The War Rages On

1

As a Filipino activist committed to radical social change, I like JacobinMag.com, the magazine that introduces itself as one “of culture and polemic.” Well, despite the lapse in judgment that spurred this missive (which we’ll get to shortly), I still do. I like the fact that its articles are short, direct-to-the-point, and relatively free of jargon. Its articles on the struggle of the workers and people of Greece against austerity, for example, are enlightening.

Jacobin’s publication of “The War Is Over” by one Alex de Jong, however, is a low point for the website. Despite its attempt to feign even-handedness, de Jong’s article clearly demonizes the underground Communist Party of the Philippines (CPP) and the open national-democratic umbrella organization Bagong Alyansang Makabayan (Bayan, which means “nation” in Filipino) before an international audience.

While admitting that the CPP and Bayan constitute “the strongest current on the Philippine Left,” the article downplays the vast difference in strength between these Reaffirmist groups on the one hand and so-called Rejectionist groups on the other. In fact, it tries to project parity of strength between the two camps. It also accuses the CPP and Bayan of “intellectual stagnancy” and “violence,” implying that other groups of the Philippine Left are intellectually vibrant and, well, peaceful.

De Jong defines the thrust of his article as that of tracking down the reasons why the CPP and Bayan remain the strongest formations on the Philippine Left. This way, he can zero in on the two groups’ negative points, broadly conceived, while ignoring the more glaring faults and weaknesses of other Left formations. He ends with the vague and unsubstantiated metaphoric conclusion that the Philippine Communist movement is being “worn down by the passage of history,” and thus, doomed.

What does de Jong fail to say in his article?

First, that despite the nuances and qualifications that he highlights in their history, the CPP and Bayan have consistently been the strongest Left formations in the Philippines since they were founded, with CPP leading in the armed struggle and Bayan in urban protests and parliamentary struggle. This, despite facing severe and non-stop political repression from the Philippine State, committing major ultra-left and rightist errors in the 1980s, being targeted by the ringleaders of the major errors of the 1980s with wrecking operations in the 1990s, and grappling with neoliberal policies and counter-insurgency campaigns that take them as targets. In the last two regimes alone, around a thousand of its legal activists have been killed or forcibly disappeared, and hundreds more unlawfully detained.

In the cities, the groups contributed significantly to urban protests that culminated in the ouster of Philippine presidents Ferdinand Marcos in 1986 and Joseph Estrada in 2001. They have been sworn enemies of successive regimes subservient to US imperialism and representing the local ruling classes. Whenever there are large protests in the Philippines, it’s the flags of Bayan and its member organizations that are flying high.

2

In the countryside, militarization and other forms of political repression intensify, but the New People’s Army, led by the CPP, continues to fight and gain strength in many areas of the country. It has been actively implementing land reform, building the organized strength of peasants, and waging armed struggle. It has been in the news, backing farmers in fighting landgrabbing by big landlords and international mining companies. Only this year, despite the grave threat of military retribution, the funeral march of fallen Communist commander Leoncio “Ka Parago” Pitao saw thousands of supporters marching on the streets of Davao City, a grand display of love, mourning, and strength unprecedented in recent memory.

Collectively, the struggles and victories of the Filipino masses and people together with the CPP and Bayan are touchstones in Philippine history, concrete manifestations of a nation pushing forward.

The July 27 State of the Nation Address that de Jong talks about? He seems to have confined his view to Quezon City, where the Bayan protest numbered almost 30,000 while the other Left forces could muster no more than a few hundreds. De Jong fails to observe that Bayan simultaneously held big rallies in key towns and cities all over the Philippine archipelago. Meanwhile his description of the rally of a few hundreds as “broad” could only be laughable. In order to to come up with “presentable” photos of their Quezon City rally, its organizers  took shots that were so tight, they might as well have taken selfies. And yet de Jong has the gall to try to paint the flawed picture where Reaffirmists “are equal in number to all the [Rejectionist] groups put together.”

