya laluna, ang mga maralita at mga humihingi ng tulong sa kapwa? Sa puntong nakikita na lang nilang mabuti at marangal ang ginagawa nila kapag ikinukumpara ang sarili sa mga magnanakaw? Kahiya-hiya bang maging mahirap sa lipunang ito?

 

Sa kabilang banda, pagpapakita o eksibisyon ito ng pagkasagad at desperasyon. Lalo lang ipinapakita ng pagdistansya ng namamalimos – na isang estudyante, tandaan natin – sa magnanakaw ang napakaikling puwang sa pagitan ng dalawa. Para bang “Kung hindi ko gagawin ito, baka magnakaw na lang ako.” Pwedeng makahatak ito ng awa. O ng pansamantalang pagkatakot: Para bang sinabihan ka ng “Ano’ng mas gusto mo, hingan kita ng tulong o holdapin kita?” Pero hindi pa siguro ang takot na aktwal na bubunot ang namamalimos ng baril o patalim, kundi ang pagkaantig sa desperasyon niya ang mag-uudyok sa pasaherong maglabas ng pera, bumili, o manlimos.

 

Pero nitong minsan, sa dyip, nakita kong ginaya ang paraang ito ng marurungis na batang pulubi. Katulad ng mga batang “naglilinis” ng sapatos sa dyip – ang iba’y nagpapahid lang ng basahan sa sapatos o paa – dali-daling umakyat sa dyip ang mga bata. Nag-abot sila ng tig-isang sobre. Masagwa ang pagkakasulat: “Pahingi po ng kaunting pang-kain,” sabi nito. “Hindi sila makakakuha ng limos,” sabi ko sa sarili, hula ko sa mangyayari. “Hindi nila naunawaan kung bakit umuubra ang ginagawa ng mga estudyante sa bus.” Laking gulat ko, matapos ang ilang sandali, nang magsidukot ang mga pasahero ng barya, na inilagay nila sa mga sobre at iniabot sa mga bata.

 

 

 

Bukod sa a-kinse noon – at sinasabi sa balita na tumityempo talaga ang mga holdaper sa kinsenas-katapusan, at siguro’y ganoon na rin ang mga pulubi – mahalaga siguro ang sobre sa nangyari at kahit sa nangyayari sa mga bus, na sa dyip ko lang naintindihan. Una, binibigyan nito ng oras ang mga pasahero na mag-isip o makaramdam, sa halip na magpakita lang ng nakagawian nang pag-iling o di-pagkibo. Ikalawa, itinatago nito sa tanaw ng iba ang halaga ng baryang ibinibigay – walang presyur, ’ika nga, at pantay-pantay ang lahat sa pagiging mabuting Samaritano. Siguro, mas matimbang ang dalawang ito sa isa pang papel ng sobre: Ang gawing madali para sa pasahero ang opsyong huwag magbigay. Sa ganito, hindi mo na kailangang tingnan ang bata sa mata para umiling o magsabing “Wala rin akong pera eh.”

 

Bagamat makakabasa ka pa rin ng mga sulating tulad ng huling sanaysay ni Rolando Tolentino (“Bula ng Gitnang Uri”) at huling tula ni Edel Garcellano (“Confession”) tungkol sa pagkaantig at pagkaligalig sa presensya ng mga pulubi, may sinasabi ang huling mga hakbangin ng mga namamalimos: Sanay na ang mga tao sa kanila, posibleng manhid pa nga. Posible ring naghihirap na ang mga tao o iniisip nilang naghihirap sila. Anuman ang dahilan, kinailangang gumawa ng paraan, ng bago, ng mga namamalimos para tumawag ng pansin, mang-antig ng damdamin, para makakuha ng limos.

 

Sa isang antas, nagtatagumpay pa sila ngayon. Sa hinaharap kaya? Sabi ni Wallerstein, “Masasabi natin nang may tiwala na hindi makakatawid-buhay ang kasalukuyang sistema. Ang hindi natin kayang hulaan ay kung anong bagong kaayusan ang mapipiling ipalit dito, dahil resulta iyon ng napakaraming indibidwal na presyur. Pero sa malao’t madali, makakapagtatag ng bagong sistema. Hindi na ito sistemang kapitalista bagkus ito’y maaaring mas masahol… o mas mabuti… sa sistemang iyon.”

 

“Ang pagpili sa isang bagong sistema ang mayor na pandaigdigang pakikibakang pampulitika ng ating panahon.” 

 

05 Nobyembre 2008