Naks naman! So intelligent naman the pro-Noynoy columnist, oh. Sa kanyang huling kolum, binalewala ni Manuel L. Quezon III ang anumang batayan sa pagsusuri para maipagtanggol ang kanyang kandidatong si Noynoy Aquino at mabanatan ang Kaliwang matagal na niyang tinutuligsa. Pero puro naman paninira at di-katotohanan ang sinabi niya. (Galing ang mga larawan sa ibaba sa website ni Kazuki Takamatsu. Maraming salamat!)

Ang sabi ng isang kaibigan, maraming kontra-Kaliwang pahayag ang sikat na blogger at kolumnistang si Manuel L. Quezon III sa kanyang blog, pero hindi gaano sa kanyang kolum sa Philippine Daily Inquirer. Sa kolum niyang “A wedge of Chiz,” gayunman, buong giliw nang binanatan ni Quezon ang Kaliwa, kaugnay ng posisyon nito sa mga kandidato sa pagkapangulo sa eleksyong 2010. Paninira ito, at malayo sa katotohanan.

(1) Sinundan ni Quezon ang kabagang niyang si Manuel Buencamino sa pagkatha ng kwento tungkol sa pakikitungo ng Kaliwa sa mga kandidato sa pagkapangulo. Noong una raw, kampi raw ang Kaliwa kay Manny Villar. Pagkatapos, bumukas daw ito sa pakikipag-usap kay Noynoy Aquino noong tumakbo ito. Pero dahil galit daw ang Kaliwa kay Noynoy, ginagamit nito ngayon si Chiz Escudero para upakan si Noynoy.

Hindi ito totoo. Sa pagkakaalam ko, hanggang noong tumakbo si Noynoy, at hanggang ngayon, wala pang ineendorsong kandidato ang Kaliwa. Bukas ito sa pakikipag-usap sa kahit sinong kandidato, basta hindi maka-Gloria, at kahit kay Noynoy. At walang priyoridad – may una, may huli – kahit sa pagkausap. Sa pagkakaalam ko, bukas ang Kaliwa sa pakikipag-usap kay Noynoy, at kahit sa posibleng pag-endorso sa kanya.

(2) Ang lumalabas ngayon, si Noynoy, hindi ang Kaliwa, ang ayaw makipag-usap sa kabilang panig. Maraming posibleng dahilan dito: baka may takot siya sa Kaliwa, pero mas malamang na nababakuran na siya ng sosyal-demokrata at kontra-Kaliwang mga personalidad at grupo tulad ng Akbayan. Bukod pa ang mga pulitikong galing sa naghaharing uri na gustong bumalik sa gobyerno at ayaw makipag-usap sa Kaliwa.

Ang nakakatawa, gusto pang baligtarin ngayon ni Quezon ang bagay na ito, na para bang napakakitid ng isip ng Kaliwa at natatali ito sa lumang mga hidwaan. Hindi ito totoo. Gusto ni Quezon na bigyang-katwiran ang hindi pakikipag-usap at posibleng pakikipagtulungan ni Noynoy sa Kaliwa. Si Noynoy na nga ang hindi nakipag-usap, ang Kaliwa pa rin ang masama. Ganyan yata talaga para sa mga tulad ni Quezon.

(3) May sinabi pa si Quezon na talagang kasinungalingan: na ang kagyat na reaksyon daw ng Kaliwa sa pagkamatay ni dating Pres. Cory Aquino ay “tuluy-tuloy na kritisismo.” Hindi ito totoo. Nasa kani-kanyang website ang pahayag ng mga progresibong organisasyon sa pagkamatay ni Cory. Ang problema, kahit link nang link si Quezon sa kung anu-ano sa blog niya, ni hindi niya tiningnan ang mga website na ito.

Hinahamon ko siya: Magbigay siya ng patunay na “tuluy-tuloy na kritisismo” ang tugon ng Kaliwa sa pagkamatay ni Cory. Hindi niya mapapatunayan iyan, dahil hindi totoo. Mula kay Prop. Jose Maria Sison hanggang sa Bagong Alyansang Makabayan hanggang sa Kilusang Mayo Uno, hindi tuligsa ang tampok na tugon sa pagkamatay ni Cory. Sa sobrang pagkontra sa Kaliwa ni Quezon, wala na siyang pakialam sa batayan.

(4) Hindi ko alam kung tamang tawaging “vendetta” o sama ng loob ang nararamdaman ng Kaliwa sa mga Aquino. Parang gusto niyang palabasing ipokrito ang Kaliwa sa pagpuri kay Cory noong namatay ito. Na hindi totoo. Ipinapakita ng pahayag ni Prop. Sison, halimbawa, ang tunay na paghanga sa kung paanong nakipagtulungan si Cory sa Kaliwa sa kabila ng grabeng presyur sa kanya ng militar at mga maka-Kanan.

Sa pagkakaalam ko, isang prinsipyadong kilusan ang Kaliwa: pumupuri sa mabuti at tumutuligsa sa masama. Tutuligsain ng Kaliwa, halimbawa, ang pekeng reporma sa lupa ng rehimeng Aquino, pero hindi rin nito kakalimutan ang pagpapalaya ni Cory sa mga bilanggong pulitikal. Gusto ko lang ding idagdag: sa kabila ng maraming pag-alipusta at panlalait kay Kris Aquino, hindi tampok na kasama diyan ang Kaliwa.

(5) At ito rin ang dahilan kung bakit pinupuri ngayon ng mga organisasyong progresibo ang mga pahayag ni Chiz kaugnay, halimbawa, ng kontraktwalisasyon at Oil Deregulation Law. Sa tingin ko, kung sasabihin ni Noynoy ang mga bagay na ito, kakasiyahan at pupurihin din siya ng mga maka-Kaliwa. Syempre, madali namang magsabi ng kung anu-ano kapag eleksyon. Pero bakit hindi nga ba niya masabi?

Ito ang problema ngayon sa kampanya ni Noynoy. Dahil gusto ng mga tagasuporta – o tagahawak ba? – niya na manatili siyang popular at may malapad na hatak sa madla, hindi nila ito papayagang tumindig nang malinaw sa mga isyu. Mananatili siyang blangkong papel na sinusulatan ng gustong isulat ng lahat, kahit wala namang batayan kung talagang pinapaniwalaan niya. Ano’ng pagbabago ito, kung gayon? Wala.

(6) May alternatibong kwento ako sa kwento ni Quezon. Bago mamatay si Cory, daing nang daing ang mga soc-dem at Akbayan na ang problema ay “apatetiko” na ang masa, ayaw lumaban kay Gloria. Hindi kasi sila marunong mag-organisa at umasa sila sa Kaliwa para magparami ng tao sa rali. Noong namatay si Cory at bumuhos ang tao sa kalsada, hindi nila inisip na mali sila. Nabuwang sila, nagdiwang sa pagkilos ng masa.

Dahil wala naman talaga silang tiwala sa masa, itinulak nilang tumakbo ang pulitikong sumikat sa pagkamatay ng nanay niya – bahala na kung wala naman talaga siyang tampok na ambag sa paglaban kay Gloria. Ngayong may tumatakbong kandidatong naglalantad na walang kongkretong tindig sa isyu ang kandidato nila, tulo-laway sila sa pag-upak sa nasabing kandidato. Takot silang hindi umubra ang “pagbabago” lang.

(7) Nagtataka siguro si Chiz. Bakit siyang talagang lumaban kay Gloria sa Kongreso at Senado ay ginaganito ngayon ng mga nagpapakilalang kontra-Gloria. Bakit ang mga nagpapakilala noong taguyod ng pagkakaisang kontra-Gloria ay sinosolo ngayon ang pagkakaisang ito para dalhin at ikanal sa kandidato nila. Tiyak namang siya ang napag-uusapan at tampok noon sa paglaban kay Gloria, hindi ang kandidato nila ngayon.

Baka masyado kasi ang pampulitikang interes nila. Gustong manumbalik sa gobyerno ng mga dating naglingkod sa rehimeng Aquino. At totoo ba ang tsismis na may isang kolumnistang dating naglingkod kay Gloria na gustong tumakbong senador sa darating na halalan? Ngayon, may popular silang kandidatong tuntungan nila tungo sa kapangyarihan, para raw sa pagbabago. Popular, hanggang kailan? Pagbabago, nasaan?

05 Nobyembre 2009

Basahin ang paglilinaw ni Carol Pagaduan-Araullo sa tindig ng Kaliwa sa usapin ng eleksyon.

May isa, dalawang pagpapakilala si Ina Silverio-Gargar kay Kong. Satur Ocampo ng Bayan Muna.

May isinulat si Marck Ronald Rimorin tungkol sa masaker sa Hacienda Luisita, na ikalimang taon na ngayong Nobyembre 16.

May isinulat din si Kenneth Roland Guda tungkol sa pagtakbo ni Chiz Escudero.

May luma pero mahusay na isinulat si Mong Palatino tungkol sa programang balik-probinsya ng gobyernong Arroyo.

Tingnan ninyo kung gaano ka-yabang si Mikhail Gorbachev sa pagkamkam sa “tagumpay” ng pagbagsak ng Berlin Wall noong 1989, 20 taon na ngayon.

May rebyu si Cris Pablo Neruda ng bonggang bidyo para sa kandidatura ni Noynoy.

Tapos? Ano ang matibay na batayan ng ganitong mga propaganda ni Noynoy Aquino? Ng mga pagdiriwang ng pagka-Pilipino, ng paggunita sa Edsa? Kung hindi maglilinaw si Noynoy ng maka-mamamayang mga tindig niya sa mga isyu, mananatiling hungkag ang mga ito – kung hindi man mga instrumento ng panlilinlang sa mga mamamayan. (Galing ang mga imahen sa ibaba sa website ng neopandemic. Maraming salamat!)

Nitong nakaraang mga araw, tinuligsa ng dalawang blogger na sina Schumey at Manuel Buencamino si Satur Ocampo ng Bayan Muna, ang Bayan Muna, at syempre ang buong Kaliwa. Nagsimula sila sa isang pahayag na ibinigay ni Satur sa isang sikat na palabas sa telebisyon na positibo ang pagtingin kay Sen. Manny Villar, kandidatong presidente sa eleksyong 2010. Para sa kanila, maraming ibinukas na usapin ang panayam na ito.

Na nagpapakita umano ng “kabulukan” ng Kaliwa. Kinwestyon nila ang pahayag ni Satur, ang ginagawa umano ng Kaliwa na pagkausap sa iba’t ibang presidentiable at paghingi umano ng mga pwesto sa tiket at kung sakali’y magiging gabinete ng mga ito, at ang umano’y “transaksyunal na pulitika” na ipinapakita ng ganitong mga aksyon. Ang dating sa akin, dahil mga tagasuporta sila ni Sen. Noynoy Aquino, kinukwestyon nila kung bakit hindi awtomatikong sinusuportahan ng Kaliwa si Noynoy sa eleksyon.

(1)

Wala akong nakikitang mali sa pagkilala ni Satur sa tinitingnan niyang positibong aspekto ni Villar bilang pulitiko. Hindi naman ito pag-endorso. Tiyak, may positibo ring masasabi si Satur tungkol sa iba pang presidentiable na nasa oposisyon. Bahagi pa rin naman si Villar ng malapad na nagkakaisang prente kontra sa rehimeng Arroyo, kaya mas hindi paupak ang pagharap sa kanya. Hangga’t hindi napapatalsik ang rehimen, ito pa rin ang pangunahing kaaway at puntirya ng mga mamamayan.

Pero todo-todo ang pag-upak ni Schumey kay Villar. Hindi mo maintindihan kung wala siyang alam sa pulitika ng pakikipagkaisang prente laban sa pinakamakitid na kaaway, o talagang kailangan niyang tumodo para sa kandidato niyang si Noynoy. Sabi niya, “I wouldn’t be surprised if he would be worst [sic!] than Gloria.” Hindi lang worse, worst pa raw. Sa tingin ko, dapat ireserba ang pahayag na ito para kay Sec. Gilbert Teodoro. Ibang bagay pa kung mapapatunayan ngang kandidato ng Malakanyang si Villar.