Second, de Jong cites groups “from the Maoist [Marxist-Leninist Party of the Philippines] to the social-democratic Akbayan party and the Revolutionary Party of Mindanao” as if they are notable. These groups, however, are in reality scattered, distant from the Filipino masses and people – and, to be frank about it, negligible in Philippine politics. Apart from Akbayan which participates in elections, the names of these groups catapulted to newfound prominence by de Jong have never been heard of before in the Philippine scene; they are introduced to Filipino readers of his article for the first time.

The self-appointed spokespersons of these alleged groups have constantly presented them as emergent formations in the Philippine Left: fresh, exciting, on the way forward. But more than 20 years after they have broken ranks with the CPP and Bayan, what organizational or intellectual strength can these groups show? Not much. They have by and large remained leaders and writers without any significant mass membership. This, despite receiving ample financial and material support from various factions of the Philippine ruling classes, international funding agencies, and international solidarity networks.

Leaders and writers of groups like Akbayan have focused their intellectual energies on analyzing-attacking the CPP and Bayan, yet have shunned making honest-to-goodness Marxist assessments and summations of their own organizations’ histories. They have always tried to answer the question “Why do the CPP and Bayan remain strong?” but have refused to recognize, let alone answer, the question “Why do other Left formations remain very, very weak?” Their glaring lack of experience, skill and sharpness in assessing and summing-up their own history is clearly reflected in the haphazard manner with which they approach the histories of the CPP and Bayan.

3

They claim that their movements are intellectually vibrant, but that is never in the sense of enriching the unity of thought and action or the praxis of arousing, organizing and mobilizing the Filipino masses and the people for genuine social change. No wonder they proudly claim that they are “peaceful,” and that the imperialists and the Philippine ruling classes are only happy to agree.

Of course, mere numbers are not an absolute proof of a movement’s correctness. But the long and continuous existence of these organizations – more than 45 years for CPP and 35 for Bayan – and the victories that they have gained despite the various hurdles that they faced, show that they are the only Left formations which have successfully advanced – and continue to forward decisively – the Filipino masses’ and people’s struggle for genuine social change. On the other hand, the lackluster performance of Akbayan, and other Left formations in the Philippines, despite the various odds favoring them, shows that most of what they do is talk, criticize the CPP and Bayan, and ally with various factions of the Philippines’ ruling classes.

The experience of Akbayan, the most “successful” of the lot, is most instructive. Despite continuing to talk about its so-called “reform agenda,” the group has of late thoroughly exposed itself as a stooge and apologist of the neoliberal and fascist regime of Pres. Benigno Simeon Aquino III. Even Walden Bello, the group’s erstwhile representative in Congress and a left-lite anti-globalization activist, was forced to distance himself from the group for condoning the crimes of the corrupt and anti-people Aquino. Government reports released just this month show that the group’s top officials occupying positions in government have been given huge salaries and other perks.

Which brings us to the fundamental issue: What kind of “Left” politics are these groups trying to advance? Do they sharply analyze the socio-economic system prevailing in the Philippines and struggle for the correct radical solution? National-democratic activists have every reason to believe that the source of these groups’ weakness lies in their incorrect political line, whether consciously formulated or not. And that these groups’ incorrect political line stems ultimately from their incorrect ideological line.

I won’t go into detail addressing de Jong’s criticisms of the CPP and Bayan. The groups have their own websites (www.philippinerevolution.net and www.bayan.ph) and have done a better job of defending themselves against such weakly-founded accusations.

One thing is clear: de Jong’s article is aimed at the international progressive audience. It is not the first time the Rejectionist bloc has exploited a respectable international publication into being a platform for vilifying CPP and Bayan. And by publishing his article, Jacobin has fallen into the same mistake already committed by other publications: lending its hard-earned global prestige among progressives to commentators on the Philippines who are associated with groups that are hyperactive on the internet but dormant in the grassroots, or who mistake activity in social media as sufficient participation in social struggles, and who attack movements that are in reality doing a fine job at strengthening the struggles of the masses and people of the Philippines. And that, I believe, is a disservice to the latter.

Communists and national democrats are often maligned as orthodox and close-minded while New Left groups or new groups of the Left like to project themselves as open-minded and free from dogma. But any intelligent or discerning Left group should be able to recognize who’s truly exemplary in wielding Marxism and progressive theory in general to strengthen mass struggles and movements in various countries. Let there be no doubt about it: in the Philippines, it’s the Communists and national democrats.

