Kasalanan ng Mahihirap

Nitong mga nakaraang taon, sa tuwi na lang may kalamidad sa bansa, nagkakaroon ng pyesta ng pagsisi sa mga maralita. Ang mga maralitang lungsod, sinisisi kung bakit naninirahan sa tabi ng estero at mapanganib na lugar. Ang lahat ng maralita, maging sa kanayunan, sinisisi kung bakit ayaw umalis sa kani-kanilang bahay kapag mataas na ang baha at pinipilit ilikas ng mga rescuer. Nitong huli, sinisisi sila sa pagbaha, dahil sila raw ang nagtatapon ng basura na bumabara sa mga daanan ng tubig.

Magandang itanong sa mga may-edad na: Dati na bang ganito? Noon pa ba sinisisi ang maralita sa pinsalang dulot ng mga kalamidad, mga pinsalang sila rin kadalasan ang biktima? Ang isang impresyon, sa pagtindi ng pinsalang dulot ng mga kalamidad, tumitindi rin ang pagsisi sa mahihirap. Kahit ang usong paliwanag na “global warming” at “climate change,” nakakalimutan kapag ibinubunton ang sisi sa kanila. Paanong inabot sa ating lipunan ang ganitong kalupitan sa pagtingin sa maralita?

(1) Isang maituturo ang kawalan ng pag-unawa sa mga maralita at ng pagsisikap na unawain sila – partikular sa pagiging limitado ng pagpipilian nila. Sa mga dominanteng pwersa sa lipunan, kahit iyung umano’y nagbubuo ng pag-uunawaan tulad ng midya at Simbahan, walang nagpapaliwanag nito. Lagi tuloy may sasagot ng “May choice, laging may choice!” kapag sinasabi ito. Para sa iba, kasalanan talaga ng napakarami nating kababayan ang pagtira nila sa mga estero at lugar na peligroso sa baha.

Kung tutuusin, panay na panay ang labas ng maralita sa midya. Masasabi pa ngang may pornograpiya sa karalitaan sa bansa. May mga dokumentaryong detalyado ang kwento tungkol sa lagay nila; sa mga palabas na tulad ng kay Willie Revillame, inuurirat ang mga buhay-buhay nila. Pero sa lahat ng ito, hindi naipapakita kung paanong nalilimitahan ang mga pagpipilian nila – na, sa kongkreto, ay dulot ng mga patakarang ipinapatupad ng gobyerno sa dikta ng mga naghahari-harian sa bansa.

Dahil walang pagtalakay sa mga patakarang pinag-uugatan, nagmumukhang indibidwal, partikular na kwento ang karalitaan, kanya-kanyang swerte at malas. Hindi nauugat ang mga dahilan ng pagdami ng maralitang lungsod, halimbawa. Patakaran ang pagpayag sa pagkamkam ng iilan ng lupa sa kanayunan, kaya walang trabaho doon. Patakaran ang pagwasak sa kalikasan na pinagkukunan ng kabuhayan. Patakaran din ang hindi pagbibigay sa lumikas na maralita ng mura at ligtas na pabahay.

Hindi rin nauugat ang mga patakarang nagdudulot at nagpapatindi sa baha. Patakaran ang pahintulutan ang mga kumpanya ng pagtotroso na kalbuhin ang kabundukan, at ang mga kumpanya ng pagmimina na wasakin ang kalikasan. Patakaran ang payagan ang mga kumpanyang may-ari ng mga dam na magpakawala ng tubig sa oras de peligro. Patakaran ang walang planong kaliwa’t kanang konstruksyon sa mga lungsod. Sa kabila ng lahat ng ito, patakaran ang kawalan ng disaster preparedness.

Nangingilag ang midya sa pagtalakay sa mga patakaran, at kahit anong abstrakto sa pangkalahatan; kwento-kwento ang laging gusto nito. Problematiko ito dahil, ayon nga kay Fredric Jameson, Marxistang intelektwal, sa pandaigdigang sistemang kapitalista, “kung awtentiko ang indibidwal na karanasan, hindi ito pwedeng maging totoo; at kung totoo ang siyentipiko o kognitibong modelo ng naturang nilalaman, humuhulagpos, humihigit ito sa indibidwal na karanasan [“Cognitive Mapping,” 1988].”

(2) Maituturo rin, na kaugnay rin ng nabanggit, ang pagpapatupad sa mga patakarang neoliberal at ang katangian ng kasalukuyang gobyerno ni Noynoy Aquino. Pinalalabas ng dalawang ito ang kawalan ng kapangyarihan at pananagutan ng gobyerno sa mahahalagang usapin sa bansa, lalo na sa ekonomiya. Dahil kailangang may managot para sa pinsala ng mga disaster, sinisisi nila ang madaling ituro – ang mahihirap. Walang duda: napapatatag ang mga patakarang neoliberal at nakikinabang ang gobyernong Aquino kapag mga maralita ang sinisisi sa mga disaster.

Naaprubahan ang mga mayor na patakarang neoliberal sa huling bahagi ng dekada ’80 at buong dekada ’90. Mulat na itinali ng gobyerno ang mga kamay nito para bigyang-laya ang malalaking kapitalista at asyendero na magpalobo ng yaman. Magandang halimbawa ang tinakbo ng talakayan hinggil sa industriya ng langis pagkatapos: Kapag natutuligsa sa pagtaas ng presyo, sasabihin ng gobyerno na wala itong kapangyarihan, ituturo nito ang mga salik na labas sa kontrol nito (tulad ng pandaigdigang pamilihan), at ipapanakot ang umano’y masasamang epekto ng pagkontrol nito.

Ang gobyernong Aquino naman, nahuhumaling sa pagdepensa sa umano’y popularidad nito. Umiiwas ito sa pananagutan at may malakas na makinaryang pampropaganda. Mismong pagsuspinde ng klase, ipinapasa nito sa mga lokal na pamahalaan – na pwede nitong sisihin kapag pumalpak, tulad ng nangyari sa pagguho ng lupa sa Litex, Quezon City. Huwag nang banggitin pa ang paghuhugas-kamay nito sa napakaraming isyu. Ang katiting na aksyon nito, kailangang malakas na maipropaganda at magamit sa eleksyon – tulad ng relief operation kasama ang mga kandidatong senador nito.

Mahalagang idagdag ang obserbasyon ni Wendy Brown, progresibong intelektwal, hinggil sa neoliberalismo: “[B]agamat nakabatay ang neoliberal na pampulitikang rasyunalidad sa isang pag-unawa sa merkado, ang pag-oorganisa nito sa pamamahala at lipunan ay hindi lamang resulta ng pagtagos mula sa pang-ekonomiya patungo sa iba pang larangan, kundi ng lantad na pagpapataw ng partikular na porma ng rasyunalidad ng merkado sa mga larangang ito [“American Nightmare,” 2006].” Hindi umasenso ang mga maralita dahil tamad, hindi kayang makipagtagisan sa merkado.

Ganito ang disaster sa panahon ng neoliberalismo, makailang-ulit na bumibiktima sa mahihirap na Pilipino. Disaster ito sa kabuuang buhay at kabuhayan nila. Ginagawa pa sila nitong mas bulnerable sa mga natural na kalamidad habang pinapatindi rin ang mga naturang kalamidad. Sa mahabang panahon, tinanggalan sila nito ng pagkakataong maunawaan kahit ng mga nasa panggitnang uri. Sa dulo, sila rin ang sinisisi sa pinsalang dulot ng kalamidad na sila rin ang matinding tinatamaan. Masayang-masaya ang mga naghaharing uri: sila pa ngayon ang may ganang manisi!

13 Agosto 2012

Galing ang mga larawan dito. Tingnan kung alin ang poster mula sa Pilipinas.

Ang bise-presidente ni Mitt Romney, si Barack Obama ang pumili? Basahin dito. Crush ng bayan, pwede ring crush ng makabayan. Patok! Bakit hindi ko ito nakita sa Facebook?

Malaya pero Hindi?

Matagal nang nagpapakilalang “independyenteng manunuring pampulitika” si Mon Casiple. Ang totoo, ayon sa mga matagal nang aktibista, kapanalig siya ng Akbayan, na alyado ni Pang. Noynoy Aquino. Kung malabo man ang mga ebidensyang pang-organisasyon, malinaw naman ang mga ebidensyang pampulitika. Lalo na ngayon, sa pagsusuri niya sa paglaya ni Gng. Gloria Macapagal-Arroyo sa hospital arrest nito.

“Okey lang iyan.” Ganito sa pangkalahatan ang tindig ni Casiple sa paglaya ni Arroyo. Hindi naman daw ito makakatakas ng bansa, at patuloy na lilitisin sa mga nakasampang kaso. Humina rin daw ang baseng pampulitika ni Arroyo, habang “nakapagkonsolida ng kapangyarihan” si Aquino. Maaalis din ang pananagutan ng gobyerno sa karamdaman o posibleng pagkamatay ni Arroyo. Malaya pero hindi talaga malaya ang dating pangulo.