Ang masama pa, masagwa ang pagkakabuo ni Schumey ng kaso niya kontra kay Villar. Iyung iba, tumatalbog pa sa kandidato niyang si Noynoy. Una, sabi raw ni Villar, lahat ay nadadaan sa “magandang usapan.” Pangit nga namang pakinggan, dapat may prinsipyo ang kandidato sa pagkapangulo. Ikalawa, wala raw drainage sa isang subdibisyong itinayo niya. Talaga? Que horror. Siguro, hindi niya alam na hindi lang drainage ang problema sa Hacienda Luisita na pag-aari ng pamilya ni Noynoy.

At ikatlo, “Alam nating lahat kung paanong pinagsasamantalahan ni Villar ang maralita.” Sabi ng iba, may gumagamit ng retorika ng “Alam naman natin…” para pagtakpan ang kawalan ng mailahad na batayan. Ganyan nga sa paggamit ni Schumey. Sinasamantala raw ni Villar ang “mga kahinaan at kawalan ng pag-asa ng mga maralita.” Teka, hindi ba si Noynoy ang numero uno sa bagay na ito? Nangangako ng abstraktong “pagbabago” gayung wala namang rekord para suportahan ang pangako?

Malayung-malayo rin ang pahayag ni Satur tungkol kay Villar sa kandarapang pagsakay o pagpapaanod ng mga nagpapakilalang “progresibo” kay Noynoy. Kung may malaking mali man sa mga nagpapakilalang “progresibo” ngayong eleksyon, mas matimbang ang ganitong tunguhin. Na para bang si Noynoy ang maghahatid sa bansa ng “pagbabago.” Sakit na nila iyan: ang maghanap ng pulitikong didikitan para umano hubugin ang mga ito para sa pagbabago – mula kay Cory hanggang kay Erap at FPJ.

(2)

Wala rin akong makitang mali kung nakikipag-usap ang Kaliwa sa iba’t ibang pulitiko at presidentiable, at kahit pa humihingi ito ng pwesto sa tiket at kung sakali’y gabinete ng mga ito. Maraming kandidato ang nakasama ng Kaliwa sa paglaban sa rehimeng Arroyo, pero ibang round, kumbaga sa boksing, ang eleksyon. Kailangang may kongkretong pagkakaisa sa plataporma at aksyon. Mas malamang, iyan ang gustong malaman ng Kaliwa: sino ang mas makikipagtulungan sa kanila sa iba’t ibang usapin.

Isang pampulitikang pwersa ang Kaliwa, na may malawak at malalim na latag sa buong bansa. Wala akong makitang mali kung gamitin nito ang lawak at lakas nito para magtulak ng mga plataporma, akyon, at kahit kandidato sa mga tumatakbong pulitiko. Sa tingin ko, ginagawa ito ng lahat ng pampulitikang pwersa. Ang Iglesia ni Cristo. Ang Akbayan, sa pakikipag-alyansa nito noong una kay Mar Roxas at kay Noynoy Aquino nitong huli. Ang iba’t ibang negosyante sa pagsuporta sa iba’t ibang pulitiko.

Ang ibig kong sabihin, hindi ang pakikipagtransaksyon mismo ang usapin. Hindi iyun sapat para tuligsain ang isang pampulitikang pwersa. Ang usapin at batayan ng pagtuligsa ay kung para kanino o para saan ang pakikipagtransaksyon, kung ginagawa ba ito para sa kabutihan o kapinsalaan ng mga mamamayan, lalo na ng mahihirap. May batayan ba ito sa platapormang pabor sa mga mamamayan? O para sa pansariling interes lang? Makakatulong ba ito sa pagsusulong ng mga pagbabago sa hinaharap?

Sa bagay na ito – at narito ang kaibahan nina Schumey at Buencamino – buo ang pagtitiwala ko sa Kaliwa. Sa lahat ng pampulitikang pwersa sa bansa, ito na ang may pinakamahabang kasaysayan ng tuluy-tuloy at di-makasariling paglilingkod sa mga mamamayan – dumanas man ng pinakamalulupit na pagsupil ng iba’t ibang rehimen. Tiwala akong hindi sa personal o makasariling pakinabang ninuman mapupunta ang pakikipagtransaksyon ng Kaliwa, kundi sa kilusang masa para sa pagbabago ng bansa.

Sa tingin ko, magkakaroon ng krisis ang konsepto ng “pulitikang transaksyunal (transactional politics)” – na ginagamit nina Schumey at Buencamino, alinsunod sa mga pauso ng mga NGOista sa Akbayan – kapag ginamit sa ginagawa ng Kaliwa sa bansa. Sa konteksto ng mga tradisyunal na pulitiko at naghaharing uri, masama talaga ito – dahil dito, bahagi ito ng pagsasabwatan kontra sa mga mamamayan. Pero kung Kaliwa ang gumagawa? Maka-mamamayan at maka-prinsipyong pakikipagtransaksyon?

(3)

Bakit nga ba hindi awtomatikong sinusuportahan ng Kaliwa si Noynoy, kahit pa siya ang tinitingnan o gustong tingnan ng marami na kinatawan ng pagbabago sa eleksyong ito? Hindi ko alam ang eksaktong dahilan ng Kaliwa. Pero bilang tagasubaybay nito, pwede sigurong manghula. Wala naman siyang malaking ipinagkaiba sa ibang kandidato. Naghaharing uri rin siya, at bahagi ng tradisyunal na pulitika sa bansa. Ni hindi nga masasabing tampok siyang nagdusa o lumaban sa rehimeng US-Arroyo.

Kung ako ang tatanungin, ang hirap paniwalaan ng batayan ni Conrado de Quiros sa pagtulak niyang kumandidatong pangulo si Noynoy. Na hindi nito sasalaulain ang pamana ng kanyang mga magulang. Pwede siyang pumalpak, pero hindi pumalpak nang sinasadya, ganoon? Kasi wala namang mahusay na rekord si Noynoy. Dakila ang mga magulang niya dahil matapang sila – tradisyunal na pulitiko at maybahay pero matapang, lumaban sa diktadura. Eh si Noynoy? Nagtago sa palda ng nanay niya.

Ayaw sabihin ni De Quiros na kaya niya itinulak si Noynoy na tumakbo ay dahil malakas ang tsansa nitong manalo. Kesyo may batayan daw. Pero ang sumunod niyang kolum, mas pagdiriwang sa popularidad ni Noynoy at mas paglalaro sa persepsyon ng mga tao sa halalan. Kesyo labanan ng mabuti at masama ang eleksyon, kesyo Edsa 3 ang mgaganap, at iba pa. Ayos iyan kung propagandista ka ni Noynoy. Pero hindi makakatindig ang ganyang pagtingin kay Noynoy, sa tingin ko, sa kritikal na pagsuri.

(4)

Pero mabalik tayo kina Schumey at Buencamino. Katawa-tawa ang pagpapanggap ng mga itong may simpatya sa Kaliwa, na dahil sa pangyayaring ito ay “na-disilusyon” – na naman! – sa Kaliwa. Lagi na lang ganito ang retorika ng mga taong ito kapag tumutuligsa sa Kaliwa. Ilang beses ba silang madidisilusyon sa Kaliwa? Wala na ba silang magamit na ibang retorika? Ang tingin ko, anti-Kaliwa talaga sila. Gusto lang nilang kumabig ng ibang may simpatya sa Kaliwa sa paggamit ng ganitong retorika.

Pamigay na indikasyon na ng kitid ng pag-iisip ng mga ito na ni wala silang kritikal na salita tungkol kay Noynoy pero todo-upak pagdating sa Kaliwa, parang si Alex Magno ng Philippine Star mismo, na maka-Noynoy rin. Dati raw, tagahanga si Schumey ni Satur, pero “Bayad Muna” ang gusto niyang itawag sa partido nito ngayon. Sabi pa niya, “kung nakikipaglaro ka sa isang pulitikong transaksyunal katulad ni Villar, wala ka nang ipinagkaiba sa kahit sinong trapo.” Ganoon? Dahil lang sa isang interbyu?

Sa isang banda, mas naliliwanagan si Buencamino kaysa kay Schumey: “Nalulungkot akong makita si Satur na nag-eendorso ng magnanakaw. Alam kong hindi ganyan si Satur.” Pero – sang-ayon sa estratehiya ng mga gustong hatakin sa parlamentaryong pakikibaka ang Kaliwang nasa ligal na pakikibaka at tuligsain ang Kaliwang nasa underground – ibinunton ni Buencamino ang sisi para sa pagsuporta umano ng Kaliwa kay Villar kay Prop. Jose Maria Sison, sabay todo-paninira na sa pagkatao nito.

Sabi pa ni Buencamino, “Ang totoo, naligaw na sila ng landas” – ang Kaliwa raw. Sabay-bawi: “O, mas malamang, wala talaga silang landas sa simula’t sapul pa.” Naks. Akala mo, magaling na rebolusyunaryo ang lintek, kayang magsabi ng landas ng Kaliwa. Pinapalabas niyang gumuho ang tiwala at paghanga niya sa Kaliwa mula sa una patungo sa ikalawang pahayag. Pero, batay sa marami na niyang sulatin, ang ikalawa talaga ang una: galit talaga siya sa Kaliwa, retorika na lang ang paghanga.

(5)

Sa bago niyang libro, may ganitong panawagan umano si Slavoj Zizek sa mga dating komunistang naging kontra-komunista, dahil sa pandaigdigang krisis pang-ekonomiya at pampinansya: “Huwag kayong matakot, samahan ninyo kami, bumalik kayo! Nakaranas na kayo ng ligaya sa pagiging kontra-komunista, at pinapatawad kayo para riyan – panahon na namang maging seryoso ulit!” Sa isang banda, hindi ko siya masisi, sa dami ng mga dating maka-Kaliwang naging kontra-Kaliwa sa maraming bansa.

Pero hindi ko alam kung tama bang sabihin iyan sa Pilipinas. Pwede naman siguro, basta ba magpuna sa sarili at talagang magbago. Pero may mga kontra-Kaliwang hindi naman maka-prinsipyo ang pagkontra, talagang nalulong na sa biyaya ng yaman at kapangyarihan, mulat nang naglilingkod dito, o talagang kuntento na sa pag-upak sa lahat ng nasa pulitika – nang walang ihinahapag na alternatiba, at nang hindi naman mulat na gustong mag-ambag sa pagbabagong panlipunan, masaya lang sa pagngawa.

Bukod pa, baka mas makatulong sila sa pagbabagong panlipunan kung manatili sila sa kung nasaan sila, sa pag-upak sa Kaliwa gamit ang mababaw at makitid na katwiran nila. Hindi man nila intensyon, mas nailalantad nila ang kabulukan ng tindig nila.

29 Oktubre 2009

Binigyan ang progresibo at anarkistang manunulat na si Noam Chomsky ng pinakamataas na parangal ng Pentagon – ang maipagbawal ang libro niya sa Guantanamo. Sobrang kinakatakutan ang libro niya, baka raw magluwal ng rebolusyon kapag nabasa sa napakamapanupil na kalagayan sa nasabing kulungan.

Napakaraming magandang sulatin ni Rick Wolff tungkol sa pandaigdigang krisis sa pinansya at ekonomiya. Narito ang pinakahuli, tungkol sa krisis sa trabaho ngayon sa US. Nakakatuwa ang popular na Marxistang pagtalakay niya, samantalang nakilala siyang tagapagpaunlad ng kaisipan ng pilosopong Pranses na si Louis Althuser, at tagapagmana rin ng masalimuot na estilo nito.

Talaga, ngayon lang? Bumili raw ang Central Intelligence Agency ng gaheto para subaybayan ang mga blog at account sa Twitter ng mga tao. Nitong nakaraan, hinuli ang isang aktibsitang Amerikano sa paggamit ng Twitter. Ganoon ba ka-mapanganib? Hehe.

Mabuhay si Arundhati Roy! Matutuwa si Monico Atienza, tagapagsalin ng nobela niya sa Filipino. Nangunguna siya ngayon sa pandaigdigang pagtutol sa pag-atake ng gobyerno ng India sa lumalakas na rebelyong Maoista sa bansa. Sangkot sa pagtutol maging ang dekonstruksyunistang si Gayatri Spivak. Heto ang panayam kay Ganapathi, isang lider ng mga rebeldeng Maoista.