“The War Is Over,” proclaims de Jong via Jacobin. “The CPP and Bayan are in decline,” he claims. That is definitely not true, but that is music to the ears of imperialists and the ruling classes of the Philippines.

13 August 2015

Galing ang mga larawan dito.

May ganitong pagpapakilala sa unang lathala: “The author is a national-democratic activist in the Philippines. He has been writing about Philippine politics and the Left since 2005. This is one of the few times that he was forced to write in English.”

Huling SONA ni Aquino

SONA 2015 2

Sa dulo, hindi maalis ang pangkalahatang pagtingin na walang bago sa huling State of the Nation Address ni Pang. Noynoy Aquino nitong Hulyo 27. Dagdag-kumpirmasyon ito ng kanyang pagkabigo na magdulot ng ipinangako niyang “pagbabago.” Gayundin ng pagkabigong tuparin ang ipinangako niyang “Kung walang corrupt, walang mahirap” noong kumakandidato pa lang siyang pangulo.

Ngayong taon, bagamat naglabasan muli ang iba’t ibang “magandang balita” at papuri tungkol sa ekonomiya ng bansa, naglabasan din ang mga pagsusuring kumontra sa mga ito. Mas ang nangyari, nalantad na lalong humirap ang mahihirap at lalong yumaman ang mayayaman bago pa man ang aktwal na talumpati. Kapansin-pansin ang mga datos ng Ibon Foundation, independyenteng institusyon ng pananaliksik: Mas dumami ang walang trabaho at kulang ang trabaho, mas dumami ang mahihirap, habang trumiple ang yaman ng pinakamayayaman sa bansa.

Kauna-unawa sana ang balik-tanaw sa rehimen ni Gloria Macapagal-Arroyo sa SONA ni Aquino; tutal, nangako siya ng “pagbabago” kumpara rito. Pero lumutang na kahiya-hiyang paninisi ang bahaging iyun dahil una, wala siyang naipakitang tampok na pagsulong sa ekonomiya ng bansa. Pangalawa, wala rin siyang naipakitang tampok na pag-abante mula sa pamamahala noong panahon ni Arroyo. Ramdam ito noong kinailangan niyang sipiin ang minimum na pamantayang sinabi umano sa kanya para udyukan siya noong tumakbong pangulo: “Simulan lang ang pagtigil sa pang-aabuso, sapat na. To stop the hemorrhaging would be enough.”

Naghintay rin ang mga mamamayan ng mga pahayag tungkol sa mga ibinabato sa kanyang isyu o inaakusa sa kanyang krimen: pagdanak ng dugo sa Mamasapano, Disbursement Acceleration Program, pagpapabaya sa mga biktima ng Yolanda, hindi pagpaparusa sa mga opisyal ng pamahalaan na malapit sa kanya, at iba pa. Wala siyang pag-ako ng pananagutan sa mga ito. Malamang, sasabihin ng mga tagapagtanggol niyang mas mainam na ang pananahimik kaysa pagbibigay ng palusot. Pero ipinapakita ng pananahimik niya sa mga isyung ito ang pagpapatuloy, hindi ang pagbabago, ng estilo ng pamamahala ng pangulong pinalitan niya.

Ang tumampok bago ang SONA ay ang iba’t ibang hakbangin ni Aquino para takasan ang pananagutan sa mga krimeng ginawa niya habang nasa pwesto. Gusto niyang huwag matulad sa dalawang pangulong nauna sa kanya at makaligtas sa paghahabla at pagpapakulong matapos ang termino niya. Sa layuning ito, kinausap niya ang popular na si Sen. Grace Poe para patakbuhin itong bise-presidente ng matapat sa kanyang si DILG Sec. Mar Roxas sa eleksyong 2016. Ang resulta, lalong nagmukhang malakas na kandidato si Poe sa pagkapangulo, at lalong nagmukhang mahinang kandidato ni Roxas. Nagmukha pang nasa bingit ng alanganin ang pag-endorso  niya kay Roxas. Sumugal si Aquino dahil sa desperasyong maligtas sa paghahabla at pagkakakulong, pero natalo siya: tinanggihan ni Poe ang kanyang alok.