Hindi nakakapanatag ang mga pahayag ni Casiple. Hindi pa rin matagpuan at maikulong ang berdugong si Hen. Jovito Palparan, at walang patunay na nasa bansa pa siya. Kung nagawa niyang magtago sa batas o maikanlong ng batas, paano pa kaya ang amo niyang si Arroyo? At bakit hindi imbestigahan ang sinasabing sakit ni Arroyo? Napakarami na niyang opisyal ang umiwas sa pananagutan sa pagsasakit-sakitan.

Tama si Casiple: Hindi isinampa ang kasong pagsabotahe sa eleksyong 2007 para ikulong si Arroyo. Ang layunin lang nito ay pigilan ang kanyang pagtakas sa bansa – hindi para papanagutin siya kundi para maiwasan ang posibleng pagsiklab ng galit ng mga mamamayan. At bakit humantong sa ganito ang gobyernong Aquino? Dahil mahigit isang taon na ito sa pwesto, wala pa itong isinampang kaso laban kay Arroyo.

Humina ang baseng pampulitika ni Arroyo, lumakas ang kay Aquino? Lalong dapat makulong at hindi mapalaya si Arroyo. Pero hindi: nakalaya siya sa panahong kumpleto ang kontrol ni Aquino sa gobyerno. Pinayagan ang hospital arrest niya noong pinapatalsik si Chief Justice Renato Corona, at nakalaya siya dalawang araw matapos ang State of the Nation Address. Gumaganansya si Arroyo sa mga papogi ni Aquino.

Wala ring pag-alala si Casiple sa postura ng kanyang organisasyong Akbayan noong eleksyon. Hindi ba’t nanalo ang kanilang kandidatong si Aquino sa pangakong papanagutin si Arroyo – sa usapin ng katiwalian at pag-abuso ng kapangyarihan, hindi sa paglabag sa mga karapatang pantao? Mangako ng isang bagay at iba ang gawin kapag naupo? Hindi ba’t ganyan ang tradisyunal na pulitiko? Nasaan diyan ang pagbabago?

Musika sa pandinig ng gobyernong Aquino ang iba pang sinabi ni Casiple: Hindi kabawasan sa “kampanyang kontra-korupsyon at pampulitikang katayuan” ni Aquino ang paglaya ni Arroyo. “Minimal” daw ang pampulitikang epekto nito. Hindi ito pasibong pagsusuri sa reyalidad, kundi aktibong interbensyon sa reyalidad. Nais nitong pahinain ang namumuong protesta laban sa pagpapalaya ni Aquino kay Arroyo.

Sa kanyang SONA, may depensibang patutsada si Aquino tungkol sa “industriya ng kritisismo” laban sa kanya. Kitang-kita kay Casiple ang tipo ng industriya ng kritisismo ng Akbayan: may renda basta’t may renta – prinsipyo ng mga bayaran sa pulitika.

29 Hulyo 2012

Galing ang larawan dito.

Aliw: rebyu sa isang libro tungkol sa hilig sa piano ng mga pilosopong sina Sartre, Barthes at Nietzsche.

Hindi raw totoong hindi umatras kahit minsan ang radikal na mamamahayag na si Alexander Cockburn sabi sa parangal na ito. Heto ang isa pang magandang parangal.

Heto ang magandang pagkukumpara ng ekonomiks ni Aquino at ekonomiks ng guro niyang si Arroyo.

Maita Mia

(1) Nakilala niya si Maita Gomez sa konteksto ng hindi pagkakasundo, sa maagang bahagi ng 2006. May hindi ito nagustuhan sa isang ginawa ng mga aktibista. Kinausap niya si Maita para magpaliwanag. At dahil kilala si Maita na prangka at hindi mahilig makipagbolahan, sinabi niyang mas malamang ay uulitin ang naturang ginawa, hindi man sang-ayon ang kausap. Siguro, nagustuhan ni Maita ang katapatan, ang palagay na mauunawaan niya, ang hindi pagmenos sa kakayahan niyang maintindihan. Doon nagsimula ang malapit na pagkakaibigan hanggang namatay si Maita nitong 12 Hulyo.

Sabi ni Prop. Jose Maria Sison, naganap ang huli nilang pag-uusap ni Maita simula alas-8:00 ng gabi hanggang alas-4:00 ng umaga. Sa ganyang mga kwentuhan din niya nakilala si Maita. Minsan, biglaang pagdalaw niya, pero mas madalas, imbitasyon ni Maita sa hapunan. Mahilig makipagkwentuhan at mahilig tumawa si Maita. Natuwa siguro si Maita na may mga taong hindi sa pagiging beauty queen niya interesado, kundi sa pagiging gerilya at aktibista niya, sa mga pananaw niya sa pulitika at ekonomiya ng bansa. Mahusay lang din niyang naitago ang pagkamangha sa ganda at gaang ni Maita.

(2) Bukas-palad, mapagbigay si Maita. Ibinukas niya ang bahay sa mga kabataang aktibistang kumikilos malapit sa dating bahay niya sa Malate, Maynila. Sabi niya, pinakain at kinanlong siya ng masa kaya panata niyang magpakain at tumulong sa mga nangangailangan. Dagdag pa niya, ang masa, hindi tinatandaan ang pagpapakain sa mga bisita – hindi katulad ng mga naghaharing uri na hindi malimut-limutan. Sa mga usapan, lagi siyang may mababanggit na tinutulungan – magpaaral ng anak, lumipat ng bahay, kumuha ng trabaho. Walang indikasyong siya’y umaasa ng kapalit o nasisiphayo.

Mapagbigay rin si Maita pagdating sa mga pananaw at kwento. “Lahat ng taon ko sa Kilusan, maganda,” sabi niya nang puno ng katiyakan. Hindi raw siya gumising nang patanghali at halos wala ring day-off. Lagi niyang pinag-isipan kung paano mas mahusay na maipapatupad ang mga tungkulin – at agad na tinatasa ang resulta nito. Minsan, maingat niyang tinapat ang isang alyado tungkol sa planong pagrekluta sa natitsismis noong ikalawang asawa ng mister nito. Ang sabi raw ng alyado, “Alam mo, Maita, ikaw ang paborito kong Komunista.” At hindi pa nga siya nagtatapat dito!

Ang maganda kay Maita, mapagbigay man siya sa kwento at komentaryo, hindi ka makakaramdam ng pagmamataas o pangangaral. Hindi rin siya mariringgan ng pagmamaliit o sama ng loob sa Kilusan. Masaya lang siya, sa paglalarawan ni John Berger, manunulat: “Nagaganap ang ligaya kapag kayang ibigay ng mga tao ang kabuuan ng kanilang sarili sa yugtong pinagdaraanan, kapag ang Pag-iral at Pagiging ay parehong bagay [“The Soul and Operator,” 1990, Selected Essays, 2001].” Masaya siyang ibinigay niya ang mga pinakaproduktibong taon niya sa Kilusan, sa sambayanan.

(3) Siguro, dahil handa siyang magbigay at magsakripisyo, matapang si Maita. May kasama raw siya sa New People’s Army na namatay sa tabi niya, habang natutulog sila sa mga cogon ng Gitnang Luzon. Lagi raw niyang kinokontra noon ang mga insureksyunistang pakana ni Felimon “Popoy” Lagman sa kilusang masa, kahit ang kapalit ay ang paglusob ng huli sa kanyang bahay nang sumisigaw. May nagsulat, sa mga kasamahan niya sa Women for Ouster of Marcos and Boycott o WOMB, na hindi siya binatuta sa mga raling kontra-Marcos dahil maganda siya. Hindi totoo, sabi niya.

Noon daw, may kasama siyang lalaking magsasaka sa NPA na minamaliit siya. Ang tingin niya, dahil galing siya sa maykayang uri at isang babae, ang tingin nito ay duwag siya, takot mamatay. Minsan, may “kaaway” o militar sa kanilang erya. Bilang lider ng yunit, nagpanukala siya ng rutang dadaanan para makaiwas sa militar at makatulog sa gabi. Kinontra siya ng kasama, na naggiit ng rutang malapit sa militar. Pumayag siya. Nang nasa delikado na sila, sabi niya “Para! Tigil tayo. Dito tayo matutulog.” Yanig ang buong yunit. Lumapit ang katunggali. “Sige na, kasama. Lumakad na tayo,”  sabi nito.

(4) Masayang kakwentuhan si Maita, parang kabarkada. Walang seryosong usapan ang hindi napapagaan ng ngiti, tawa at halakhak niya. Matalas, simple siyang magpaliwanag; hindi madalas masabi sa mga parangal na isa sa mga unang yunit niya ang Instructors’ Bureau ng Partido Komunista ng Pilipinas. Masarap pakinggan ang boses niyang parang malat, tulad ng kay Lotte Lenya, mang-aawit – “one octave below laryngitis.” Puno siya ng buhay. Minsan, pinilit niya ang mga kaibigan na manood ng bidyo ni BLKD, rapper na kanyang paborito. Kapag nagra-rap na ang kalaban, panay ang sigaw niya: “Gago!”