Parang ganito ang nangyari. Sa halip na maging pagkakataon para todong maganap ang pambansang bayanihan bunsod ng mga kakatapos na kalamidad, ang nakita natin ay ang pagkubabaw ng korporasyon – sa porma ng mga institusyon ng midya, ng ABS-CBN at GMA sa partikular – sa pagsisikap na lumikom at mamahagi ng mga donasyon. (Galing ang mga larawan sa ibaba sa blog ni Ivan Reverente. Maraming salamat!)

Noong kasagsagan ng pambansang bayanihan para tulungan ang mga kababayan nating nasalanta ng mga bagyong “Ondoy” at “Pepeng,” mahalaga ang papel na tinanganan ng midya. Inilahad nila ang mga imahen at salaysay na dahilan para magbigayan at magtulungan ang mga Pinoy sa loob at labas ng bansa. Inilahad din nila kung saan dadalhin at ipapadala ang mga donasyon para sa mga nasalanta ng bagyo.

Hanggang sa puntong iyan, kapuri-puri ang ginawa ng midya sa harap ng kalamidad. Pero may mga kumpanya ng midya na lumabis pa diyan ang papel na tinanganan. At malaking bahagi sila ng midya. Tinutukoy ko ang ABS-CBN at GMA – at mas ang una kaysa sa ikalawa. Ang iba pang ginawa ng mga kumpanyang ito, mula kapuri-puri, umabot sa puntong kwestyonable sa minimum at kapuna-puna na sa maksimum.

Tinutukoy ko ang mga hakbangin nila na tila ang layunin ay pagkopo sa paglikom at pamamahagi ng mga donasyon para sa mga nasalanta. Hindi man nila todo-todong nakopo ang larangang ito, malamang na sila ang naging dominante sa mga ito – salamat sa malakas o dominante pa ngang posisyon nila kumpara sa ibang midya. Ang tanong: Ito ba ang tamang kalakaran? Ang dapat? Kung hindi, ano ang dapat?

Sa usapin ng panawagan para sa donasyon: bida ang kani-kanilang foundations, ang GMA Kapuso Foundation at Sagip-Kapamilya Foundation. Tuluy-tuloy ang pananawagan ng tulong patungo sa mga institusyong ito na syempre pa’y kadikit ng mga istasyon ng telebisyon. Sa usapin ng pamamahagi ng donasyon: sila ang nagtatakda kung saan, kailan, sino ang katulong at maging sino ang artistang sasama.

Tama si Prop. Sarah Raymundo – sa isang entri sa kanyang blog sa Facebook – sa pagkwestyon sa (1) saan-saang lugar dinadala ng ABS-CBN ang mga donasyong pumupunta rito, at (2) paano ang pagbabangko ng ABS-CBN sa mga perang donasyong natanggap nito. Tama rin siya sa pagtuturong dahil sa neoliberalismo, nakatakas na ang gobyerno sa tungkulin sa mga mamamayan at midya na ang inaasahan ng marami.

Ngayon, mahigit dalawang linggo matapos isulat iyun ni Prop. Raymundo, marami pa ang pwedeng idagdag: Ano ang pamantayan ng ABS-CBN sa pagpili sa kakatulungin? Minsan, pinasalamatan nito ang Armed Forces of the Philippines dahil naghatid ng mga donasyon, na para bang ahensya na ito ng gobyerno. Minsan naman, isang grupo ng mga drayber. Bakit hindi ang kabila o iba pang grupo? Ano ang mga batayan?

Ang problema ay (1) pinatampok ng ABS-CBN ang sarili sa paglikom at pamamahagi ng donasyon, sa kapinsalaan ng ibang grupo, at (2) namili ito ng mga organisasyong kakatuwangin sa pamamahagi ng donasyon. Sa halip na bigyan ng mas malaking papel ang mga organisasyon – lahat, kahit anong organisasyon – ng mga mamamayan sa paglikom at pamamahagi ng donasyon, parang itinalaga nito ang sarili na sentro nito.

At hindi ito usapin ng inggit. Bagamat hindi ito madalas tingnan bilang korporasyon, mahalagang idiin: korporasyon din ang ABS-CBN, hindi organisasyon ng mga mamamayan. Masasabi kaya na ang naganap ay corporate takeover o pagkubabaw ng korporasyon sa paglikom at pamamahagi ng donasyon, sa pambansang bayanihan? At nalagay sa laylayan ang mga mamamayan na kinakatawan ng mga organisasyon nila?

Isang usapin na binibitawan ng gobyerno ang tungkulin nitong manguna sa pagsaklolo sa mga mamamayan at itinutulak nito ang ibang pormasyon na tumangan sa tungkuling ito. Pero iba pang usapin kapag mulat na niyayakap ang tungkuling ito ng midya – sa anumang dahilan bagamat tiyak namang kasama doon ang sariling pakinabang bilang institusyon – nang inietsapwera ang paglahok ng mga mamamayan.

Oo nga pala, sintomas din ng ganitong pag-iisip ang “Wowowee” at iba pang palabas.

21 Oktubre 2009

Dahil sa bagyong “Ondoy” at “Pepeng,” tampok ngayon ang mga mahihirap nating kababayan. Pero paano nga ba natin tinitingnan ang mga maralita, partikular ang mga maralitang lungsod? Natatangay ba tayo ng dominanteng pagtingin sa kanila? Wala silang bibig kaya kailangang iba ang magsalita para sa kanila? Kailangang magsuot ng maskara para makita natin? (Galing ang painting ni Emmanuel Garibay rito, at ang mga larawan sa baba sa nohaycomolodeuno. Maraming salamat!)

Dahil sa mga bagyong “Ondoy” at “Pepeng,” nakikita at napapag-usapan ngayon ang mahihirap nating kababayan. Nagawa ng kalamidad ang hindi nagawa ng mga panukala at patakarang makakaapekto sa mahihirap, kahit iyung sa reporma sa lupa at  sahod – ang madala ang mga maralita sa mga bibig at mata ng midya at publiko. Iniisip siguro nating sanay na sila sa paghihirap, kaya hindi na gaanong makabuluhan sa kanila ang sari-saring patakaran. Pero ang kalamidad – sobra na ito para sa kanila.

Pero hindi laging mapagkalinga at mapagkawanggawa sa mga maralita ang mga ideyang lumalabas ngayon sa midya, galing man sa mga komentarista, pulitiko o propagandista ng huli. Marami ang nagpapasama sa imahen nila at tahasang umaatake sa mga interes nila, kadalasan sa pagkumbina sa una. Kasabay ng tuluy-tuloy na pagkakita at pagkadinig sa kanila ang iba’t ibang paglalagay sa kanila sa itinuturing na dapat nilang kalugaran – sa mga espasyo at hanayan ng tao sa lipunan sa bansa.

Sanhi ng baha. Nitong huli, binigyang-tinig ng kolumnistang si Neal H. Cruz ang pagtinging itong lagi nating naririnig sa mga usap-usapan. Totoo siguro na dahil direkta silang nagtatapon ng basura sa mga estero at ilog, mas nakakapag-ambag sila sa dami ng basura sa mga anyong tubig na ito, higit sa karaniwang tao. Pero kanila ba ang kalakhan ng mga  basurang bumabara? Hindi siguro.

Sa isang banda’y inosente ang puntong na ito, pero sa mas dominanteng gamit, hindi ito inosente. Kapag sinasabi ito, tiyak na panukala ng demolisyon ang kasunod. Hindi ito nasasabi para imungkahing pahusayin ang sistema ng pagtatapon ng basura sa mga tabing-estero o tabing-ilog. Kadalasan, kaakibat nito ang kabuuang nosyong iresponsable ang maralita, walang pakialam sa iba.

Asal-hayop. Nasabi ito, o nadaplisan, ng mismong kalihim ng Department of Social Work and Development kaugnay ng mga maralita sa mga paaralang ginawang evacuation centers. Sinisira raw nila ang mga kagamitan, ninanakaw ang pera at iba pang gamit tulad ng bentilador, ginagawang kubeta ang mga kwarto, at kinikikilan at tinatakot ang mga estudyante ng mga paaralan.

Hindi ko alam ang sirkumstansya ng paninira ng mga gamit. Pero masisisi mo ba ang isang tatay na walang naisalbang gamit, halimbawa, kung baklasin ang pisara at gawing higaan ng mga anak? Baka rin hindi na mapigilan ang sariling dumumi, lalo na kung nakainom ng maruming tubig. Talaga namang may mga gumagawa ng krimen sa hanay ng mga maralita, pero hindi ganoon ang lahat.

Kailangan siguro ng balanseng sagot rito. Sa maraming pagkakataon, nakakapagpakita ang mga maralita ng dangal at kabayanihang bukod-tangi, hindi kaya kahit ng mga nasa ibang uri. Pero dapat din siguro nating maunawaan ang sagot na “Ikaw man ang maghirap nang todo, mag-iiba rin ang asal mo.” Ibig sabihin, talagang napupwersa ang mga maralita na gumawa ng mali dahil sa kahirapan.

Huwag nang bumalik sa dating tirahan. Malaganap ngayon ang sentimyentong dahil lantad sa banta ng baha ang mga bahay o pwesto ng bahay ng mga maralita, huwag na silang bumalik sa mga ito. Ito naman talaga ang makataong tindig. Pero ginagamit ngayon ng gobyerno ang pagtinging ito para itulak ang kontra-maralitang mga patakaran nito tungkol sa pabahay at mga maralita.

Kung gobyerno ang masusunod, tatlo ang pwedeng mangyari sa mahihirap na nasa evacuation centers: mapabalik sa kanilang probinsya gamit ang perang bigay ng gobyerno, mapalipat sa mga eryang relokasyon na tinutukoy ng gobyerno, at mapabayaan sa evacuation centers hanggang maglaho ang atensyon ng midya at suporta ng publiko at sa gayo’y maiwang nakatiwangwang, nang walang bahay.

Pero kaya nga napunta sa Kamaynilaan ang mga maralita dahil tumakas sila sa kawalang-lupa, kawalang-trabaho at militarisasyon sa mga probinsya. Tapos, kilala ring hindi makatao ang mga eryang relokasyon ng gobyerno, bukod pa sa malayo sa pinagtatrabahuan at pinag-aaralan ng mga maralita. Paano kung sinalanta rin ng bagyo ang mga probinsya at eryang relokasyong pupuntahan?

Hindi na nga dapat bumalik ang mga maralita sa dati nilang tirahan. Pero para mangyari ito nang pabor sa interes ng mga maralita, dapat magtayo ang gobyerno ng mga bagong pabahay para sa maralita – mura, disente, malapit sa pinagtatrabahuan at pinag-aaralan nila. At para mangyari ito, kailangang lumaban ang mahihirap, tampok ang mga nakatira mismo sa evacuation centers.

Ginagamit ng professional squatters. Narinig ko ito kay Arnold Clavio – patunay, sabi ng kaibigan ko, na pareho sila ng utak ni Arn-Arn. Damang-dama mo ang pagkabwisit ni Clavio sa mga maralita. Talaga raw makulit ang mga professional squatters, naggigiit na manirahan sa hindi dapat. Paano raw kinakaya ng mga iskwater na magkaroon ng abogado kung hindi sila mga propesyunal?

Nakabatay ang ganitong suri sa mababang pagtingin sa mga maralitang lungsod, na mal-edukado, estupido at tonto sila kaya nagagamit ng professional squatters. Tinatalikuran nito ang totoong kahirapan ng mga maralita, ang pagtakas nila sa lagay ng kanayunan kung bakit narito sila. Kakatwang ang ibang naniniwala sa teoryang ito, mabilis ding sumisi sa mahihirap: Dapat, hindi sila magpagamit.

Kailangang tulungan para tulungan ang sarili. Madalas, nasasabi ito ng mga naghahangad ng matagalang pagbabago sa lipunan, kaugnay ng mga kasabihan galing sa Bibliya tungkol sa pagtuturo ng pangingisda. Hindi raw sapat ang pagbigay ng isda sa mahihirap (o pagkakawanggawa); ang kailangan daw ay ang pagturo sa kanila ng pangingisda (o pagrerebolusyon) para laging may isda.