SONA 2015

Bahagi rin ng pagtatangka niyang takasan ang pananagutan sa kanyang mga krimen ang pag-abswelto ng Ombudsman sa kanya kaugnay ng pagdanak ng dugo sa Mamasapano. Matatandaang si Ombudsman Conchita Carpio-Morales ay itinalaga niya sa naturang pwesto. Sa pagtatangkang ilusot ang desisyon sa puntirya ng maraming kritikal sa kanya sa usapin ng Mamasapano, isinabay ito sa mga desisyong popular: sa pagsibak kay Alan Purisima, dating hepe ng Philippine National Police, kahit pa kaugnay lang ng isang maanomalyang kontrata. Sa pag-utos na imbestigahan  ito kasama ng iba pa kaugnay ng Mamasapano. Gayundin sa pagrekomenda ng mga kaso laban kay Jovito Palparan, dating heneral ng militar na naging mukha ng malawakan at matitinding paglabag sa karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Arroyo.

Sa gitna ng lahat ng ito, hindi kataka-takang pinaigting ni Aquino ang pampulitikang panunupil bago ang SONA at, sa marahas na pagharang sa mga nagpoprotesta, sa mismong araw nito: Mula sa paghuli sa konsultant ng National Democratic Front of the Philippines na si Adelberto Silva hanggang sa pagpatay sa maysakit na lider ng New People’s Army na si Leoncio “Ka Parago” Pitao. Mula sa panghaharas sa mga unyonista ng Confederation for Unity, Recognition and Advancement of Government Employees o Courage, tampok si Antonieta Setias-Dizon, at iba pang aktibista, hanggang sa pandarahas sa mga Lumad ng Mindanao na lumilikas sa militarisasyon. Hanggang, syempre pa, sa pagtatayo ng mas matinding garison sa Commonwealth Avenue sakto sa mismong araw ng SONA kontra sa mga protesta.

Kaakibat ng pagpapakitang umuunlad ang Pilipinas, gusto ng rehimeng Aquino na pahinain ang iba’t ibang porma ng paglaban ng mga mamamayan, na iniluluwal naman ng matindi at malaganap na kahirapan sa bansa. Pero sa halip na mapahina ang naturang paglaban, lalo lang pinatampok ng mga mapanupil na hakbangin ng rehimen na nagpapatuloy, kung hindi man sumasahol pa nga, ang mga dahilan at batayan ng mga mamamayan para lumaban.

Hindi inalintana ng mga nagpoprotesta ang panunupil. Sa labas ng Kongreso, mas naggiit ang sampu-sampung libong hanay ng mga nagrali na iparinig ang tunay na kalagayan ng bayan – sa kabila ulan, kapulisan at mga harang. Sa loob ng Kongreso, tahasang ipinakita ng mga kongresistang Makabayan ang pagtuligsa kay Aquino, bagay na lalong tumampok dahil sa agarang pag-boo ng mga alyado ng pangulo. Ang totoo, ang matatandaan sa SONA 2015 ay hindi ang sinabi ni Aquino, kundi ang mas palabang protesta ng sambayanang Pilipino.

30 Hulyo 2015

Galing ang mga larawan sa Facebook ni Mon Ramirez at ng ANC.

Magandang babala tungkol sa paghalaw sa Komunistang intelektwal na si Antonio Gramsci para isulong rebolusyunaryong pakikibaka. Sa pagtanggi sa alternatiba, sa ibang posibilidad, tinalikuran nina Alexis Tsipras at ng pamunuan ng Syriza ang pulitika ayon kay Stathis Kouvelakis. Nasa sangandaan daw ang Syriza. Abangan ang susunod na kabanata. Sayang at hindi ko nabalitaan, kaya hindi napuntahan, ang public lecture ni Caroline S. Hau.