Handa rin siyang maging sentro ng katatawanan. Nang minsang may humingi ng payo tungkol sa buhay mag-asawa, ang bungad niya, “Una sa lahat, congratulations. Nagkaroon ka ng relasyon na mas matagal sa kahit aling relasyon ko.” Ang tsismis, may nagmumultong white lady sa nabili niyang isla sa Laguna. “Hala kayo, Ma’am,” biro ng mga kaibigan, “dahil kilala kayong tagapagtatag ng Gabriela, magpapatulong sa inyo iyun.” Hanggang may nakaisip ng solusyon: Kapag lumabas na ang white lady, dapat sumigaw si Maita ng “Anti-mining! Anti-mining na ang advocacy ko ngayon!”

(5) Nagulat ang mga kaibigan ni Maita sa biglaan niyang pagpanaw. Alam nilang may diabetes siya pero larawan siya ng katatagan. Kahit mas bata sila, naisip nilang pupunta si Maita sa burol nila, hindi sila ang pupunta sa burol ni Maita. Ni hindi nila siya natanong tungkol sa gusto niyang mangyari kapag namatay siya. Nakasubaybay siya sa bawat yugto ng buhay nila, nagpapayo, nagbibigay ng inspirasyon. Marami pa siyang plano, katulad ng pagsulat ng kanyang memoirs. Ni hindi sila nakapagpasalamat sa kanya sa lahat ng itinulong nito sa kanila. Paanong bigla na lang siyang mawawala?

Totoo, ayaw ni Maita na pinag-uusapan sa publiko ang buhay niya. Pero ang kamatayan niya, na sing-bigat ng Sierra Madre, wika nga, ay naganap sa gitna ng mga kongkretong buhay na kanyang tinulungan at hinikayat. At iyan ay dahil gusto niyang makatulong sa bayang ito, sa Kilusang inaasam niya ang pagtatagumpay. Kahit sa kanyang kamatayan, nagbibigay siya – ng liwanag na hindi man natin laging masusunod ay pwede nating kuhanan ng direksyon. Nagpupugay tayo kay Maita dahil binubuhay ng salaysay niya ang pinakamahusay sa ating sarili bilang tao, progresibo, aktibista, at rebolusyunaryo.

25 Hulyo 2012

Kuha ang mga larawan ni Kenneth Guda ng Pinoy Weekly. Maraming salamat! Kakamatay lang ng hinahangaang radikal na mamamahayag na si Alexander Cockburn, at ang sumulat ng magandang parangal sa kanya, hindi inaasahan – si Louis Proyect. Pagbati kina Angela Stuart-Santiago at Katrina Stuart Santiago sa kanilang mga bagong libro! Ikinararangal kong  malagay sa likuran ng The Filipino is Worth Blogging For!

Pidol/Facifica

Nang mapag-usapan nitong huli si Dolphy – sa konteksto noon ng kanyang muntik-muntikang pagkamatay – at ang progresibong pagsusuri sa kanya, ang tanong ko: “Okey ba ang karakter niyang si Facifica Falayfay?” Sa isang banda, gusto kong magpatawa, na laging reaksyon sa pangalang iyan. Sa kabilang banda, talagang tanong ito sa ating panahong politically correct. Marami siyang napatawa, pero okey ba sa mga progresibo ang kanyang pagpapatawa? Ang posibleng sabit: ang pagganap niya bilang bakla.

Iyun pala, ang mismong pagganap niya bilang bakla ang nakahadlang sa pagiging National Artist o Pambansang Alagad ng Sining niya. Inamin ito ni Nicanor G. Tiongson, progresibong manunuring pangkultura at isa sa mga hurado sa parangal. Aniya, “Ang paniwala ko noon, ang dalawang icon na likha niya para sa pelikula at telebisyon… ay, sa mayorya ng mga pelikula niya, nagpapalabas na ang pagiging bakla ay kasingkahulugan ng abnormalidad at walang katuturang kaligayahan sa maliliit na bagay (frivolity)…”

Sinagot si Tiongson ng direktor na si Peque Gallaga sa isang panayam ni Angela Stuart-Santiago, kaibigang blogger. Ani Gallaga, ang pagganap ni Dolphy bilang bakla sa pelikula “ay sa isang banda siyang mas subersibong landas patungo sa pagtanggap [sa mga bakla] ng lipunang Pilipino, nang hindi nangangaral, nanenermon…” Dagdag pa niya, “Ginawang okey, hindi malaking problema ni Dolphy ang magpalit-damit at gumanap na bakla; sa puntong [ang ibang artista] ay hindi natakot ‛magbakla’…”

(Kakatwa ang itinuturong dahilan ni Gallaga kung bakit kinayang gawin ito ni Dolphy: “Karamihan ng kanyang manonood, alam na isa siya sa may pinakamalalaking ari sa industriya at siya’y 100 porsyentong ‛tunay na lalake’ sa sukatan ng pagkamacho sa kanto.” Nagawa niyang labagin sa pelikula ang namamayaning kalakaran ng mga kasarian dahil alam ng mga manonood na kampeon siya nito sa totoong buhay. Kumbaga, kinaya niyang sumugal sa papel dahil malaki naman ang puhunan niya.)

May punto si Gallaga. Kung magiging historikal tayo sa pagsusuri, dapat sukatin kung progresibo o hindi ang isang artista o isang bagay batay, una sa lahat, sa kanyang konteksto. Sa panahong iyun na hindi pa nakikita sa pelikula, na black and white pa noon, ang mga bakla, pagsulong na ang kanilang paglabas dito – bagay na nagawa ni Dolphy. Natural, istiryutipikal ang karakter, nakakompromiso sa kanyang panahon. Kahit ang kaisipan tungkol sa paglaya ng kababaihan, lumalaganap pa lang noon.

Saan nagkamali si Tiongson? Imbes na alamin o kilalanin ang historikal na konteksto ng mga naunang pelikula ni Dolphy, ipinataw niya ang pamantayan ng kasalukuyan sa nakaraan. Hindi historikal at isang kalabisan ang asahang may progresibong representasyon – lalo na’t “progresibo” sa pakahulugan ngayon – si Dolphy sa mga bakla sa panahong iyun. Positibo na ang nakita ang mga bakla sa pelikula, at posibleng naghawan ito ng landas sa anumang pagsulong sa pagtanggap sa mga bakla ngayon.

Hawig ito sa puna ni Elayne Rapping, feministang second wave sa US, sa galit at siphayo ng mga feminista sa lagay ng midya: “Isang dahilan kung bakit napakadaling ibasura [ng mga feminista] ang telebisyon ay dahil nalimutan na natin ang kalakaran bago ang dekada ’60. Parami nang parami sa atin… ang hindi sapat ang edad para maalala. At, dahil sa feminismo, lumobo ang ating ekspektasyon at hinihingi mula zero tungong infinity [Media-tions: Forays into the Culture and Gender Wars, 1994].”

Sa dulo, pwede namang pagsalubungin ang mga punto nina Tiongson at Gallaga. Magkabilang panig sila ng isang kaisahang masasabing diyalektikal: Pagsulong ang pagganap ni Dolphy na bakla kumpara sa nakaraan noon at sa panahong iyun mismo, pero kulang kumpara ngayon. Pero hindi ito nangangahulugan ng linyar na pag-abante tungo sa mas sulong; sa halip, makikita na may tunggalian kung saan ang pagkilala sa mga bakla ng lipunan ay maaaring may pag-abante at pag-atras sa pagtakbo ng panahon.

Kung pag-abante pala ang pagganap na bakla ni Dolphy sa mga una niyang pelikula, dapat na ba siyang maging National Artist? Isang aspekto lang ng pagiging “alagad ng sining” ang natalakay rito; kailangan pa sigurong suriin ang iba. Higit pa diyan, ano naman ngayon kung kilalanin siya ng Estado, na pakitang-tao lang ang pagsuporta sa sining at kultura? Maganda ang sabi ni Cong. Teddy Casiño ng Bayan Muna: Kilalanin man siya ng Estado o hindi, kinikilala na siya ng marami sa bansa. At iyun ang mahalaga.

12 Hulyo 2012

Galing ang mga larawan dito. Basahin ang magandang parangal ni Prop. Judy Taguiwalo kay Maita Gomez, kilala bilang dating NPA at beauty queen. Susulat din ako ng munting parangal.