Pero ginagamit ng gobyerno ang retorikang ito para makapagpakitang-taong tumutulong sa mahihirap gayong hindi naman talaga. Habang bukas-palad ang karaniwang mga Pilipino sa pagbibigay ng kung anong naitabi bilang donasyon sa mga nasalanta, puro pautang – sa SSS, GSIS at Pag-ibig, halimbawa – ang iniaalok ng gobyernong maraming pondong winawaldas sa kung anu-ano.

Sa panahong ang pangunahing kailangan ng mahihirap ay direktang tulong, kaysa sa paglaki ng sahod sa darating na mga buwan, nagsisilbing hadlang ang retorikang ito sa pagsang-ayon ng ilang bahagi ng publiko na bigyan ng tulong ang mahihirap. Tulad sa iba pang pagkakataon, mahalagang malaman kung sino ang nagsasalita: iyung talagang tumutulong sa maralitao iyung nagpapanggap lang?

Habang nariyan sila, at habang mayorya sila ng lipunan, hindi siguro titigil ang negatibong mga pagtingin sa mga maralita, lantad man o hindi. Laging magiging larangan ng tunggalian ang pag-unawa sa kanila, ng ibang mamamayan at ng kanilang sarili. At tumitindi ang tunggaliang ito kapag lalo silang nakikita at naririnig – tinatamaan man ng kung anong pinsala o lumalaban.

Hamon sa lahat na mulat na sumangkot sa tunggaliang ito, dahil lagi naman tayong sangkot dito, mulat man o hindi. May implikasyon ito sa gagawin natin, o sa gagawin ng iba – ng gobyerno, halimbawa – sa ngalan natin.

14 Oktubre 2009

Basahin ang reaksyon ng progresibong mamamahayag na si Alexander Cockburn sa pagkapanalo ni US Pres. Barack Obama ng Nobel Peace Prize. Pansinin ang mahalagang papel ng Pilipinas sa mga kwento niya, katulad ng iba pang katiwa-tiwalang maka-Kaliwa sa ibang bansa.

Anibersaryo pala ng pagkakapatay kay Ernesto “Che” Guevara noong 09 Oktubre.

May panayam ang progresibong manunulat at paborito ng maraming si Eduardo Galeano tungkol sa pagsusulat at iba pang bagay syempre. May makabuluhang punto para sa mga gustong maging manunulat.

Maiikli ang mga tula ni Edel E. Garcellano ngayon matapos ang kalamidad.

Syempre, bihira na ang naniniwala sa kanya ngayon. Tinanggihan ng rehimen ni George W. Bush ng US ang pagkilala sa Kyoto Protocol na hinggil sa pagbawas sa ibinubugang greenhouse gases ng mga bansang abanteng kapitalista. Isang makabuluhang panawagan ito ngayon, sa gitna ng mga kapinsalaan na katulad ng bagyong Ondoy na tumama sa bansa.

May nagmungkahi sa aking magsulat tungkol sa kalikasan. Tiyak, hindi tungkol sa kagandahan nito, kundi sa pagkawasak nito at mga kaugnay na isyu. Ilang ulit nabinbin ang pangako ko, pero kalikasan na ang nakapag-udyok sa aking magsulat – partikular ang bagyong “Ondoy” na sumalanta sa bansa nitong nakaraang mga araw.

(1)

Noong bata pa, dinala siya ng nanay niya sa isang seminar sa ahensya ng gobyernong pinagtatrabahuan nito, tungkol sa polusyon ng hangin at tubig. Nitong huli na lang niya maririnig ang ibang klase ng “polusyon,” tampok ang sa ingay, at tiyak namang hindi siya dadalhin ng mga magulang niya sa isang seminar tungkol dito. Nakumbinsi siya, na dapat magtanim ng mga puno at magtapon ng mga basura sa tamang paraan.

Pero may guro siya sa Grade 3 na matapang na loyalista ni Marcos kaya kritikal sa rehimeng Aquino. Binasag nito ang mga ilusyon niya. Hindi raw sapat na magtanim lang ng mga puno at magtapon ng basura nang tama. Ang mga korporasyon daw ang dapat magbago at dapat itulak sila ng gobyerno para magbago. Nakumbinsi rin siya, at malalaman niya paglaon na taktika ito: ang ipasa sa karaniwang tao ang pananagutan.

Doon siya napaisip, tungkol sa mga problemang ilang beses pa niyang haharapin pagtanda: Bakit hindi sapat ang pagkilos nang mag-isa, o kahit ng iilan? Bakit hindi sapat ang magandang intensyon? Bakit maraming dapat gawin labas sa takbo ng araw-araw na buhay para magkaroon ng pagbabago, kahit iyung makakabuti sa lahat? Bakit ang mabuti, at alam ng maraming mabuti, hindi magawa-gawa sa lipunang ito?

(2)

Kapag may mga disaster katulad ng bagyong Ondoy, naglilitawan sa midya ang mga maralita. Totoo, tinamaan din – lalo na ni Ondoy – ang mayayaman, at may nagsabi pa nga sa aking mas kawawa sila dahil hindi nila alam kung paano humarap sa mga baha. Ang mga kotse nila, pinaghahambalos. Pero mas maralita: binaha, nawalan ng bahay at kabuhayan, namatayan ng mga mahal sa buhay, lalong nagutom, lalong nagkasakit…

Hindi kasi natin inorganisa ang lipunan natin para harapin ang kalikasan sa paraang magtatanggol at magsusulong sa buhay. Bakit mas maralita ang apektado sa mga disaster, sa mga bagyo, halimbawa? Dahil sila ang nakatira sa mga estero at mabababang lugar, sila ang walang naimpok kaya walang anuman kapag tinangay ang bahay at kabuhayan, sila ang may mahinang bahay, may patakbuhing mga gamit…

Para kay Karl Marx, dalawa ang pakahulugan ng kalikasan. Una, ang kalikasan ng tao bilang organismong nangangailangan ng pagkain, damit, bahay at kung anu-ano pang kulang sa maralita sa bansa para mabuhay. Ikalawa, ang mundo kasama na ang likas na mga pangyayaring pumipinsala sa buhay at kabuhayan ng mga tao. Ang kailangan, aniya, ay isang lipunang inorganisa para harapin ang kalikasang ito pabor sa buhay.

(3)

Nakatira siya sa Pasig City, na isa sa naging paborito ng midya para ipakita ang pinsalang nilikha ng bagyong Ondoy. Sabi ng mga kapitbahay niya, hindi pa nila naranasan ang ganoon ka-grabeng pagbaha. Inabot ang mga hindi pa inaabot. Ang swimming pool ng isang subdibisyon, naging putik. Ang garahe nito na nasa ilalim ng isang gusali sa loob, inilibing ng putik. Wala sa plano nito ang pagkakaroon ng baha.

May isang kilalang groserya sa lugar na ibinukas ang pintuan para patuluyin ang mga maralitang lumangoy sa baha o tumulay sa mga alambre, gaya ng sabi sa balita, at mamigay ng pagkain. May isa namang kilala pa man din sa pagpapatugtog ng mga awitin ng simbahan ng may-ari na hindi namigay, isinara ang pintuan. Inabot ng baha, inabot ang maraming paninda – na inilalabas nito ngayon sa kalsada, sira at basura na.

Ilang araw matapos ang pagbaha, nakatumpok sa labas ng mga bahay ng maralita ang maraming “basura” – mga inanod marahil ng baha mula sa malayo, o mga gamit din nila. “Ano kaya ang mga ito?” tanong niya. Mga sentimental na halukipkip na hindi lang nila maitapon noon at pinwersa ngayon ng bagyong ituring na basura? Ganoon din ang sasapitin ng mga alaala nila, kakayod sila nang todo para muling magpundar.

Siya nga pala, namigay din ng relief goods ang militar. Iyung unang bahagi lang ang nakita niya, hindi niya alam kung umasenso ang kalidad ng ipinamigay nito. Noong una kasi, ito lang ang laman ng bawat supot: anim na bote ng mineral water at tatlong piraso ng fudgee bar. Tiyak, hulog na ito ng langit para sa mga tao noon na gutom na gutom. Pero ito lang ba talaga ang kakayahan ng gobyerno sa mabilisang aksyon?

(4)

Sa libro niyang After Capitalism (2002), naglahad si David Schweickart ng optimistikong suri sa mga suliraning pangkalikasan na hinaharap ng sangkatauhan. Aniya, nasa kakayahan ng tao ngayon na kontrolin ang lumolobong populasyon, sapatan ang pangangailangan sa pagkain ng tao, at maging sawatain ang polusyon. Pero iyun din ang tanong niya: Bakit ang makakabuti, at alam na makakabuti, hindi magawa?

Ngayong usap-usapan ang “global warming” at “climate change,” mahalaga ang ilang punto niya. Aniya, may pagsulong na naidulot ang Kyoto Protocol sa pagbawas sa greenhouse gases na buga ng mga bansang abanteng kapitalista. Ang problema, hindi ito kinilala ng rehimeng W. Bush ng US – na nagbubuga ng pinakamarami, sangkaapat, sa greenhouse gases ng mundo. Bukod sa paglaban ng makapangyarihang mga industriya ng langis at kotse, babaguhin kasi nito ang padron ng pagkonsumo ng buong daigdig.

Ani Schweickart, alam man ng sangkatauhan ang lunas sa nabanggit na mga suliraning pangkalikasan, hindi natin magawa-gawang ipatupad ang mga lunas dahil sa pagtutol ng mga naghahari sa sistema ng pandaigdigang kapitalismo. Sa esensya, tubo ang nagpapaandar sa sistemang ito, kaya anarkista ang produksyong iniluluwal nito, hindi tumutugon sa mga pangangailangan ng tao, sa kasalukuyan man o sa hinaharap.

(5)

Naalala ko ang paborito kong kolumnistang Amerikanong liberal na si Ellen Goodman. Noong 2007, nasadlak siya sa kontrobersya dahil sinabi niyang ang mga nagsasabing hindi totoo ang global warming ay katulad ng mga nagsasabing hindi totoo ang Holocaust – matapos mapatunayang tao ang sanhi ng una. Nagsisinungaling ang ikalawa tungkol sa nakaraan; tungkol sa kasalukuyan at hinaharap naman ng una.

Para naman sa pilosopong Slovenian na si Slavoj Zizek, ipinapakita ng pagkawasak ng kalikasan ang limitasyon ng kapitalismo. Na pwede rin nitong pagsamantalahan: “Isipin mo ang isang mega-disaster: … natutunaw ang mga yelo, lubog ang New York, kailangan nating lumipat sa Antarctica… [I]sipin mo, magkakaroon ng maraming orgasmo ang real estate, ang pinakamalalaking kontrata sa real estate sa kasaysayan.”

Sa dulo, babalik tayo sa Communist Manifesto, kung saan sinabi ni Marx na pwedeng humantong ang krisis ng kapitalismo sa sosyalismo o sa “pagkawasak ng parehong nagtutunggaling uri.” Wasakin man ng kapitalismo ang tao at ang kalikasan, hindi natural na mailuluwal ang isang bagong sistemang mas superyor sa kapitalismo. Kailangan ang mulat at determinadong paglaban ng tao para magdulot ng pagbabago.

02 Oktubre 2009

May mga kampanya ang progresibong mga organisasyon para lumikom ng donasyon para sa mga biktima ng bagyong Ondoy: mayroon ang Kabataan Party-list, ang Kilusang Mayo Uno, at ang Bagong Alyansang Makabayan.

Sisenta na ang Republikang Bayan ng Tsina! Nagpupundar ng sosyalismo noon, alipin ng kapitalismo ngayon. Isang magandang parangal: ang paglakas ng Maoismo sa India.

May huling sulatin si Alain Badiou, pilosopong Pranses, tungkol sa komunismo.

Inalis na ang pangalan ni Prop. Jose Maria Sison sa listahan ng mga terorista sa European Union! Hehe.

Sumambulat ang protesta sa mga kampus ng University of California! Magkakaroon din niyan dito, tiyak!

May panayam si Michael Moore tungkol sa bago niyang pelikulang Capitalism: A Love Story.

Ulat tungkol sa mga protesta sa kakatapos na G-20 Summit sa Pittsburgh, Pennsylvania sa US.