Pitao Mindanao

Parago1

Umuulan ng parangal kay Leoncio “Ka Parago” Pitao, lider ng New People’s Army sa Mindanao, na napatay noong Hunyo 28. Kaya naman napaisip siya kung ilang beses na siyang nakapunta sa Mindanao. Isang beses lang, saglit lang, at halos walang kinalaman sa malakas na pakikibaka, na mayroong ligal at mayroong armado, ng mga mamamayan sa isla. Wala siyang direktang karanasan sa Mindanao. Ang mayroon lang siya ay mga kwento ng mga nakasama niya dati sa aktibismo na nagpasyang kumilos sa hanay ng mga magsasaka at Lumad doon.

At napakarami nilang kwento, na lagi nilang ibinabahagi nang puno ng rubdob ng damdamin ng mga rebolusyonaryo. Tungkol sa malawak na kalupaan na mapagkanlong sa NPA at mapanganib sa “kaaway,” sa militar. Tungkol sa mga lugar sa kagubatan na hindi pa sa kasaysayan natutuntungan ng militar pero kasing-pamilyar ng tahanan para sa mga NPA. Tungkol sa grabeng karalitaan ng mga magsasaka at Lumad: kapag kumakain ka raw ng biskwit, ang mga butil na nahuhulog ay agad pupulutin ng mga bata at isusubo sa kanilang bibig.

Tungkol sa mataas na diwang palaban ng NPA sa lugar. Sa husay nila sa paglulunsad ng mga taktikal na opensibang waring batay lang sa kanilang kapasyahan. Sa paghiling ng masa na lusubin ang mga dayuhang kumpanya ng pagmimina. Sa pananabik, bukod sa iba pang emosyon, nila sa mga operasyon ng kaaway dahil tiyak na makakakuha ng mga armas at bala. Sa lalong pagdami at paglakas nila noong itinodo ng militar ang pag-atake sa kanila, dahil direkta nila itong sinagupa. Sa husay ng masa sa pagsuporta sa NPA kahit sa panahon ng labanan.

Tungkol sa kung anu-ano, pero lalo’t higit sa alab at optimismo ng mga kasama. Sa kanilang malayong tanaw sa pagbibigay ng edukasyon sa masa. Sa kanilang malawak na pag-iisip sa pagbibigay-bigat sa pulitikal kumpara sa personal. Sa kanilang sigasig at sakripisyo, sa kabila ng sakit at katandaan ng ilan. Sa kanilang mga isip na bukas sa mga bagong bagay at demokratikong estilo sa masa at kasama. Sa pagpuna sa mga yunit na hindi nakakapagdulot ng pagbuti ng kabuhayan ng masa. Sa mahusay na pagkokombina ng mga nakakabata at nakakatanda.

May kumpirmasyon ang lahat ng kwentong ito: ang paglakas ng pakikibaka ng mga mamamayan ng Mindanao, kapwa sa pahayag ng militar at ng pamunuan ng NPA mismo. Sa kanilang parangal kay Pitao, pinuri nina Benito at Wilma Tiamzon, mga konsultant ng National Democratic Front, ang “di-matitinag na rebolusyonaryong determinasyon at kapangahasang sumulong ng hukbo at kilusan sa Timog Mindanao. Ang rehiyon ang trumangko sa pagsulong ng armadong pakikibaka sa buong bansa sa nakaraang mahigit 10 taon.”

Parago2

Maging sa personal na antas, may mga kumpirmasyon. Iyung isa niyang dating kasama sa aktibismo na nagpasyang pumakat sa Mindanao, tipong malungkutin at may pinagdaanan pang depresyon noon. Pero ano’t puno ng saya, sigla, pag-ibig at aliwalas, natatawa na lang sa dating pagkatao ngayon? Iyun namang isa, dating maligalig sa personal, maangas sa pakikibaka, at maluho sa buhay. Pero ano’t magaan, kalmado at mas prinsipyado na ngayon kapag nakakausap, masayang nagkukwento ng maya’t mayang pagkain ng kamote?