KolonyalNation

Sunud-sunod ang kontrobersya ngayon tungkol sa mga patalastas na tinawag nang “rasista.” Una ang sa BAYO, sumunod ang sa Belo Medical Group, at humabol ang sa Executive Optical. Sa tatlo, malinaw ang pagbibigay-halaga sa Kanluraning modelo ng kagandahan at ang pagwawalang-halaga naman sa Pilipinong kulay at itsura. Magkakaiba rin naman ang kulay at itsurang tinatawag na “Pilipino” bagamat mas tumatampok ang pagkakatulad kapag inihambing sa Kanluranin.

Maaaring hindi sinadya ang mga kontrobersya: Baka matapang lang na naipahayag ang pagpapahalaga na malay na tinatanganan pero itinatago o hindi malay na tinatanganan pero namumuo. Maaari rin namang sinadya: Dahil publisidad pa rin ng produkto o serbisyong ibinebenta ang kontrobersya. Kung sinadya man, malinaw ang iniisip ng mga promotor: Hindi makakasama sa matagalan sa kikitaing tubo mula sa produkto o serbisyo kahit ang negatibong reaksyon sa rasistang patalastas.

Ang sigurado, hindi lahat ng kumondena sa mga rasistang patalastas, at sa gayo’y lumikha ng kontrobersya hinggil sa mga ito, ang kumondena rin sa mga sumusunod:

>> Sa larangang militar, sa pag-iisip ni Pang. Noynoy Aquino na humiling sa US na magpalipad ng mga eroplanong pang-espiya sa pinaglalabanang teritoryo sa South China Sea – laban sa Tsina, syempre. Na sinagad ni Sen. Gringo Honasan sa pagpanawagang mga tropang Kano ang aktwal na dalhin sa naturang teritoryo, para kunwari’y maging “barangay tanod” ang mga ito. Gusto ng gobyerno na maging matikas laban sa Tsina, pero ang paraan nito, todong pagsandig sa US.

>> Sa larangan ng ekonomiya, sa “pagpapautang” ng Pilipinas ng $1 Bilyon sa International Monetary Fund, sa batayan, ayon kay Gob. Armando Tetangco Jr. ng Bangko Sentral ng Pilipinas, na “Miyembro tayo ng pandaigdigang komunidad ng mga bansa…” na dinodomina syempre pa, ng pinakamalalakas na bansa – ang mga abanteng kapitalistang bansa, pangunahin ang US. Katunayan, ang gamit ng gobyerno sa “pandaigdigang komunidad” ay pamalit-salita lang sa “US.”

>> Sa pagyayabang ng gobyernong Aquino, sa pagtuntong nito ng dalawang taon sa pwesto, na “Kinatangian ang dalawang taong ito ng tunay, makabuluhang pagbabago: sa pagpapatakbo ng gobyerno, [at] sa kung paano tinitingnan ang bansa ng internasyunal na komunidad…” Karugtong nito ang diskursong nagsasabing kapag may tiwala ang ibang bansa – katunaya’y ang pinakamayayamang bansa – sa Pilipinas, dadaloy ang pamumuhunan at kasunod ang empleyo at kaunlaran.

Ang kailangang ilinaw: ang rasismo, tulad ng iba pang isyung pangkultura, ay hindi lang isyung pangkultura. Nakaugat ang pagiging dominante ng Kanluraning modelo ng kagandahan sa aktwal na dominasyon ng Kanluran sa ekonomiya, pulitika, at militar ng mundo. Sa aktwal na tinakbo ng kapitalismo, mga makapangyarihang bansa sa Kanluran ang naging dominante, at sa batayan ng pagiging dominante nila naipataw-ipinataw ang kanilang kultura at modelo ng kagandahan.

Dahil sa kolonyalismo at imperyalismo, ang mga matang gamit natin sa pagtingin ng “maganda” ang siya ring gamit natin sa pagtingin ng “maunlad,” “mahusay,” at maging “demokratiko.” Hangga’t hindi lumalaya ang bansa sa dominasyon ng mauunlad na bansa sa Kanluran, pangunahin ang US, lagi’t laging may rasismo, iwawalang-halaga ang kulay na kayumanggi at itsurang Pilipino.

04 Hulyo 2012

Galing ang larawan sa Facebook. Maanghang ang banat ni Slavoj Zizek sa mga kritiko niya. May bagong sulatin si Salud y Benedicto. Magandang paggunita ni Elmer Ordoñez sa dekada ’30. Maganda ang parangal ni Anton Dulce kay Arman Arbarillo.

Key Plas Tsuwelb

Isang susing patakarang neoliberal ang K+12 na ipinapatupad ng gobyernong Aquino. Nakadireksyon ito sa mga batayang tunguhin ng mga patakarang neoliberal hindi lang sa Pilipinas kundi sa buong mundo: ang gawing mura ang lakas-paggawa at kaltasan ang subsidyo sa mga serbisyong panlipunan tulad ng edukasyon. Makikinabang dito ang malalaking kapitalista: ibayo nilang mapagsasamantalahan ang mga manggagawa at mamamayan at makokopo nila ang pondo ng pamahalaan.

(1) Hindi lang sa hindi sinosolusyonan ng K+12 ang mga lantad na suliranin ng sistema ng edukasyon sa bansa gaya ng matinding kakulangan ng mga klasrum at guro. Ang totoo’y bahagi ito ng pagtakas ng gobyerno sa tungkuling subsidyuhan ang edukasyon, sa tungkuling ibigay ang edukasyon sa mga mamamayan bilang karapatan. Higit pa diyan, papasahulin ng K+12 ang pagiging kolonyal, komersyalisado, at pasista ng sistemang pang-edukasyon sa bansa.

(a) Papatindihin nito ang katangiang kolonyal ng namamayaning sistemang pang-edukasyon. Sa pagpapalaganap ng edukasyong teknikal-bokasyunal, mas direkta nitong inihahanda ang mga kabataan at estudyante sa pagtatrabaho para sa malalaking kapitalistang dayuhan at lokal at bilang migrante sa ibang bansa. Sa pagsinsin nito ng kontrol sa nilalaman ng kurikulum, tiyak na mas papaigtingin nito ang maka-imperyalista at maka-naghaharing uring nilalaman ng edukasyon. Hindi rin dapat ipagdiwang per se ang paggamit ng K+12 ng iba’t ibang lokal na wika sa bansa sa pagtuturo; nangangahulugan ito ng mas epektibong kolonyal na pagtuturo sa mga kabataan at estudyante sa layuning hindi makabayan kundi kontra-makabayan. Lalong gagawing pabrika ng mga manggagawa para sa malalaking kapitalistang dayuhan at lokal ang sistemang pang-edukasyon.

(b) Papatindihin nito ang katangiang komersyalisado ng sistemang pang-edukasyon. Dahil sapat na ang hayskul para makapagtrabaho, lalo nitong ginagawa at pinagmumukhang pribilehiyo ang edukasyong pangkolehiyo na laan lang sa “mas mataas” na pag-aaral. Alinsunod ito sa matagal nang direksyon ng gobyerno na kaltasan ang subsidyo sa edukasyong pangkolehiyo at akitin ang mga kapitalista-edukador na mamuhunan sa larangang ito. At dahil edukasyong hayskul na ang magiging rekisito sa pagtatrabaho, lalong magiging mas desperado ang mga pamilya na tiyaking makapagtapos dito ang mga kabataan at estudyante. Matabang lupa ito para takasan din ng gobyerno ang pagsubsidyo sa edukasyong panghayskul at akiting mamuhunan dito ang mga kapitalista-edukador.

(c) Papatindihin nito ang katangiang pasista ng sistemang pang-edukasyon sa bansa. Sa batayang katangian nito ng pagdidiin sa edukasyong teknikal-bokasyunal, at sa pangkalahatan nitong tunguhin na mas idireksyon ang edukasyon sa pagtatrabaho sa malalaking kapitalistang dayuhan at lokal at bilang migrante sa ibang bansa, lalo nitong papawiin ang posibilidad ng pagkakaroon ng kritikal at makabayang na pag-iisip sa hanay ng mga kabataan at estudyante. At dahil uudyukan nito ang paglaban ng mga kabataan at estudyante, hindi man sadya, sa mga patakarang nagpapatindi sa kolonyal at komersyalisadong edukasyon, tiyak na gagamit ng pandarahas ang gobyerno para supilin ang naturang paglaban.

May isang anekdota tungkol kay Margaret Thatcher, dating punong ministro ng Inglatera na pasimuno ng neoliberalismo. Nang minsang dumalaw siya sa isang unibersidad, tinanong niya ang isang estudyanteng nakasalubong kung ano ang kurso nito. Nang sabihin nitong Kasaysayan, ang sagot niya: “Ay, ano’ng luho! (Oh, what a luxury!)” Ang gusto ni Thatcher, ang gusto ng gobyernong Aquino: edukasyong mas nakadireksyon sa pangangailangan ng pagtatrabaho. Marahil, sa ilalim ng K+12, hindi ituturo si Andres Bonifacio bilang lider ng rebolusyong 1896, kundi bilang manggagawa. At kung rebeldeng manggagawa rin siya, mas malamang na hindi na lang siya ituro, o pasadahan na lang nang mabilis.