Ganito kung ilarawan si Sen. Noynoy Aquino ngayon, bilang kandidato sa pagkapangulo, lalo na ng mga tagasuporta niya. Ewan ko, hindi – pa? – ako kumbinsido. Kahit ang bahagi sa aking bilib sa nanay niya, hindi pa magawang bumilib sa kanya. Pulitika ng hawa-hawa na lang ba? (Galing ang mga likhang-sining sa ibaba sa chrisbuzelli.com. Maraming salamat!)

(1)

Sa mga sinasabi ng mga sumusuporta kay Noynoy Aquino bilang pangulo, lumilitaw na itinuturing siyang kaiba kay Gng. Gloria Macapagal-Arroyo o kabaligtaran ng huli. Ito raw ang dahilan kung bakit dapat siyang tumakbo, kung bakit siya ang dapat iboto, kung bakit susuportahan siya ng mga mamamayan, at kung bakit siya ang mananalo.

Sa isang banda, tugma ito sa tinakbo ng eleksyon at pulitika sa bansa pagkatapos ng rehimeng Marcos. Ang mga pinakapopular na pangulo (sina Cory at Erap) at ang mga popular na kandidato pero dinaya (Miriam, FPJ) – lahat sila, tiningnang kaiba sa hulma ng mga bulok na pulitiko, na ang pinaka-representasyon ngayon ay si Gng. Arroyo.

Kung hindi man hindi pulitiko, hindi karaniwang pulitiko – ganyan sila. Bagamat eleksyon ang larangang nilahukan nila, pinakilos nila ang pagnanasang ekstra-elektoral at ekstra-sistema ng mga mamamayan. Karamihan sa kanila, nakilala sa pagbibigay ng pangakong maghahatid ng ibang klaseng pulitika at sistema sa gobyerno sa bansa.

(2)

Pero si Noynoy para pangulo? Hindi pa ako kumbinsido. Hindi sa puntong wala siyang mahusay na nagawa bilang mambabatas o bilang tao. Kahit sa pagkontra kay Gloria, hindi naman siya tumampok o namuno. Sa bagay na ito, di hamak pa ngang mas palaban ang nanay niya. Damay na lang siya sa nagawa ni Cory noon, ganoon?

Sa tingin ko, ang tatag ni Cory sa paglaban para sa demokrasya at kontra sa diktadura, nakuha niya sa pagkatuto sa pagdurusa at paglaban sa batas militar. Hindi ko alam kung naging bahagi si Noynoy ng pagkatutong ito – dahil nga hindi naman siya maingay sa paggigiit ng demokrasya at paglaban sa diktadura sa panahon ni Gloria.

Maraming mas mahusay ang paglilingkod-bayan at mas matapang sa paglaban kay Gloria. Dahil ba siya raw ang posibleng mag-udyok ng pagkakaisa ng oposisyon at posibleng manalo? Wala akong problema na ganito ang pagtingin ng iba. Kakatwa lang, dahil kakayahang maglingkod ang hanap nila noon, hindi kakayahang manalo.

(3)

Natuwa ako sa giting na ipinakita ni Mar Roxas noong umatras siya sa pagkandidatong pangulo. Pero grabe rin naman ang banat sa kanya ng mga nag-udyok sa kanyang umatras. Sabi ng isa, kilala siya ng mga tao dahil sa mga patalastas niya, pero hindi  siya iboboto. Isa siyang produktong kilala ng mga tao, pero hindi pa rin bibilhin.

Ang hindi naman talaga maganda kay Mar, para sa mga nasa panggitnang uri kahit paano, ay si Korina Sanchez. Mayabang, hindi makamasa, ang nabuong impresyon ni Korina sa mga tao. Pagkatapos, ibinenta nila ang love team nila nang parang sample ballot kapag araw ng eleksyon. Halata ang pagpapapansin nila sa publiko, hindi maganda.

Pero kahit ngayong nababalitang tatakbong bise-presidente si Mar, may hamon sa kandidatura niya: paano siya ilalapit sa masa? Matalinong intelihente kasi ang dating niya, bagay na sinikap pangibabawan ng pagsasabi niya ng “putang-ina” sa isang rali. Pero kulang pa rin. Parang hindi sapat ang “ramdam” ang masa, dapat masang-masa.

(4)

Hay, ito namang si Ping Lacson. Sa mga pinaggagawa niya nitong huli laban kay Erap Estrada, halatang-halata nang tagawasak siya ng oposisyon. Ikinagalit niya ang sinabi ni Erap tungkol sa paghati niya sa boto ni FPJ noong eleksyong 2004, pero wala namang hindi pa kumbinsido ngayon sa ganitong pagtingin. Nanghati talaga noon si Ping.

May padron ang pagpapagamit ni Ping sa rehimen. Ilang buwan bago ang eleksyong 2004, lumutang ang kaso ng Kuratong Baleleng, at nawala na lang pagkatapos. Nasaan na nga ba ngayon? Nitong huli, lumutang ang kaso ng pagpatay kina Dacer at Corbito, at nagsalita siya laban kay Erap – para na rin siguro maghugas ng sariling kamay.

Ang hinala ng marami, nakikipagkasundo si Ping sa rehimen para linisin ang sarili sa mga kasalanan niya. Ang problema, napakaraming armas laban sa kanya ng rehimen. Kaya naman, sa isang banda, kitang-kita ring pursigido si Ping sa paglalantad at sa kagustuhang patalsikin ang rehimen. Iyun nga lang, kayang-kaya siya nitong gipitin.

(5)

Si Manny Villar naman, dinaan na lang lahat sa pera. Dahil sa mga patalastas niya, parang lantad na lantad siya sa publiko, kahit iniiwasan niyang maimbestigahan ng Senado. Hindi rin tampok ang mga baho niya sa pulitika. Ang tining sa isipan ng mga tao, ang pagkakawanggawa niya. Hindi malinaw ang plataporma ng “Sipag at Tiyaga.”

Nitong huli, para siguro humabol kay Noynoy, muling humarap sa midya ang mga bata niyang Nacionalista, sina Sen. Alan Peter Cayetano, dating Kong. Gilbert Remulla, at Atty. Adel Tamano. Saan na nga ba sila nanggaling? Bakit ang tataba na nila? Mula sa pagiging maingay kontra kay Gloria, nanahimik na lang sila. Anong nangyari kaya?

Ang mahirap pa para kay Villar, natitsismis na siya talaga ang manok ng rehimen. Pinalutang lang si Gilbert Teodoro para tanggapin lahat ng banat kay Gloria at magpropaganda para sa amo niya. Makukumpirma ito kung tatakbong bise presidente niya si Noli de Castro, na mahihirapang manalo dahil lantad na garapata ni Gloria.

(6)

Malakas ang motibo ni Erap Estrada para tumakbo: ang ipaghiganti ang sarili, patunayang mahal pa rin siya ng publiko. At pagkatapos, paano? Balik na naman tayo sa dating mga gawi? O darating pa lang tayo sa dako ng script na ipapakita niyang nagbago na siya, na isa na siyang “changed man” at karapat-dapat muling mamuno?

Pero hindi kaya naiisip ni Erap na napakaraming balakid sa panalo niya? Bukod sa mga dahilan ng bayan sa pagpapatalsik sa kanya, sa mga sinabi nitong huli ni Ping, at sa mga uungkatin pa kapag tumakbo siya, kinasuhan pa niya ang Philippine Daily Inquirer. Hindi na ba siya natuto? Na siya ang nasisira sa tuwing lumalaban siya sa midya?

Hindi ako tagahanga ng paniniwalang kailangan ng iisang kandidato ng oposisyon para manalo – dahil baka dapat nang ibasura ang ilusyong iyan na masyadong palasuko sa rehimeng Arroyo – pero iyan ang sasabihin ng mga nasa panggitnang uri: na hahatiin ni Erap ang oposisyon. O talagang malakas ang tiwala ni Erap sa “masa”?

(7)

Maraming komentarista ang naghahanap ng Cory Aquino ng bagong panahon at henerasyon. Kakatwang habang hinahanap pa lang siya, lumabas na raw ang Madonna ng bagong panahon at henerasyon – si Lady Gaga, sikat na mang-aawit ngayon. Panay ang ganitong mababaw na pagbalik natin sa nakalipas para tingnan ang kasalukuyan.

Pwera biro, halos magkasabay yata ang pagsikat nina Cory at Madonna sa bansa. Si Cory, ang relihiyosa at simpleng babaeng naluklok sa kapangyarihan ng pulitika. Si Madonna, ang mapaglaro sa relihiyon at pantastikong babaeng naging makapangyarihan sa kultura at musika. Asekswal ang una, sekswal ang ikalawa.

Mailap lang ba talaga ang mga Cory at napakabilis ng siklo ng kulturang popular? Lagi tayong may bagong kaliligayahan sa kulturang popular, pero laging luma ang pulitika sa bansa, at kahit ang mga pangakong iniaalok nito? Ang kakatwa, parehong hindi na kilala ng mga kabataan ngayon sina Cory at Madonna. O mas kilala ang ikalawa.

Ang mga tunggalian sa lipunan natin ang magtatakda kung sino ang mas makikilala.

20 Setyembre 2009

Parang nabura ang utak, nakikipagkoro si Rigoberto Tiglao kay dating Sen. Jovito R. Salonga sa pagsisi sa Kaliwa sa pagbomba sa Plaza Miranda noong 1971. Mas masahol kay Salonga, sinasabi ni Tiglao na pwede na sanang bumaba sa kapangyarihan si Ferdinand Marcos noong 1976, kung hindi lang ito natakot na magantihan dahil sa nasabing pagbomba. Ang Kaliwa kasi! Nasaan ang ebidensya?

…doesn’t only sell out on the revolution,
he sells the revolution,
he sells his own selling out.
– Neferti Xina M. Tadiar

Wala bang blog si Rigoberto Tiglao? Sana kasi doon na lang niya inilagay ang mga materyal umano para sa isinusulat niyang libro. Marami rin namang basurang inilalathala ang Philippine Daily Inquirer, pero ibang lebel itong huling isinulat niya.

Sa sanaysay niyang “Why we are where we are,” na nalathala sa isang buong pahina ng Inquirer nitong 30 Agosto, naghapag si Tiglao – dating “kadre” ng Partido Komunista ng Pilipinas, dating susing tao sa gabinete ng pekeng pangulo, at ngayo’y embahador ng bansa sa Greece – ng kakaibang suri kung bakit nananatiling mahirap ang Pilipinas. Dito, sa kabila ng pagpapanggap na “obhetibo” ang pampulitikang suri niya, kitang-kita ang dalawang bagay: ang galit niya sa Kaliwa at ang paglilingkod niya sa rehimeng Arroyo – na may matagalang gamit, syempre pa, para sa mga maka-Kanan sa bansa.

KOLONYALISMO NG SIBILISASYON

Kakatwa ang isa sa unang mga tanong ni Tiglao: “Bakit umungos nang husto ang mga ekonomiya ng Europeong sibilisasyon habang nabansot ang karamihan ng ekonomiya sa Asya, Aprika at Latina Amerika?” Syempre, umungos naman talaga ang US at Europa sa ibang kontinente, pero bakit “ekonomiya ng Europeong sibilisasyon” ang praseng ginamit niya? Wala bang “sibilisasyon” ang ibang kontinenteng binanggit? Sa buong sanaysay niya, ramdam ang ganitong paghanga sa naturang “sibilisasyon.”

Inisa-isa niya ang napakaraming posibleng sagot sa tanong, bagamat humantong siya sa kolonyalismo – na para bang hindi siya resolbado sa huli. Sabi niya, grabeng sinamantala ang kolonyalismo bilang paliwanag sa kahirapan ng iba’t ibang bansa. Sabi niya, noong Cold War, kahit tapos na ang “Panahon ng Kolonyalismo,” ginawang kagamitan sa propaganda (propaganda tool) ng Rusya at Tsina ang “mga epekto” nito – para umano magalit ang mga bansa sa mundo sa US at ibang kapangyarihang Kanluranin. Para rin daw kontrahin ang malaganap na anti-komunismo noon.