Sa kabila ng lahat, may mga kwento rin ng pagpapakumbaba. Madalas daw silang matanong kung ano ang bukod-tangi sa pakikibaka sa Mindanao, kung bakit ito lumakas at tuluy-tuloy na lumalakas. Ang sabi raw ng isang kasama, “Wala namang bago. Ipinatupad lang natin ang mga gabay, tagubilin at atas ng pamunuan.” Ang mga kasama’t kaibigan niya galing Mindanao, mapanghikayat sa lahat ng makausap: “Punta kang Mindanao, kailangan ka doon.” May isa pang nasabihan: “Dapat maranasan mong mamuno ng larangan. Masaya.”

Ito ang isang konteksto ng pagpatay ng militar kay Pitao: ang paglakas ng pakikibaka sa Mindanao. Kaya matagal na siyang gustong patayin pero hindi mapatay, mahalaga sa kanila pero madulas. Kaya mismong anak niyang si Rebelyn ay pinagmalupitan at pinatay. Kaya kahit maysakit at nagpapagaling ay hindi siya tinantanan, siyang tumanggi, ayon sa kanyang mga kasamahan, sa alok na mag-medical leave ng NPA. Kaya napatay man siya’y hindi todong makapagdiwang ang militar, dahil alam nilang kaya silang ilang ulit na balikan.

Isang beses lang siyang nakapuntang Mindanao. Pero dahil sa napakaraming kwento mula rito tungkol sa paglakas ng pakikibaka sa kabila ng mga kahirapan at panunupil, napakalapit nito sa puso niya at mga kasama niya. At iyun ang unang hakbang patungo sa naantala pero tiyak niyang, nilang, pagpunta.

09 Hulyo 2015

Galing ang mga larawan sa Facebook ng Kilab Multimedia.

Magandang sanaysay ng manunuring pampulitikang si Corey Robin tungkol sa diskurso ng pag-unawa sa mga rasistang pandarahas sa Amerika, at maaaring maging sa mga krimen sa Pilipinas: “Not only has the discourse of protection contributed to the racist practices and institutions of our overly policed and incarcerated society, but it also prevents us from seeing, much less tackling, the broader, systemic inequalities that might ultimately reduce those practices and institutions.”

Sa kabila ng kaliwa’t kanang patutsada sa mga maka-Kaliwa mismo, maraming matututunan sa panayam na ito sa isang Marcello Musto tungkol sa International Working Men’s Association na itinatag 150 taon na ang nakakalipas. Maganda ang sanaysay ni Slavoj Zizek tungkol sa botong Oxi o Hindi ng mga Griyego sa kakatapos na referendum. Huli na, pero gusto ko lang ihabol ang parangal ni Binoy Kampmark kay Vo Nguyen Giap. Magandang sulatin ni Ilang-Ilang Quijano tungkol kay Adelberto Silva, bilanggong pulitikal.

Amazing Grade

Pow

Isang paglalantad o pagsisiwalat. Iyan ang panukala kong pangunahing pagbasa sa viral, kontrobersyal, at probokatibong Facebook status ni Prop. Gerardo Lanuza na kumukwestyon sa ugnayan ng pagkakaroon ng maraming gradong 1.0 at ng pagiging matalino sa hanay ng mga estudyante ng Unibersidad ng Pilipinas o UP. Inilalantad o isinisiwalat niya ang isang reyalidad tungkol sa mga tinatawag na “iskolar ng bayan” na nakakakuha ng matataas na grado mula sa kanyang obserbasyon. Hindi maiaalis sa isang propesor, na nag-aral at nagtuturo ng Sosyolohiya at Edukasyon, lalo na’t aktibista rin, ang gumawa ng ganitong mga obserbasyon: matatandaan, kahit malayo, ang mga pagsisiwalat ng mga sosyologo sa mababang katayuan sa sistemang pang-unibersidad sa Pransya ng mga intelektwal na Pranses na bantog sa mga kampus sa Estados Unidos.