(2) Hindi solusyon ang K+12 sa malaganap na kawalang-trabaho sa bansa. Higit pa diyan, nasa balangkas ito ng kontra-manggagawa at kontra-mamamayang patakaran ng gobyerno sa “paglikha” ng trabaho – ang mang-akit ng malalaking kapitalistang dayuhan at lokal para mamuhunan sa bansa sa pamamagitan ng paghahain ng mura, bukod pa sa siil, na lakas-paggawa, at ang itulak ang mga manggagawa at mamamayan na mangibang-bayan para lang makapagtrabaho. Hindi mga mamamayan ang makikinabang sa K+12 samakatwid, kundi ang malalaking kapitalistang dayuhan at lokal na magsasamantala sa murang lakas-paggawa.

(a) Gagawing mas sistematiko ng K+12 ang pagpoprodyus ng sistemang pang-edukasyon ng mga manggagawang “semi-skilled” at sa gayon ay mura – mababa ang sahod, kontraktwal ang katayuan, pinagkakaitan ng benepisyo at seguridad sa trabaho. Sa kalagayang hindi aktibong lumilikha ang gobyerno ng trabaho at nakasandig ito sa malalaking kapitalista sa paglikha ng trabaho, mangangahulugan ang K+12 ng ibayong pagdami ng manggagawang “semi-skilled.” Mura na nga per se ang manggagawang “semi-skilled,” sa pagdami pa ng suplay nito, lalong dadami ang mag-aagawan sa trabaho at sa gayo’y lalong mapapababa ng gobyerno at mga kapitalista ang halaga ng lakas-paggawa ng mga manggagawa. Sinumang gustong umalis sa trabaho ay may kapalit na sampu-sampu, kundi man daan-daan.

(b) Babawasan ang mga nagtatapos ng edukasyong pangkolehiyo dahil hindi mga manggagawang “semi-skilled” ang pinoprodyus nito. Sa ganitong pagtingin, ang edukasyong pangkolehiyo ay nagdadagdag ng halaga sa lakas-paggawa – na hindi naman masalubong ng mga nakahaing trabaho. Ito ang tinatawag ng gobyerno na “jobs mismatch”: maraming nagtapos sa kolehiyo na nag-aasam ng mga trabahong wala naman, kaya kailangan ng “re-skilling” para makapasok sa mga trabahong nariyan. Sa mata ng gobyerno, sayang lang ang ginagastos ng maraming nagtatapos sa edukasyong pangkolehiyo. Ang hakbangin nito: mas itulak ang mga kabataan at estudyante sa edukasyong nakadireksyon sa mga trabahong nariyan at tanggalin na lang ang dagdag-gastos na edukasyong pangkolehiyo.

(3) Kasabay ng pagpapatupad ng K+12, ipinapatupad din ng gobyernong Aquino ang Two-Tiered Wage System na nangangahulugan ng pagkaltas sa sahod ng mga manggagawa at pagpako nito sa napakababang antas. Ipinapatupad din nito ang Department Order No. 18-A Series of 2011 na nagpapalaganap ng kontraktwalisasyon sa balatkayong kumokontra rito. Malinaw ang nabubuong larawan: may kampanya ang gobyernong Aquino na ibayong pababain ang halaga ng lakas-paggawa sa bansa. Sa harap ng matinding pandaigdigang krisis pang-ekonomiya at pampinansya, na kinakatangian ng pagkaunti ng pamumuhunan at malaganap na kawalang trabaho, ang ginagawa nito’y gawin pang mas mura ang lakas-paggawa sa pag-asang makakapagdulot ng kahit kaunting pagdami ng may trabaho.

Pero hindi malulutas ang kawalang-trabaho ng mga hakbanging ito. Nasa balangkas silang lahat ng napatunayan nang palpak na programa ng “paglikha” ng trabaho sa bansa. Lalo lang nilang isasadlak ang mga manggagawa at mamamayan sa mas matinding pagsasamantala, kahirapan at kagutuman sa kamay ng malalaking kapitalistang dayuhan at lokal. Tinatawagan ang mga kabataan, estudyante, manggagawa at mamamayan na lumaban para ibasura ang K+12 at mga kaakibat nitong patakaran at para labanan ang gobyernong Aquino na kasabwat ng malalaking kapitalista sa ibayong pagsasamantala, na pinagmumukha pang maganda ang mas matinding pagdurusa ng sambayanan.

20 Hunyo 2012

Galing ang mga drawing ni Da Vinci dito.

Berso sa Bilangguan

Marami ang nakakakilala ngayon kay Alan Jazmines bilang bilanggong pulitikal sa ilalim ng rehimen ni Noynoy Aquino. Kinikilala siya ng National Democratic Front of the Philippines bilang konsultant sa usapang pangkapayapaan nito sa gobyerno ng Pilipinas. Marami pa rin ang nakakaalala sa kanya bilang pangkalahatang kalihim ng itinayong Partido ng Bayan noong 1987, kung saan si Prop. Jose Ma. Sison ang naging tagapangulo. Mas malamang, mas kaunti ang nakakaalala sa kanya bilang makata.

Hindi ko rin naman siya natatandaan bilang makata, bagamat ilang tula na niya ang nabasa ko. Mas tumatak sa akin na makata siya dahil sa isang kaibigan, na bagamat sumisimpatya sa Kaliwa ay kritikal sa pagtula ng mga aktibista. Sa pagtingin ng kaibigang ito, marami sa mga makatang aktibista ang gumagamit ng mabibigat na salita – kamao, dugo, rehas, mapulang bukang-liwayway – na bukod sa gasgas na ay hindi nabibigyan ng bagong buhay. Parang basta inilalagay, walang kongkretong pag-uugnay.

Anu’t anuman, tatlong makatang aktibista lang ang pinuri ng naturang kaibigan: si Sison, si Gelacio Guillermo, at si Jazmines. Kahit nga sa pagpuri ay madamot siya: may mga “cute na linya” raw si Jazmines kaya bukod-tangi. Kaya naman nang aksidenteng makita ko ang librong Moon’s Face and Other Poems [1991] ni Jazmines sa bahay ng isa pang kaibigan, agad ko itong hiniram at binasa. Para sa tulad kong hirap magbasa at umunawa ng tula, simple at madaling maunawaan ang kalakhan ng tula ni Jazmines.

Isinulat ni Jazmines ang mga tula sa Moon’s Face habang nakapiit bilang bilanggong pulitikal ng diktadurang US-Marcos noong 1982 hanggang Pebrero 1986. Sa kanyang panghuling salita, iniugnay ng kritikong si Lilia Quindoza-Santiago ang pagtula ni Jazmines sa pagtula ng maraming bilanggong pulitikal. Sa kanyang paunang salita naman, pinasaklaw pa ng kritikong si Elmer A. Ordoñez ang pagkukumparahan – ang mahabang tradisyon nina Balagtas, Rizal, at Amado Hernandez ng pagsulat sa piitan.

Kung tutuusin, pandaigdigang tradisyon ito ng mga progresibo sa partikular at mga rebelde sa pangkalahatan. Simula kay Vladimir Lenin hanggang kay Ho Chi Minh, simula kay Antonio Gramsci hanggang kina George Jackson at Mumia Abu-Jamal, nagsulat ang mga progresibo sa kulungan. Ang sabi ng isang akademikong kontra-Kaliwa, sa piitan lang nagkakaroon ng katulad ng “sabbatical leave” ng akademya ang mga rebolusyonaryo – na para bang napakainam ng kalagayan dito para magsulat.

Sa mga tula ni Jazmines, makikita ang pagpapatibay, kung hindi man pagpapatalas, sa kanyang paninindigan, sa kalagayang gusto itong pahinain at papurulin ng mga nagpiit sa kanya. Pinatigil man siya sa paglaban sa labas ng piitan, patuloy siya sa paglaban sa loob, sa hangaring makasanib muli sa paglaban sa labas. Ang panahong ginagamit na armas laban sa kanya ng kaaway, itinatransporma niyang armas laban sa kaaway. Ang espasyo na pinapakitid sa kanya, nilalampasan niya gamit ang kamalayan at alaala – para, syempre pa, sa aktwal na pisikal na pag-alpas para bumalik sa pakikibaka sa labas.

Sa isang tula, inilarawan ni Jazmines ang kroniko o papasahol na krisis ng lipunan sa antas na personal, parang nagkukwento lang, at nang nakakaantig ng damdamin. Ipinakita niya ang pagkitid ng larangan ng maniobra ng maralita para magdiwang, kahit sa isang panahong pinalalabas ng namamayaning kultura na nagdiriwang din sila.

Disyembre 25, 1983

Minsan nga’y
ibinili ako ni Nanay
ng bagong damit
sa palengke. Pinagpag
niya ang kanyang
pinakamagandang nasa aparador
at namasyal kami sa Luneta.
Ang di-matapos-tapos na kwentuhan
ay pinangibabawan na lang
ng pagod at antok.