Pero epekto na lang ba ng “kolonyalismo” ang mayroon noong Cold War, na masasabing nagsimula noong matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig? Hindi. Nagpatuloy at tumindi pa nga ang pang-ekonomiyang pandarambong at panggegera ng mga bansang imperyalista sa panahong ito, bagamat hindi na sa dating dominanteng porma ng direktang pananakop, kundi sa porma ng mga relasyong sinasaklaw ng salitang “neokolonyalismo.” At mahirap sabihing epekto lang ng kolonyalismo ang neokolonyalismo. Una, dahil ang mga bansang dominante sa naunang bugso ng kolonyalismo ay iba sa mga bansang dominante sa panahon ng neokolonyalismo. Pangalawa, dahil may sariling daynamismo ang ikalawa sa una.

Kung anumang galit ang naramdaman ng mga mamamayan ng tinatawag na Ikatlong Daigdig sa US at iba pang kapangyarihang Kanluranin, iyan ay dahil sa umiiral noong – at ngayong – relasyon ng pagsasamantala sa pagitan ng huli at nauna. Ibig sabihin, hindi lang kagamitan sa propaganda ang paglalantad sa mapagsamantalang relasyong ito, kundi wastong pagsusuring pampulitikang dapat kilalanin ng iba’t ibang bansa.

Pakiwaring ironic pa si Tiglao: aniya, imperyalismong US pa rin ang tinutukoy ng naiwan-sa-dating-panahong mga komunista (time-warped communists) sa Pilipinas na pangunahing ugat ng kahirapan – kahit dalawang dekada nang nawala ang terminong ito sa propaganda ng Rusya at Tsina. Hindi na uso, pero gamit pa rin ng mga ungas.

Bakit, pagiging uso ba ang batayan ng pagiging wasto? Mahirap na pagtingin ito: Kung nasa Germany si Tiglao noong sinunggaban ni Adolf Hitler ang kapangyarihan, sasabihin siguro niyang ito ang rurok ng sibilisasyon, katulad ng ginawa ng ibang intelektwal noon. Sabagay, noong malakas ang Kaliwa sa bansa, nandoon si Tiglao; nitong nasa kapangyarihan ang rehimeng Arroyo, naroon din siya. Weder-weder lang. Pero nahahadlangan si Tiglao ng mga prehuwisyo ng ideolohiya niya: Hindi ba’t nauuso na uli ngayon ang “imperyalismo” dahil sa mga hakbangin ng mismong US?

KONTRA-KALIWA, PALUSOT NG MGA MARCOS

Noong ipinapaliwanag na niya kung bakit naiwan ang Pilipinas ng pag-unlad ng Malaysia, Thailand at Indonesia – dahil umano sa tatlong “malalakas na bagyong pampulitika at pang-ekonomiya (perfect political-economic storms)” na tumama sa bansa – lumabas na talaga ang pagiging kontra-Kaliwa, maka-Gloria at maka-Kanan niya.

Tatlong beses daw tumama ang bagyong tinutukoy niya: noong bukana ng dekada ’70, noong bukana ng dekada ’80, at noong pagkatapos ng Edsa People Power 1. At tamang-tama ang paggamit niya sa salitang “bagyo,” dahil itinuturing niyang pangunahing ugat ng mga ito ang mga bagay na wala sa kontrol ng mga Pilipino — at sekundaryong ugat ang Kaliwa. Sabi niya, “At noong nagsikap ang iba pang mahirap na bansa na maging mas mayaman noong dekada ’70 at ’80, nadiskaril tayo sa isang bahagi ng mga insurhensyang komunista at separatista, pero mas mahalaga, ng bukod-tanging pagsasalimbayan ng mga pangyayaring humantong at tapos ay sumunod sa 1986.”

Unang Bagyo. Ang ugat daw ng pampulitika at pang-ekonomiyang bagyong yumanig sa bansa noong bukana ng dekada ’70 ay ang krisis sa langis sa mundo, na sinabayan at pinasahol pa ng “walang kaparis na mararahas na kumprontasyon sa lansangan noong 1970” – na nakilalang “Sigwa ng Unang Kwarto” o “First Quarter Storm,” syempre pa.

Mas kakatwa ang sumunod: Pinagtibay ni Tiglao ang kasinungalingang tuluy-tuloy na inilalako ni dating Sen. Jovito R. Salonga, na ang Kaliwa ang nasa likod ng pagbomba sa Plaza Miranda noong 1971. Syempre, ginagamit dito ni Tiglao ang awtoridad at yabang ng isang dating “tagaloob” o “insider” sa Kilusan. Pero ano ang ebidensya niya? Ilang beses nang napasinungalingan ang akusasyon ni Salonga sa mismong larangang nagtuturing sa kanyang dalubhasa – sa korte ng batas ng kontra-Kaliwang gobyerno.

Pagkatapos, ang kakatwa, naging ispekulatibo: “Ibang-iba ang kasaysayan at kalagayang pang-ekonomiya ngayon ng Pilipinas kung inilipat ni [dating Pangulong Ferdinand] Marcos ang kapangyarihan sa isang halal na kapalit matapos ang 1976.” Akin ang pagdidiin sa “kung” sa sipi, dahil walang kung sa kasaysayan. Ispekulasyon ito, na kapag sinuong at pinatulan ay pwedeng tapatan ng ibang kontra-ispekulasyon.

At ang kakatwang naging ispekulatibo, naging pantastiko: “Pero ang takot niya sa marahas na paghihiganti sa pagbomba sa Plaza Miranda, na isinisi ng lahat sa kanya, ang malamang na kumumbinsi kay Marcos na kumapit sa kapangyarihan.” Simple ang gustong sabihin: Kung ang Kaliwa ang utak sa pagbomba sa Plaza Miranda, at hindi bumaba sa kapangyarihan si Marcos dahil sa nasabing pagbomba, may kasalanan ang Kaliwa sa deklarasyo ng Batas Militar, sa pagtagal sa kapangyarihan ni Marcos, at sa pagbagsak ng ekonomiya ng bansa – lalo na noong matapos ang 1976, sabi ni Tiglao.

Ang galing! Bakit nga naman hindi naisip ng mga Marcos ito? Bukod sa pwede nang magkaisa sina Jovito Salonga at Imelda Marcos sa paghanap ng katarungan para sa pagbomba sa Plaza Miranda, mas magaling itong palusot ng mga Marcos sa pagtagal sa kapangyarihan ni Ferdinand kaysa sa pagturo sa umano’y lakas ng mga Komunista noon! Hindi naman talaga gahaman sa yaman at kapangyarihan si Ferdinand – gulay nga raw ang paboritong kainin, sabi ni Imee – talagang napwersa lang siyang manatili sa kapangyarihan dahil lagot siya kapag bumaba sa pwesto! Salamat sa Kaliwa! Ang maraming yaman sa mga bangko, ang mga ginto, ang mga sapatos – wala lang iyun!

Pwede rin itong pahayag sa krisis ngayon ni Gng. Arroyo. Ginagawa kasing mahirap ng mga kontra-Arroyo ang pagbaba sa pwesto ni Gng. Arroyo, dahil isinisi na sa kanya ang lahat ng kasalanan sa mundo – mula sa “Hello Garci” hanggang sa pagpatay at pagdukot sa mga aktibista. Hinay-hinay naman kayo sa pagbabanta ng kaso at iba pang parusa – dahil baka hindi siya bumaba sa pwesto at makatwiran lang naman iyun.

Pero nasaan ang ebidensya ni Tiglao? Una sa lahat, may indikasyon bang pinag-isipan ni Marcos na bumaba sa kapangyarihan matapos ang 1976? May indikasyon bang ginusto niyang magpatawag ng halalan noon para mapalitan siya sa pwesto? Noon ngang 1986, mahigit isang dekada matapos ideklara ang Batas Militar, gusto pa rin niyang manatili sa kapangyarihan, kahit mandaya. Dahil walang ebidensya, nagiging malinaw na sa sobrang pagkontra ni Tiglao sa Kaliwa, nahulog na siya sa pagyakap at pagbibigay-katwiran sa mapanupil at mapagsamantalang mga hakbangin ni Marcos.

1986 AT PAGKATAPOS, TEORYA NG PAG-UNLAD

Ikalawang Bagyo. Ang bagyo naman noong bukana ng dekada ’80, aniya, ay itinulak ng hindi pagbabayad ng mga bansa sa Latina Amerika sa kanilang utang panlabas. Malabo ang paliwanag ni Tiglao, parang nakadroga: “Lumikha ang malaganap na opinyong publiko na nandaya nang todo si Marcos sa pampresidenteng halalang snap noong Pebrero 7, 1986 ng eksplosibong sitwasyong pampulitika na humantong sa pinakamatinding resesyon ng ekonomiya sa buong kasaysayan, bumagsak nang 7% kada taon noong 1984 at 1985.” Ano raw? Idinulot ng nahuling pangyayari ang nauna?

Ikatlong Bagyo. Pagkatapos naman ng 1986, naganap ang krisis sa kuryente – dahil daw hindi pinaandar ang Bataan Nuclear Power Plant. Sumabay pa ang kudeta ng mga maka-Kanan at ang “pagwawala sa pamamagitan ng pagpaslang sa kilalang mga personalidad” ng New People’s Army. Lumikha raw ito ng imaheng anarkiya ang nananaig sa bansa. Pumutok pa ang Mt. Pinatubo. Napakaraming kamalasan ng bansa.

Kahit sagasa sa integridad ng daloy niya, pinatampok ni Tiglao sa isang subseksyon ang pagdukot ng NPA sa negosyanteng si Noboyuki Wakaoji noong Nobyembre 1986. Kauna-unawa ang sabi niya: Kaya lumikas ang mga mamumuhunang Hapon sa bansa. Pero binanat niya ang punto: Umunlad daw ang Malaysia, Thailand at Indonesia pagkatapos. Na para bang hindi umunlad ang bansa dahil sa NPA. Syempre, hindi niya sinabing mga nagkamali at pinatalsik na elemento ng NPA ang responsable sa nangyari  kahit iyun ang totoo. Oo nga naman, ang layunin niya ay ang pasamain ang Kaliwa.

Makikita sa pagbabalik-tanaw ni Tiglao – at hindi naman sa gusto niyang itago – ang teorya niya kung paano uunlad ang bansa.  Nakasandig ang teorya ng pag-unlad niya sa pamumuhunan – pangkalahatan kunwari pero sa aktwal ay ng mga dayuhan. Malikot ang isip niya sa pagbago ng unawa sa kasaysayan, nang kontra sa Kaliwa at pabor sa mga naghaharing rehimen, pero napakakumbensyunal at konserbatibo niya sa usapin ng pag-unlad. Ito pa rin ang pag-unlad ng mga export-processing zones, agricorporations – pagpapamura at paniniil sa lakas-paggawa, todong biyaya at benepisyo para sa mga namumuhunan, para lang akitin silang pumunta sa bansa.

Sa ganito niya itinutuntong ang lagom niyang “ang batayang rekisito para sa pang-ekonomiyang pag-unlad ay pampulitikang istabilidad.” Hindi ito dapat pagdudahan, sa gitna ng todong paninira niya sa Kaliwa: Panawagan ito para supilin ang Kaliwa. Natural, maging ang ligal na pagkilos sa larangang parlamentaryo ay tinutuligsa niya. Sabi niya, ang “ochlocracy – ang paghahari ng sigawan, hibang na mob o hanay, na tinuligsa na ng mga sinaunang Griyegong siyang nag-imbento ng demokrasya 2,500 na ang nakakaraan – ay isang salaula, maling pag-unawa sa rebolusyong Edsa.”

Muli, makikita rito ang paglilingkod niya sa rehimeng Arroyo. Dahil kailangan ang pampulitikang istabilidad, at durugin ang mga nanggugulo, dapat unawain ang mga hakbangin ng rehimen na mapanupil sa Kaliwa, dapat pa nga itong papurihan. Ginagawa lang nito ang kailangan para umunlad ang bansa. Tama lang din ang rehimen sa hindi pagpansin sa mga nagpoprotesta sa lansangan para sa pagbitiw nito sa kapangyarihan. Lahat ng ito para sa pampulitikang istabilidad – at kaunlaran. Kapansin-pansing hindi tinuligsa ni Tiglao ang Edsa 2 kahit mas maliit na pag-aalsa ito – sa dami ng lumahok at sa kabulukan ng rehimen ipinalit – kumpara sa Edsa 1.