Matagal nang obserbasyon ng mga estudyante at guro ng UP at iba pang unibersidad ang mga sinabi ni Lanuza kung paano makakakuha ng mataas na grado. Siguro’y tumampok lang ang sinabi niya dahil ginawa niyang publiko ang naturang mga obserbasyon sa isang Facebook post, sa isang panahong umaani ng papuri si Bb. Tiffany Grace Uy, gradweyt ng UP na nakakuha ng pinakamataas na grado pagkatapos ng World War 2. Para sa sinumang pamilyar sa mga progresibong pagsusuri sa sistemang pang-edukasyon, madaling matukoy na ang tinatamaan ng tuligsa ni Lanuza ay ang mga istandard sa paggagrado, na dapat lang kwestyunin at pana-panahong kinukwestyon, kung talagang nagpapalabas at nakakasukat sa talino ng mga estudyante. Hindi mga estudyante, lalo na’t isang estudyante, o mga propesor ang tinutuligsa ni Lanuza.

Syempre, pinalabas agad ni Prop. Sylvia Estrada-Claudio, propesor ng Women and Development Studies sa UP, lider ng Akbayan at kontra-aktibista sa kanyang Facebook status na pinapatungkulan ni Lanuza si Bb. Uy. Ang gusto niya, kabigin ang mga tagahanga ni Bb. Uy sa kanyang panig at laban kay Lanuza. Pinalabas din niya na ang tinutuligsa ni Lanuza ay ang paggagrado ng mga kapwa-propesor sa UP. Ang gusto niya, kabigin ang naturang mga propesor sa kanyang panig at laban kay Lanuza. Malinaw na talagang kinalimutan na, at ayaw man lang ipaalala, ni Claudio ang anumang gunita sa mga progresibo, at may feminista rin, na kritika sa sistemang pang-edukasyon, partikular sa mga istandard sa paggagrado. Na para bang 100 porsyentong kumbinsido ang mga propesor sa mga istandard na ito – palagay na malamang ay tatanggihan nila.

Anu’t anuman, interesante ang maraming negatibong reaksyong natanggap ni Lanuza sa kanyang Facebook post. Isang dahilan, tiyak, ang kanyang mapangutyang porma. Madalas kalakasan at minsa’y kahinaan iyan sa mga Facebook status ni Lanuza: laging kongkreto sa tao, lalo na’t sa mga indibidwal, ang pagtuligsa sa mga istrukturang pang-edukasyon, pang-ekonomiya o panlipunan. Isa pa ang pagtatawid niya ng kritika sa sistema ng paggagrado patungo sa usapin, na madalas ihapag ng mga aktibista, ng uring panlipunan na pinaglilingkuran ng mga estudyanteng may mataas na grado. Pero marami nang nagsabi niyan at hindi umani ng katulad na reaksyon. Kaya maituturo rin ang katayuang panlipunan – at masasabi kayang pam-Facebook? – ni Lanuza, na isang propesor at tinitingnan ng marami na kumakatawan sa progresibong pagsusuri.

Hossein Zare

Pero malinaw na ang humatak ng matinding negatibong reaksyon ay ang malakas na upak ni Lanuza sa isang ilusyong mahalaga sa sistemang pang-edukasyon sa bansa – ang ilusyong katumbas ng mataas na grado ang pagiging matalino. Mahalagang masuri ang mga kaugnay ng naturang ilusyon – ang kulturang nagbibigay-halaga sa talino sa sistemang pang-edukasyon at sa mga nakapagtapos ng pag-aaral at, mas mahalaga, sa sistemang pang-ekonomiya na mahigpit na nag-uugnay ng taas ng grado at napag-aralan sa taas ng posibleng ranggo sa trabaho at kita. Dahil itinuturing na Numero Uno sa bansa at “world-class” ang UP at pandaigdig ang mga pangarap at pamumuhunan ng maraming estudyante ng UP pagdating sa trabaho, mas malaki ang halagang nakataya, kumbaga, sa pagtatanggol sa isang sentral na ilusyon maging ng edukasyong UP.

Maaaring dalhin ang kritika ni Lanuza sa sistema ng paggagrado sa “pagpapahusay” sa sistemang pang-edukasyon ngayon. Pero bahagi rin ito ng pagkwestyon sa labis-labis na pagpapahalagang ibinibigay sa “katalinuhan” sa edukasyon sa naturang sistema. Bahagi ang pagpapahalagang ito ng isang sistemang pang-ekonomiya na nakikinabang sa ilusyong para umangat sa buhay ay kailangan ng mataas na sweldo at magandang trabahong pampropesyunal. Hindi naibibigay ng sistemang ito ang batayang pangangailangan ng lahat para mapaunlad ang iba’t ibang talino ng tao – mula pagsulat ng tula at pagkanta hanggang isports at pagkakarpintero, at marami pang iba. Hindi ito sistema kung saan “ang malayang pag-unlad ng isa ay batayan ng malayang pag-unlad ng lahat,” kasama ang malayang pag-unlad ng lahat ng kakayahan ng bawat isa.