Noong isang taon nama’y
hindi na kami lumayo
pero nagpista naman kami
sa puto-bumbong,
mantikilya’t tsokolate
bago matulog.

Ngayo’y niyakap niya ako
nang ubod-higpit
at binati na lang ako
nang walang imik
bago matulog.

Sa isa pang tula, ipinapakita niya ang mahigpit na ugnayan ng pang-araw-araw na aktibidad ng mga aktibistang nakikipamuhay sa mga magsasaka, at marahil ng mga New People’s Army rin, sa matayog na pag-unawa sa halaga ng naturang mga aktibidad. Puno ng kabuluhan ang tahimik na pagsusulong ng gawain sa hanay ng maralita.

Ang mga Naglalamay

Kaunting kaluskos.
Mahinang kaskas ng pawid.
Munting kiskis. Nagkakilala
ang mga mata’t pisnging
bumilog sa bahid ng sindi.
Marahang pagbubukas ng pinto.
Pahid ng putikang
mga paa sa basahan.
Mahigpit na daupang-palad.
Maliksing pagbaba
ng tuyong mga paa. Sandali’y
kumukulo na ang kape. Sunud-
sunod na pahid ng putikang
mga paa sa basahan.
Mahigpit na daupang-palad.
Mahinang mga usapan. Umuusok
pa ang kape. Sunud-
sunod na pagbaba ng mga paang
kumakalat at kumakaluskos
sa gabing kagampan
sa bukang-liwayway.

Sa isa pang tula, napakalinaw ang pagkabig sa mga nasa panggitnang uri, sa kabila ng titulong magbibigay ng akalang itataboy sila. Ang konteksto: ang mga rali sa Makati noon laban sa diktadurang US-Marcos na binubuhusan ng confetti ng mga nasa panggitnang uring nasa mga gusali sa nasabing lungsod. Kaalinsabay, pinapaigting sa kanila ang mga personal na kontradiksyon sa harap ng paglaban ng sambayanan.

Confetti Revolutionaries

At the din
you stir
to open your windows
and let pass that shot
that has hung
in the hollows
of your high-rise
edifices.
A fisty air
rushes in
from the sweating ground
and shatters
your shut-in office cool.
You shed dead files,
yellow matter
and other scrap,
shred them
and throw them
out of windows,
each shred
pantomiming
the inevitable fall,
in terms so genteel
you sojourn to the ground
for a look-see
at the lithe
touchdown of paper.

Instead you meet
a heavy,
heaving,
sweating
groundswell
to whom you are
welcome confetti.

It rises to absorb you.

You shudder an instant,
weighing your own readiness
to go farther
than the paperwork.

Sa liham niya kay Quindoza-Santiago, mapagkumbaba si Jazmines. Aniya, dahop ang kanyang pampanitikang background, wala siyang nalahukang palihan sa pagtula, hindi pa nakikinabang sa kritikal na pagsuri sa kanyang mga tula, at hindi siya pamilyar sa mahuhusay na makata. Pero taliwas dito ang paghusga ni Quindoza-Santiago: inalpasan ni Jazmines ang lahat ng limitasyon sa pamamgitan ng paghasa ng kanyang pagtula sa gitna ng pakikibaka – at, maidadagdag, kahit sa laylayan nito, sa loob mismo ng piitan.

Sa kanyang panayam nitong huli sa Pinoy Weekly, simple at matalas ang paliwanag ni Jazmines sa “tungkulin at halaga” ng mga progresibo at rebolusyunaryong alagad ng sining: “Halos katulad ng sa mga rebolusyonaryong edukador at propagandista…” Aniya, “Napag-iibayo [nila] ang paggising sa rebolusyonaryong kaisipan at damdamin… sa iba’t ibang mapanlikhang paraan…” Sa Moon’s Face, nagpapakita si Jazmines ng mahusay na pagtangan sa naturang tungkulin at mahusay na pagsasabuhay ng naturang halaga.

14 Hunyo 2012

Galing ang unang larawan dito, ang ikalawa at ikatlo dito.

Matapos ang 9/11, bakit pwede na ulit wasak-wasakin sa pelikula ang Manhattan, gaya ng ipinapakita ng pelikulang Avengers? Heto ang rebyu ni J. Hoberman para sa isang sagot.

May magagandang pagmumuni si Terry Eagleton tungkol sa ugnayan ng Katolisismo sa Marxismo, sa papel ng mga intelektwal sa kasalukuyan, at pagbalik-pansin sa porma sa mga likhang-sining.

Tama si Angela Stuart-Santiago: Kailangang maging mapagbantay sa panibagong Visiting Forces Agreement. Tama rin si Arnold Padilla: Ang ipinagmamalaking pag-unlad ng gobyerno, walang patrabaho, at nagpapahirap pa sa mahirap.

Sino’ng mang-aawit ang paborito ng anti-imperyalistang intelektwal na si Norman G. Finkelstein?

Corona Convicted

At na-impeach na nga si Chief Justice Renato Corona. Totoo, alipores siya ni dating Pang. Gloria Macapagal-Arroyo at malaking hadlang sa pagpapanagot dito. Pero hindi rin pwedeng magbulag-bulagan sa motibo ni Pang. Noynoy Aquino: ang patuloy na maangkin ng pamilya niyang Cojuangco-Aquino ang Hacienda Luisita at magkaroon ng kumpletong kontrol sa gobyerno, para madulas na maipatupad ang mga kontra-maralita at kontra-mamamayang patakaran niya. Sinakyan at nagamit niya sa pagkamit sa mga layuning ito ang malawak na sentimyentong kontra-Arroyo ng mga mamamayan.

Paano ito nagawa ni Aquino? May katotohanan ang sinabi nina Sen. Joker Arroyo at Sen. Bongbong Marcos – bagamat tiyak ang walang katapusang pagkutya sa una sa kanyang pagdausdos sa antas na kahanay na siya ng ikalawa – na ginamit ni Aquino ang buong kapangyarihan ng gobyerno. Ang ginamit ni Arroyo para maibasura ang mga kasong impeachment laban sa kanya sa Kongreso, ginamit ni Aquino para mairatsada ang kasong impeachment laban kay Corona: ang panunuhol at pananakot. Masasabing kahit sa Senado ay ginamit ito, nang di-tahas sa minimum, dahil malapit na ulit ang eleksyon.

Mahalaga rin ang papel ng dominanteng dilawang midya. Tama si Sen. Juan Ponce Enrile: malaking pagkakamali ng kampo ni Corona sa pagtawag kay Ombudsman Conchita Carpio-Morales bilang testigo. Pero bakit ba kinailangan nila na isalang ang Ombudsman? Dahil, malamang, ginusto nilang linisin ang pangalan ni Corona sa gitna ng kaliwa’t kanan at araw-araw na pag-usig at paglitis sa kanya ng midya. Noon pa mang una, noong tampok ang kapalpakan ng prosekusyon, midya na ang ginamit ni Aquino para sa sunud-sunod na banat ay piliting magbitiw na lang si Corona sa pwesto.

May papel rin ang dilawang grupong Akbayan. Pinagmukhang malawak ang sentimyento laban kay Corona, kaisa ang mga “cause-oriented groups” at “civil society.” Lalabas ang balita sa dilawang midya at agad na magkakaroon ng “kilos-protesta” ang Akbayan. Walang malawak na organisadong kasapian ito, pero dahil sa pera mula sa gobyerno, tuluy-tuloy itong nakakapaglunsad ng samu’t saring aktibidad. Todo rin syempre ito sa pagpapakilalang “progresibo” bagamat humuhulas na ang imahen na ito dahil sa pagtahimik nito sa maiinit na isyung pang-ekonomiya ng mga mamamayan.

Marahil, ang iba ay walang nakikitang problema sa paggamit sa dilawang midya at Akbayan para sa pag-impeach kay Corona. Popular kasi ang sentimyentong kontra-Arroyo at kontra-Corona. Pero makikita ang kasamaan sa paggamit sa kanila at pagpapagamit nila sa nangyari kay Corona: Ni walang pasubali sa masasamang layunin ni Aquino, isinasantabi ang mga paalala hinggil dito. Kaya naman nitong na-impeach na si Corona, pansinin ang talumpati ni Aquino: Puro pasasalamat at pagdiriwang na lang, walang direktang pangako ng pagpapanagot sa puno’t dulo umanong si Arroyo.

Higit pa riyan, ginagamit at nagpapagamit ang dalawa sa pagtatakip, paglilihis ng pansin, at pagtatanggol sa mga kontra-maralita at kontra-mamamayang patakaran ni Aquino. Pagtatakip: kaugnay ng mahahalagang isyung pang-ekonomiya tulad ng reporma sa lupa, sahod, kontraktwalisasyon, demolisyon, pagtaas ng presyo, kawalang trabaho. Paglilihis ng pansin: pinapatampok ang mapaggiit na mga pahayag at aksyon ng China nang hindi pinapansin ang pagpapasaklaw ng interbensyong militar ng US. Pagtatanggol: sa programang Conditional Cash Transfer, Oplan Bayanihan, at iba pa.