Ginagawa ang pagpapasamang ito sa Kaliwa ni Tiglao sa pamamagitan ng isang porma ng pag-unawa sa ugnayan ng sitwasyon ng lipunan at sa progresibong kilusan dito, ng krisis at Kaliwa. Kapag binabanggit niya ang krisis, maingat niyang iniiwasang ipakitang dito kumukuha ng lakas ang Kaliwa. Bagamat kailangan talaga ang Kaliwa para magkaroon ng epektibong pagkilos ang mga mamamayan sa panahon ng krisis, walang silbi ang Kaliwa kung walang krisis. Ibig sabihin, kaya lumakas ang Kaliwa sa mga panahong binabanggit ni Tiglao, at hanggang ngayon, iyan ay dahil sa krisis ng lipunan – sa kahirapan, gutom at pagkabusabos na dulot nito sa mga mamamayan.

Iniiwasan iyan ni Tiglao. Kaya kahit mukhang kasaysayan ang tinatalakay niya, pagtalikod talaga ito sa kasaysayan. Gusto lang talaga niyang pagmukhaing masama ang Kaliwa. Narito ang krisis, sinasamantala pa. Na para bang hindi ang krisis ang nagpapalakas sa Kaliwa – syempre sa tamang pagkilos din ng huli. Hindi lang sa lumulutang na masama ang Kaliwa sa ganitong pagsusuri, pwede na itong tingnan na madaling pawiin. Kung hindi nakatuntong ang Kaliwa sa hirap, gutom at pagsasamantalang dinaranas ng sambayanan, madali lang itong dahasin at durugin.

REYALIDAD, PAMPALUBAG-LOOB

Bagamat gusto ni Tiglao na mabahala ang mga mambabasa niya – ang mga naghahari at panggitnang uri sa bansa – sa pag-iral ng Kaliwa sa bansa, sa pangkalahatan ay gusto rin niyang magbigay sa kanila ng pampalubag-loob. “Nasa landas na tayo,” sabi niya nang parang maluha-luha sa pilit at pekeng kaligayahan, “tungo sa maaliwalas na papawirin ng pampulitikang istabilidad at sa gayon ay pang-ekonomiyang pag-unlad.”

Heto ang makabagbag-damdaming panawagan niya: “Tingnan ang mas malaking larawan, tingnan ang mga kongkretong datos, at ang ating bansa ay malayung-malayo sa pagiging, sa mga salita ng isang kolumnista, ‘naghihingalong maysakit.’ Umuunlad ito, hindi katulad ng gusto natin, pero kahit paano, may pag-unlad, habang lumalakas ang ating pampulitikang istabilidad at iba pang demokratikong institusyon.”

Aling datos? Ang halos pagpantay natin sa gross national o domestic product ng mga karatig-bansa? Hindi naman makikita rito ang kawalan ng pagkakapantay-pantay ng hatian ng yamang nalilikha sa bansa – ang patuloy na pagyaman ng mayayaman at paghirap ng mahihirap – na patunay ng lalong pagkabulok ng sistema sa bansa. Hindi rin dito makikita kung pangmatagalan ang pag-unlad. Sa huling State of the Nation Address ni Gng. Arroyo, kinilala niyang hindi na sa elektroniks nakaasa ang ekonomiya, kundi sa ibang larangan ng dayuhang pamumuhunan – business process outsourcing at turismo. Ito ba ang pag-unlad na gusto natin? Nakaasa sa uso sa mundo?

Gaya nga ng palaging sabi nila, “malayo sa sikmura” ang mga datos na ipinagyayabang ni Tiglao. Hindi ito nagbibigay ng kapanatagan sa mga mamamayang alam ang tunay na lagay ng bansa – ang tindi ng kawalang-trabaho at kawalang-hanapbuhay; gutom at mahal ng pagkain at ibang bilihin; kabaratan ng sahod, mga benepisyo, at kita sa pangkalahatan; at kawalan ng akses sa mga serbisyong panlipunan. Si Tiglao ang dapat magising sa katotohanan. Masyado na siyang nagtatagal sa yaman at kapangyarihan, hindi na niya alam ang nagaganap sa mayorya ng mga mamamayan sa bansa.

Sa dulo, ang papel ni Tiglao ang tipong bibigyan ng gradong 5.0 o bagsak sa usapin ng estilo ng pagkakasulat, lohika ng laman, at lalim ng saliksik. Masyado na siyang sunud-sunuran sa rehimen at sistema, at nasusuklam sa Kaliwa, para matinong makapag-isip.

03 Setyembre 2009

Taliwas sa paninira ng mga maka-Kanan sa US, walang sosyalista sa mga hakbangin ni Pres. Barack Obama sa usapin ng repormang pangkalusugan. Lalo na sa pakikitungo sa rehimen ni Gng. Gloria Macapagal-Arroyo. Kung gusto man niyang tapusin ang termino ng huli sa 2010, iyan ay dahil sa malawak na protesta ng mga mamamayan. Kapag mabaho na ang tuta, binibitawan na ng US. (Galing ang isang larawan sa ibaba sa blog ni Prop. Rolando Tolentino; ang isa naman kay bluejackal. Maraming salamat!)

Noong bago ang huling State of the Nation Address ni Gng. Gloria Macapagal-Arroyo, nagsingawan ang iba’t ibang pakana ng rehimen niya para manatili sa pwesto, bukod pa sa isinusulong noong Constituent Assembly o Con-Ass: pagdedeklara ng batas militar, paglulunsad ng kudeta pabor sa sarili, pagtatayo ng transisyunal na rebolusyunaryong gobyerno para sa Con-Ass, at iba pa.

Makabuluhang balik-aralan ang pagsingaw ng mga iskemang ito ngayon, matapos ang napakaraming pangyayari pagkatapos ng SONA. Makabuluhan hindi lang dahil banta pa rin ang mga ito, kundi para matuto rin ng leksyon sa mga hakbangin ng rehimen – para man lang bigyang-dangal ang tensyong naramdaman at pag-aapuhap ng paliwanag na ginawa noong nagsulputan sila.

Sa isang banda, madaling sabihing ginamit ang mga ito para takutin ang mga mamamayan para huwag sumama sa binabalak noong malaking protesta sa SONA. Pwede nga namang may manggulo, mangyari at masaktan sa rali. Ang kakatwa, gayunman, at malamang ay alam din ito ng rehimen, nakakapag-udyok din ng galit at protesta ng mga mamamayan ang ganitong mga balita.

Kaya bakit pinasingaw ng rehimen ang ganitong mga usap-usapan? At bakit hindi na sila pinapasingaw ngayon? Sa tingin ko, dahil desperado ang rehimen na manatili sa pwesto lampas 2010, bukod sa gusto rin nitong manakot para hindi lumawak ang protesta sa SONA, seryosong pinag-aralan nito ang nasabing mga iskema. Pinasingaw sila hindi lang para sa mga Pinoy, kundi para sa US.

Bakit hindi na sila pinapasingaw ngayon? Sa tingin ko, dahil hindi nakuha ng rehimen ang suporta ng US, gaano man nito ipinakita ang desperasyong magpalawig ng termino. Malinaw ang pahayag ni Kristie Kenney, embahador ng US: Gusto ng US ng eleksyon sa 2010. Hindi rin ihaharap si Gng. Arroyo kay Pres. Barack Obama ng US kung magiging kahihiyan ito ng US pagkatapos.

Sa tingin ko, pagpapakita ng suporta kay Gng. Arroyo ang pakikipagkita ni Pres. Obama – pero hanggang Mayo 2010 lang. Ang problema, walang tiyak na makapagsabi kung ano ang sinabi, o iniutos, ni Pres. Obama kay Gng. Arroyo noong nagkita sila. At tiyak namang magyayabang si Gng. Arroyo pagkatapos – para magmukhang napakapositibo ng pagtanggap sa kanya ng gobyernong US.

Ibang bagay pa kung umalingawngaw ang pagyayabang ni Gng. Arroyo – na hindi nangyari, dahil sa pagluluksa sa pagkamatay at libing ni dating Pang. Cory Aquino at sa pagkabisto ng maluhong mga hapunan ni Gng. Arroyo sa US at ng grabeng paglaki ng yaman niya. Natabunan ang Globama Meeting, at natuwa siguro si Gng. Arroyo na hindi na niya kailangang todo-todong magsinungaling.

Ang tanong: May papel kaya ang US sa mga paglalantad tungkol kay Gng. Arroyo? Gusto kaya nitong lalong pabahuin ang rehimen para hindi na makapag-asam na manatili lampas sa 2010? Posible. Malinaw ring patunay ng hindi pagsuporta ng US sa kagustuhan ng rehimen ang tila pag-atras sa pakanang Con-Ass tungo sa paghahanda para sa Constitutional Convention.

Sa ganitong lagay, mukhang matutuloy na ang eleksyon sa 2010. Ramdam ito ng mga pulitiko kaya nagkukumahog na silang magdeklara ng pagtakbo sa iba’t ibang posisyon at nagpupulasan na rin ang mga alyado ni Gng. Arroyo patakas sa dominanteng koalisyon. Pwede nga naman silang suportahan ni Gng. Arroyo sa panahon ng termino niya, pero halik ni Hudas ang suporta niya sa eleksyon.

Pwedeng may minimum na layunin ang rehimen sa pagtutulak ng Con-Ass: ang iantala ang pagkakampanya ng mga pulitiko sa halalan, dahil masama raw ang pamumulitika sa bansa, at para iudlot ang mga posibleng atake sa rehimen. Ganito rin idinedepensa ng mga kolumnistang maka-rehimen ang deklarasyon ni Gng. Arroyo noong Disyembre 2003 na hindi siya tatakbo sa halalang 2004.

Pero sa halip na magtagumpay kahit sa minimum na layuning ito, lalong inudyukan ng rehimen ang pangangampanya ng mga pulitiko, tampok ang porma ng patalastas sa telebisyon. Kahit ang mga komentaristang kadalasang tumutuligsa sa mga pampulitikang patalastas ay pumupuri sa mga ito ngayon, dahil inuudyukan umano ng mga ito ang rehimen na ituloy ang halalan sa 2010.

Dahil tuloy na ang halalang 2010, lumalaki ang posibilidad na mapatalsik si Gng. Arroyo ng mga mamamayan sa pamamagitan ng pagboto sa 2010. Mas mahirap ngayong umasang susuportahan ng iba’t ibang pulitiko ang mala-Edsa na pagkilos laban kay Gng. Arroyo dahil hindi sila magkakaisa sa papalit sa kanya. Lahat pa naman ng pulitiko, buo ang tiwala na sila ang mananalo sa eleksyon.

Syempre, dahil sa mala-sirkong – Le Cirque! – lagay ng pulitika, pwedeng magkaroon ng ilang sorpresa. Dahil desperado si Gng. Arroyo na tumakas sa mga pag-usig at pagpaparusa kaugnay ng napakaraming krimen niya sa mga mamamayan, pwede siyang maging asong ulol at kagatin ang amo niyang US – magdeklara ng batas militar, halimbawa. Pero pagpapatiwakal ito para sa kanya.

Pwede ring sa tindi ng kabulukan ng rehimeng ito, samu’t saring eskandalo pa ang sumabog na mabilis na mag-udyok sa mga mamamayan na lumabas sa lansangan at manawagan ng pagpapatalsik. Pwedeng tumuntong ito sa pagningas muli ng diwa ng Edsa sa libing ni dating Pang. Aquino – kung saan mismong karaniwang mga tao ang nagsabing lumusob na sa Malakanyang.

Pwede ring balahurain ng rehimen ang eleksyong 2010, guluhin, magdeklara ng pagkabigo. Pero kung magtutuluy-tuloy ang pagbabantay at protesta ng mga mamamayan, at sigurado tayo rito, mapapakilos ang napakaraming seksyon ng lipunan – tampok na ang mga laway na laway na maging presidente ng bansa. Subukan lang ni Gng. Arroyo na gawin ito, tiyak na may kapupulutan siya.

Anuman ang kahinaan ng mga suri at hinala ko, sigurado ako ngayon sa isang bagay: Sukul na sukol na ang rehimeng Arroyo. Tiyak na aburido ito ngayon sa pag-iisip ng paraan para bumaba o magpatagal sa kapangyarihan nang maluwalhati. Nitong huli, nasabi ni Mikey Arroyo na matatapos ang mga atake sa nanay niya kapag bumaba na ang huli sa pwesto sa 2010. Nagkakamali siya.