Malaking hamon ang ganitong kalagayan sa mga grupong nagsusulong ng iba’t ibang kahilingan at panawagan ng mga maralita at mamamayan. Nagiging mas mahalaga ang matagal nang napakahalagang propagandang direkta sa masa, gayundin ang puspusang pagmumulat, pag-oorganisa., at pagpapakilos sa mga maralita at mamamayan para sa tunay na pagbabago. Sa kabilang banda, pinapadali ang kanilang gawain ng obhetibong kalagayan: Kapit-tuko pa rin si Aquino sa mga patakarang kontra-maralita at kontra-mamamayan. Patuloy siyang nalalantad, kasama na ang masmidya at Akbayan.

Matyagan ang diktadurang dilaw: gamit ang midya at Akbayan sa bawat kagat at ngawngaw.

31 Mayo 2012

Ang unang larawan, galing kay Jodi Dean, ang ikalawa ay galing sa Facebook.

Sino ang pumatay kay Che Guevara? Alam na natin, pero heto ang ilang detalye. May kakatwang impormasyon si Fredric Jameson tungkol sa bantog na metaporang base-superistruktura sa Marxismo.

Patuloy ang mga neoliberal sa pagtutulak sa mga patakarang kontra-mamamayan sa gobyernong Aquino. Heto ang kay Benjamin Diokno, heto ang kay Roberto de Ocampo. Magandang pagsusuri ni Mahar Mangahas hinggil sa pamantayan ng gobyerno sa pagtatakda ng walang trabaho.

Bakit tutol si Angela Stuart-Santiago sa pagtatayo ng Departamento ng Kultura? Basahin ang mga kwento niya tungkol sa mga namatay niyang kaibigang alagad ng sining. Pagmumuni-muni ni Tilde Acuña tungkol sa mga namatay na malapit sa puso niya.

Nagkaisa para kay Noynoy

Isang linggo bagoang Mayo Uno, inanunsyo ang pagkakabuo ng isang alyansa ng mga manggagawa na pinangalanang Nagkaisa. Nagsama-sama ang iba’t ibang grupo sa paggawa rito, bagamat kapansin-pansing wala ang Kilusang Mayo Uno o KMU.

Bagamat may pagkakatulad ang mga tindig ng KMU sa mga miyembro ng Nagkaisa sa iba’t ibang isyung pangmanggagawa, may isang tampok na kaibahan ang KMU: konsistent itong kritikal sa gobyerno ni Pang. Benigno “Noynoy” Aquino III.

Mahalaga ang huling punto dahil tumampok ang Nagkaisa sa naging hakbangin nito noong Araw ng Paggawa: ang magrali sa Mendiola kasabay ng pakikipagdiyalogo sa pangulo. Kaiba rito, namuno ang KMU sa isang raling bumabanat kay Aquino.

Kakatwa ang naging diyalogo. Parang dinuraan sa mukha ang mga lider-obrerong humarap, bukod pa sa mga manggagawa mismo. Harap-harapan, ibinasura ni Aquino ang mga panawagang dagdag-sahod at pagbasura sa kontraktwalisasyon.

Kaalinsabay, hinarap ng mga opisyal ng gabinete ang rali ng Nagkaisa. Dito, nag-anunsyo sila ng mga “sorpresa” para sa mga manggagawa. Hindi nasorpresa ang mga raliyista, at hindi rin natuwa. Hindi dagdag-sahod o anuman sa kontraktwalisasyon.

Malinaw ang pagpapanggap. Habang ibinabasura ng pangulo sa loob ng Palasyo ang mga panawagan ng mga manggagawa sa kanyang nakahandang talumpati, kinuha pa ng mga tauhan niya ang mga karaingan ng mga raliyista sa labas, sa Mendiola.

Sa ganitong kalagayan, maging ang promotor ng Nagkaisa, ang Alliance of Progressive Labor o APL, ay napwersang tumuligsa sa pangulo. Kailangan nilang isalba ang mukha nila, silang alyado ng Akbayan na alyado naman ng pangulo.

Sa pamamagitan ng Nagkaisa, hinatak ng APL ang iba’t ibang grupo ng paggawa para idikit kay Noynoy at pabanguhin si Noynoy sa proseso. Pero lalo lang ginalit ni Noynoy ang masang manggagawa sa mga pahayag niya nitong Araw ng Paggawa.

Sa mga sinabi ni Noynoy, lalo lang niyang inihiwalay ang sarili – at maging ang mga lider-manggagawa na mangungunyapit sa kanya – sa mga manggagawa. Sa halip na bumango, nangangalingasaw na pagbaho niya ang naganap sa harap ng Nagkaisa.

May dagdag na pakinabang si Aquino. Sa bisperas ng pulong ng Asian Development Bank sa bansa, naipakita niyang kontrolado niya ang tila malaking seksyon ng kilusang paggawa, katuwang niya sila sa paghahain ng mura at siil na lakas-paggawa.

17 Mayo 2012

Galing ang larawan dito.

Rebyu ng librong Pook at Paninindigan ni Ramon “Bomen” Guillermo. Magandang sipi at salin ni Bolix sa isang maikling sulatin ni Jose Saramago, Komunistang Espanyol, este Portuges pala.

Magandang panayam kay Aijaz Ahmad, Marxistang teorista at aktibista. Dalawang mahalagang punto: tungkol sa mga “masters” at tungkol sa probinsyalismo ng Mayo 1968 para sa mga intelektwal na Pranses.

Aquino at Akbayan

(1) Mabilis na nalalantad na kontra-maralita at kontra-mamamayan ang gobyerno ni Noynoy Aquino. Sa pamamagitan ng islogang “pagbabago” at iba pa, sinamantala nito ang mga karaingan ng mga maralita at mamamayan matapos ang halos isang dekadang paghahari ni Gloria Macapagal-Arroyo. Pero hindi nito tinugunan ang nabanggit na mga karaingan, bagkus ay nagpatupad ng mga patakarang taliwas sa mga ito. Sa kabila ng pagsisikap nitong ipako ang atensyon ng publiko sa kasong impeachment laban kay Chief Justice Renato Corona, sinisingil ito ngayon sa maraming isyung pang-ekonomiya.

Partikular na nadadamay ang grupong Akbayan, na sa loob at labas ng bansa ay nagpapakilalang maka-maralita, progresibo, at makabayan – habang nananatiling malapit na alyado ni Aquino at nakaluklok sa maraming posisyon sa gobyerno. Sa harap ng garapal na pagtalikod ng gobyernong Aquino sa karaingan ng mga maralita at mamamayan at sa harap ng aktwal na pagpapatupad nito ng mga kontra-maralita at kontra-mamamayang patakaran, bakit nasa panig pa rin ni Aquino ang Akbayan? Sa tampok na kaso ni Joel Rocamora, ipinagtanggol pa si Aquino laban sa “Noynoying.”

Sa ganitong konteksto mainam ilugar ang sanaysay na “Why we need progressives in government” ni Leloy Claudio, tagapangulo ng Akbayan-Youth, at ang tugon ditong “Who is left?” ni Herbert Docena, mananaliksik ng Focus on the Global South. Ang parehong sulatin, hindi sang-ayon sa pagtuligsa sa Akbayan kaugnay ng papel nito sa gobyernong Aquino. Ipinagtatanggol nila ang Akbayan at pinagtitibay ang pagiging progresibo o maka-Kaliwa nito, bagamat sa magkaibang batayan. Mainam na masuri ang dalawa para makapaglinaw sa kahulugan at kabuluhan ng Kaliwa ngayon sa bansa.

(2) Para kay Claudio, matapos ang diktadurang US-Marcos, nawala ang “katiyakang moral (moral certainty)” ng Kaliwa, at mainam ito. Nagkaroon aniya ng iba’t ibang pagtingin sa kung paano magiging Kaliwa. Kasabay ng ganitong pagyakap sa pagkakaroon ng iba’t ibang pakahulugan sa pagiging Kaliwa, matatag naman niyang pinagtibay na hindi isinasakripisyo ng mga kasama niya sa Akbayan ang kanilang “mga prinsipyong aktibista” sa paglilingkod sa gobyernong Aquino. Syempre pa, ang pakahulugan niya sa “mga prinsipyong aktibista” ay ayon sa pakahulugan ng Akbayan.

Una sa lahat, mali ang pinag-umpisahang batayan ni Claudio, na ang Kaliwa noon ay lumaban lang sa diktadurang US-Marcos. Lumaban ang Kaliwa noon sa buong naghaharing sistema na nagluwal sa naturang diktadura. Sa paglaban at pagbago sa naghaharing sistema dapat sukatin ang pagiging Kaliwa, hindi lang sa pagpapalit ng pangulo. Kung hindi, gaya sa pagsusuri ni Claudio, Kaliwang sunod-sa-uso ang kalalabasan, taas-baba, paikut-ikot depende sa kung sino ang pangulo. Mas madalas pa, ipinagpapalagay lang, at hindi pinapatunayan, ang umano’y pagkakaiba ng mga pangulo.

Para naman kay Docena, kapag nagbalik sa pakahulugan ng pagiging maka-Kaliwa, matutuklasang maraming maka-Kaliwa. Aniya, pinagsasaluhan ng mga maka-Kaliwa ang “maigting na moral na pagkasuklam sa matitinding kawalang-katarungan sa mundo, taos na pagkalinga sa absolutong dignidad ng bawat nilalang, at hindi mayayanig na paninindigang moral na pwede at dapat maging mas mainam ang lipunan.” Sa ganitong pakahulugan, aniya, “pwedeng ang mga maka-Kaliwa ay nasa Malakanyang o nasa Mendiola; sa Cordillera o sa Kongreso. Nasa lahat ng lugar sila at dapat lang.”

Masyadong pangkalahatan sa puntong hindi eksakto at mali ang pakahulugan ni Docena sa pagiging maka-Kaliwa. Pwedeng sabihin ang pakahulugan niya ng lahat ng ideolohiya – mula maka-Kaliwa hanggang maka-Kanan, kasama ang mga neokonserbatibo at pasista. Lahat ng ideolohiya, bagamat maaaring sa iba’t ibang antas, ay nagpapahayag ng pagtuligsa sa namamayaning sitwasyon, ng pagtataguyod sa dignidad ng bawat nilalang, at ng pag-aasam ng pagbabago. Kahit ilang dekada nang namamayagpag sa bansa ang neoliberalismo, halimbawa, nagtutulak pa rin ito ng mga patakaran sa bansa.

(3) Dahil esensyal sa pagiging maka-Kaliwa ang kagustuhang baguhin ang lipunan, parehong naghahain ng pagsusuri sa lipunan sina Claudio at Docena. Si Docena, nasa tamang direksyon pero masyado na namang pangkalahatan. Aniya, “Ang maka-Kaliwa… ay kahit sinong naniniwalang hindi tama na ang 1% nakatira sa Fort na nagpapakasasa sa truffles na inilipad mula hilagang Italy, habang ang mga taga-Baseco ay nakakaraos sa paglulutong muli ng kinolektang tira-tirang pritong manok na itinapon ng mga kustomer sa mga kainang fast-food.” Tumatagos sa lahat ng pangulo ang suring ito.

Si Claudio, sa kabilang banda, ay kongkreto pero malinaw na mali. Walang tama, halimbawa, sa mga sumusunod na pangungusap niya: “sa kalagayang wala na ang mga base ng US sa Clark at Subic at tumutungo ang estratehiyang pang-imperyo sa Middle East, wala na masyadong pakialam si Uncle Sam sa pagkontrol sa ‛neokolonya’ nito sa Timog Silangang Asya. Pwede mong isipin ang imperyo, pero pabawas nang pabawas ang pag-iisip tungkol sa iyo ng imperyo. Kung mayroon man, ang bagong imperyalista ay ang ‛rebolusyunaryong’ Tsina, na patuloy na naghahasa ng lakas sa Spratlys.”

Mukhang hindi nagbabasa ng dyaryo si Claudio. Hindi na sikreto ang pahayag ng gobyerno ng US na mula Gitnang Silangan ay papalawakin na nito ang presensyang militar sa Asya-Pasipiko. Kaya naman napakahalaga ng pagsunod ng gobyernong Aquino, na ipinapakita naman nito. Mas mahigpit ang pagsubaybay at paniniktik ngayon ng imperyo: sa pamamagitan ng Facebook, nasusubaybayan ang marami, kapwa para sa posibleng pagsupil at sa posibleng pagbili at pagkonsumo. Naggigiit pa lang ang Tsina, pero ang US, matagal nang naglulunsad ng interbensyong militar sa bansa.

Anu’t anuman, ang kailangang pagsusuri ay kongkreto katulad ng kay Claudio, pero matapat sa pangkalahatang inilahad ni Docena: Ang mga patakaran ng gobyernong Aquino, sa esensya’y katulad lang din ng patakaran ng mga naunang gobyerno. Kaya naman hindi nabigyang-tugon ang mga karaingan ng mga maralita at mamamayan – sa isyu ng pagtaas ng sahod, pagkontrol sa presyo ng langis at ibang bilihin, at iba pa. Sa iba’t ibang usapin, mas masahol ito sa mga naunang gobyerno – tulad sa brutalidad ng demolisyon sa mga kabahayan ng maralita at pagtutulak ng presensyang militar ng US.

(4) Sa ganitong kalagayan, ano ang dapat na tindig ng mga maka-Kaliwa sa gobyernong Aquino? Ang kagyat na masasabi: hindi ang todong pagtatanggol kasabay ng pag-atake sa mga lehitimong kritisismo, tulad ng ginawa ni Rocamora. Hindi rin ang pagbuntot, tulad ng ginagawa ni Claudio, sa propaganda ng gobyerno na sinang-ayunan nito ang pamamahagi ng lupa ng Hacienda Luisita sa mga magbubukid – gayung malinaw na ang nagtutulak nito ay ang kalaban nitong Korte Suprema. Hindi ang paglikha ng impresyon ng tahimik na pagsusulong ng kagalingan ng mga maralita at mamamayan sa gobyerno.

Una, ang pagtindig sa mga mayor na reporma na matagal nang hinihingi ng mga maralita at mamamayan, hindi sa mga repormang ligtas para manatiling alyado ng gobyerno. Ikalawa, ang pagsusulong sa mga reporma kasama ang mga maralita at mamamayan dahil ang silbi ng Kaliwa, higit sa anupaman, ay ang pag-angkin nila ng kapangyarihan. At ikatlo, batay sa dalawang nauna, ang pagkondena, pagtutol, at paglaban sa gobyernong Aquino na malinaw nang umaatake sa kapakanan ng maralita at mamamayan. Para sa Kaliwa, kalaban at hindi kakampi ang gobyernong Aquino.

(5) Sabi pa ni Claudio, “hindi ko gusto ang masasaklaw (overarching) na paliwanag ng pagbabagong panlipunan.” May pahiwatig si Docena na tutol siya sa ganitong pagtingin, pero hindi malinaw. Nitong nakaraang mga dekada, ang postmodernismo at post-marxismo ang nagtaguyod ng ganitong kaisipan, at ang naging porma ay ang pag-atake sa konsepto ng “totalisasyon,” na itinuturing ng ilang Marxistang pilosopo na napakahalaga sa Marxismo. Pumapatungkol ito sa pag-iral ng kapitalismo bilang isang kabuuan at mapagbuong sistema, at ang kaakibat na paggagap dito ng kamalayan ng tao.

Ang mga tulad ni Claudio ang tila sinasagot ng progresibong kritikong pangkulturang si Joshua Clover sa isang panayam: “Nagsasagawa ng totalisasyon ang kapital, gayundin ang kapangyarihan, at kailangan nating magkaroon ng mga pamamaraan para ilarawan ito. Kung sa eksaktong yugto na ang mundo ay pinaglulunsaran ng totalisasyon – dahil iyan ang proseso ng globalisasyon at pinansyalisasyon, ang totalisasyon ng kapital sa mundo sa mga aksis ng panahon at espasyo – walang katuturan ang isyu kung gusto mo o gusto kong magtotalisa.” At ayaw nga ng mga postmodernista at post-marxista.

Pasulong ang totalisasyon ni Hans Heinz Holz, Marxistang pilosopo, sa isang panayam: “maaalpasan lamang ang isang estado sa panahon ng lipunan ng tiyak nitong negasyon (determinate negation)… Kailangan nating itanong: ano ang mga pangunahing katangian ng kapitalismo? Pribadong pag-aari ng mga instrumento sa produksyon at ang akumulasyon ng kapital… Kailangang alpasan ng alternatibong lipunan ang mga pangunahing katangiang ito ng kapitalismo at samakatwid sosyalismo ang lohikal na resulta.” Dahop ang Kaliwa na nagtatakwil ng, at nagtataksil sa, ganitong totalisasyon.

06 Mayo 2012

Galing ang mga larawan ng likhang-sining ni Clive Branson dito.

Pangatlo at pang-apat sa serye ng mga inirerekomendang librong basahin ng mga kalahok at interesado sa protestang Occupy. Mga inirerekomendang basahin para sa Araw ng Paggawa, na syempre pa’y natapos na. Mga kadalasang hinaharap ng mga estudyante ng “teorya” sa akademikong pakahulugan nito.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 143 other followers