22 Agosto 2009

Basahin ang mga entri nina Bikoy Villanueva at Prometheus Brown tungkol sa marahas na pagbuwag sa lehitimong protesta ng mga estudyante at kabataan sa Malakanyang noong 19 Agosto.

Ang ganda ng photo-essay ni Kenneth Roland A. Guda tungkol sa mga tagumpay ng mga magsasaka sa Hacienda Luisita.

May parangal si Sarah Raymundo sa isang dating propesor.

Muli namang nag-blog si Arnold Alamon para magparangal kay Cory Aquino.

Basahin ang isinulat ni Marius Carlos, Jr. tungkol sa mga bagong monumento na laging sumusulpot sa kasaysayan ng bansa.

May komentaryo ang sosyalistang si Richard Seymour sa mga alingasngas sa repormang pangkalusugan sa US.

May salin ng isang tula si Rogelio L. Ordonez tungkol sa mga makata. May mga angas naman ng isang ina si Gingmaganda.

Lumabas sa video ni Jay-Z si Mao Zedong! Progresibo kaya ang asawa ni Beyonce? Hmmm.

Pilit mang itanggi ng mga kontra-Kaliwang katulad ni Amando Doronila ng Philippine Daily Inquirer, at taliwas man sa dominanteng naratibo ng pangyayaring ito, malaki ang papel ng Kaliwa sa People Power 1, bago nito at sa mismong pagkaganap nito. (Galing ang mga larawan sa baba ni Sebastiao Salgado, ekonomistang naging progresibong potograpo, dito. Maraming salamat!)

(1)

Ito namang si Amando Doronila, hindi na lang magparangal kung gustong magparangal (kay Cory at sa mga tagasuporta niya), nanira pa (sa Kaliwa). Sa kolum niyang “Cory’s Yellow People’s Army,” pinarangalan niya si Cory Aquino at ang mga taong simula noon hanggang ngayon ay sumuporta rito. Pero naglaan siya ng isang talata na puro banat sa Kaliwa, ang tanging banat sa buong kolum. Tapos ang titulo, syempre, ay halatang parinig sa pulang NPA.

Sabi niya, (1) ang tanging signipikanteng grupo sa bansa na naetsapwera sa People Power 1 ay ang Kaliwa, (2) dahil daw sa arogante nitong posisyong walang pakialam sa mga kilusan ng panggitnang uri dahil ang tunay na rebolusyon lang ay iyung sa mga manggagawa (“proletarian and workers”) at iyung madugo, (3) pinagdusahan daw ng Kaliwa ang pagkakamaling ito at hindi ito nakabahagi sa kapangyarihan matapos mapatalsik si Marcos, at (4) naglalaho na ngayon ang Kaliwa “sa The Netherlands” matapos ang pagkakamali sa Edsa.

Totoo namang may pagkakamali ang Kaliwa sa pagharap sa eleksyong 1986. Pero dapat kontrahin ang mga pagtatangkang burahin ito sa kasaysayan ng mismong People Power 1. Nandoon ito, at isa pa nga sa mga nanguna sa paglusob sa Malakanyang noong huling mga araw nito – marami ang mga miyembro ng Bagong Alyansang Makabayan at League of Filipino Students. Mas mahalaga, malaki ang papel na ginampanan ng Kaliwa sa paglaban sa rehimeng US-Marcos, simula pa noong rurok ng panunupil nito sa mga mamamayan.

Hindi naman panggitnang uri ang namuno sa kilusang sumuporta kay Cory noong eleksyong 1986 at kumilos noong People Power 1 – kundi naghaharing mga uri. At hindi rin naman rebolusyon ang People Power 1. Isa itong dakilang pag-aalsang nagpalayas sa kinamumuhiang diktador at sa lantad niyang pasistang paghahari, pero hindi ito pundamental na pagbabago sa relasyong panlipunan at pang-ekonomiya sa bansa. Sa kasaysayan ng mundo, wala pang karanasang nailuwal ang pagbabagong iyan nang hindi katuwang ang dahas.

Hindi wastong mailarawan ni Doronila ang pagkakamali ng Kaliwa. Tuloy, nagpapalaganap siya ng maling pagtingin. Malamang, nanaig sa isip niya ang anti-komunistang propaganda ng Cold War. Ayon sa Kaliwa, ganito ang pagkakamali: Bulag na tinanganan ang matagumpay na naunang mga karanasan ng pagboykot ng eleksyon at ikinahon ang pagharap sa eleksyong 1986 sa usaping “boykot o partisipasyon.” Hindi wastong nabasa ang sitwasyon at nasuri ang ibang paraan ng pagsusulong ng rebolusyon sa ganoong kalagayan.

Natural, dahil may kahinaan ang Kaliwa, may mga pagkakataon itong napalagpas. Pero mas nakapinsala rito ang pagdidiin sa kahinaan kaugnay ng eleksyong 1986 at pag-aalsang Edsa, nang pinagtatakpan ang iba pang mas malubhang kahinaan sa panahong ito at sa layuning atakehin ang kawastuhan ng estratehiya ng Kaliwa. Klasikong pagdidiin ang binigkas ni Fr. Edicio dela Torre, dating lider-Kaliwa, paglabas ng kulungan: “God, we missed out again!” – na para bang tagumpay at kabiguan ang nakataya sa nangyari, na hindi naman.

Naglalaho ang Kaliwa? Iniisip ko, kung seryosong manunuring pampulitika si Doronila, imposibleng naniniwala siya rito. Pero propagandistang kontra-Kaliwa rin siya – at ang bahagi niyang ito marahil ang nagsasalita sa pagkakataong ito. Lumakas ang Kaliwa pagkatapos ng 1986, simula noong bungad ng dekada ’90 sa kabila ng kaliwa’t kanang kampanya ng panunupil na inilunsad laban dito ng magkakasunod na rehimen. Kahit ang gobyerno ay kumikilala rito, kaya malinaw na hindi nagiging obhetibo, kundi partisano, si Doronila sa isyung ito.

Kakatwa rin ang retorika ni Doronila hinggil sa paghulagpos sa Kaliwa ng pagkakataon para lumakas at makibahagi pa nga sa kapangyarihan. Bukod sa mga pseudo- at dating Kaliwa, na umaatake sa estratehiya ng Kaliwa, ginagamit din ang retorikang ito ng mga taong wala naman talagang kagustuhang lumakas ang Kaliwa, wala namang kakayahang magpayo rito ng taktika sa hinaharap, at tutuligsa pa nga nang matindi rito kung makagawa ito ng mali. Gusto lang talaga nilang idiin ang pagkakamaling ito at ipakitang sila ang mas marurunong.

(2)

Naaalala niya ang pagtataka bilang bata, habang ginagawa ang nakahiligan na niyang pagtingin sa mga larawan ng kakatapos na pag-aalsang tinatawag ng maraming “rebolusyon.” Bakit ba, sa dagat ng mga nakataas na senyas ng “Laban,” marami pa ring kamao ang ginustong itaas? Sa musmos na isip niya noon, naitanong niya: Bakit hindi na lang magkaisa ang lahat sa iisang senyas?

Ilang taon pagkatapos, sa hayskul, isang tanong din ang isusulat niya sa diary na obligadong ipinapagawa sa kanila ng guro sa Ingles. Bakit ba, sa kabila ng paglipat ng iba’t ibang bansa mula sosyalismo patungong kapitalismo – na nangahulugan ng demokrasya noon sa mata niya – mayroon pa rin sa bansa na sosyalismo ang ipinapaglaban? Bakit gusto ng iba ang inaalisan na ng marami?

Ilang taon pagkatapos, matatagpuan niya ang sarili sa hanay ng mga ayaw sumunod sa agos ng uso ng kanyang pagkabata. Malalaman din niyang hindi talaga rebolusyon ang naganap, na hindi tunay na sosyalismo ang bumagsak at lalong hindi nangangahulugan ng demokrasya ang kapitalismo, kundi ng diktadura ng burgesya. Sa isip niya, mahalagang aral ito tungkol sa mga uso.

Mababasa niya ang artikulo ng isang Charles Krauthammer, kolumnista ng TIME Magazine, na nagpormalisa tungong patakaran ng mga naganap, para ipatupad ng US: Gumamit ng mga pwersang elite at demokratiko sa mga bansa para palitan ang mga hayag na diktadura – na bagamat sinuportahan ng US ay bumaho na sa sambayanan – at para ietsapwera ang mga pwersa ng Kaliwa.

Maoobserbahan niya na marami sa mga bansang sinasabing gumaya sa People Power at lumaban sa mga diktadura ay may mga gobyernong bagamat hindi tunay na sosyalista ay hindi rin nagpapasakop sa US: Tsina, Silangang Europa… Mula sa lantad na malupit na paghahari ng gobyerno tungo sa di-lantad na malupit na paghahari ng merkado. Kulang pa ang mga pagbabago.

(3)

Sa panayam niyang “Roads to Renegacy,” nadaplisan ng dating Maoistang laging pilosopong Pranses na si Alain Badiou ang usapin ng mga dating maka-Kaliwa na nalulong sa ilusyong malapit nang magtagumpay ang rebolusyon. Tinatanong kasi siya tungkol sa mga dating maka-Kaliwa na hayagang sumuporta sa rehimen ni Nicolas Sarkozy, neo-liberal na pangulo ngayon ng Pransya. Sabi ni Badiou, karamihan sa mga dating maka-Kaliwang ito ay galing sa Gauche Proletarienne, ultra-kaliwang grupo sa Pransya, noong dekada ’60.

Aniya, may “maling pagsusuri” ang mga taong ito “ng sitwasyon noong panahong iyon, sa mga taong 1966-1973; inisip nilang talagang rebolusyunaryo ito, sa kagyat na pakahulugan.” Pero dahil hindi nga nagtagumpay ang rebolusyon, humantong ito “kung hindi man sa nahadlangang ambisyon, [ay] sa reyalisasyong kakailanganin ang marami-raming kahirapan at sigasig sa isang stiwasyong hindi naman mainam.” Iba pa rito ang mga tinawag niyang “matapat na tumiwalag (renegades)” na umalis dahil sa kaibahan ng prinsipyo.

Madiin siya sa pagtuligsa sa una, dahil ang mga ito ang nakipagsabwatan sa rehimeng Sarkozy. Aniya, tinanong niya halimbawa ang magkapatid na Jacques-Alain at Gerard Miller, mga sikat na sikoanalista, kung bakit bigla-bigla na lang umalis ang mga ito sa Kaliwa. Sabi raw ni Gerard, “Dahil naunawaan naming hindi tayo makakasunggab sa kapangyarihan.” Sabi ni Badiou, mga tao itong “tumingin sa ginawa nila hindi bilang simula ng mahabang paglalakbay, na may maraming pag-alon at paghupa, kundi bilang landas tungong kapangyarihan.”

Ayon kay Badiou, inisip ng mga taong ito na kaya nilang makamit ang kapangyarihan sa pamamagitan ng “rebolusyunaryong sigasig” pero naumpog sa pagkamalay na kumplikado ang mga bagay. “Ang patunay nito, marami sa mga taong ito ang nakahanap ng mga posisyong makapangyarihan sa ibang lugar, sa sikoanalisis, sa midya, bilang pilosopikal na komentarista at iba pa.” Aniya, ang linya ng pagtatakwil ng mga ito ay hindi “Babalik ako sa pagiging di-kilala,” kundi “Hindi iyun ang tamang baraha, kaya maglalaro ako ng iba pa.”

Ganito rin kaya ang nangyari sa mga dating maka-Kaliwa na “na-disilusyon” ng pagkakamali kaugnay ng eleksyong snap at ng Edsa 1 noong 1986 at pagkatapos ay nakipaglaro na sa negosyo at pulitika ng imperyalismo at mga naghaharing uri – at ang iba’y lantarang naglilingkod ngayon sa rehimeng US-Arroyo? Mga taong kapangyarihan ang hanap, hindi na mahalaga kung para kanino ito kailangang paglingkurin? Ipinagmamalaki ni Badiou ang tindig niya: “Gumawa ako ng permanenteng paninindigan, hindi iyun kalokohan lang ng kabataan.”

13 Agosto 2009