27 Hunyo 2015

Galing dito ang mga imahen, suki.

Para sa mas malawig na paliwanag, basahin si Paul Burkett. May dahilan nga ang US na matakot sa China sa usapin ng geopolitics, kapwa sa lokasyon at mga hakbangin nito, ayon sa historyador na si Alfred W. McCoy.

Masayang basahin ang halatang naiiritang tuligsa ng kritikong si Caroline S. Hau sa manunulat na si F. Sionil Jose tungkol sa anti-Tsinong mga sentimyento ng huli. Interesante itong entri tungkol sa pagsisinop sa kanyang blog.

Magandang balik-tanaw sa pagmasaker sa mga Komunista sa Indonesia 50 taon na ang nakakaraan. Mula kay Ram: kwentong Endo at kwentong iba pa. Bakit napapanahon ang pagkilalang muli kay Nina Simone?

Luha ang Tanging Nakamit

Stop Binay

Syempre, lehitimong karapatan ng mga mang-aawit at personalidad sa social media na sina Jim Paredes at Leah Navarro na maglunsad ng rali laban sa pagtakbong pangulo sa eleksyong 2016 ni Bise-Presidente Jejomar Binay. Hindi ako maka-Binay, pero maraming magandang tanong ang maiisip kaugnay ng raling #StopBinay na pinamunuan nila noong Hunyo a-10 sa Makati City.

Una, bakit ang panawagan ay huwag tumakbo si Binay o pigilan si Binay na tumakbo? Alam naman nating lahat na napakaraming kasong hinukay at binuhay ng mga alyado ni Pang. Noynoy Aquino laban sa kanya. Bakit hindi “Ikulong!” ang panawagan? Dahil ba hindi ito magagawa o gagawin ng matataas na opisyal sa gobyerno? Kung ganoon, anong sinasabi nito tungkol sa paghahari umano ng “Daang Matuwid” na tiyak na pinapaniwalaan nina Paredes at Navarro? Kung totoong matuwid ang daan, kailangan pa bang magrali laban sa kurakot?

Ikalawa, malinaw na motibasyon ng protesta ang takot sa mismong pagtakbong pangulo ni Binay – ibang bagay pa kung mananalo siya. Tiyak na layunin nitong magdagdag sa paninira kay Binay para mabawasan ang mga tagasuporta at botante niya. Sa madaling sabi, kakambal ng protesta ang palagay na malakas pa rin si Binay – sa kabila ng kaliwa’t kanang paninira sa kanya ng mga alyado ni Aquino. Mulat kaya ang mga organisador sa ganitong implikasyon? O naunahan na sila ng galit at grabeng pagmaliit sa pagsusuri ng botanteng Pinoy?

Ikatlo, bakit hindi na lang rali ng pagsuporta sa kandidatura ni Interior and Local Government Sec. Mar Roxas? Malamang, gustong palabasin nina Paredes at Navarro na nilahukan ang protesta ng mga sumusuporta sa ibang presidentiable, pero sinong maloloko nila? Sa puntong ito, ang tanong ay: Bakit sila naduwag na ilabas ang kanilang totoong panawagan? Baka makasuhan ng maagang pangangampanya? Ayaw pa naman nila iyan, silang nagpapanggap na kontra sa tradisyunal na pulitika. At dahil protesta itong dikit sa pulitiko, ang tanong: magkano?

Ikaapat, rali talaga laban sa kandidatura ni Binay? Hindi ba makakahintay ng kampanya sa eleksyon iyan? Wala bang mas kagyat na isyung dapat ralihan? Naganap ang protesta habang iniraratsada ng Kongreso ang paggahasa sa Konstitusyong 1987 at pagpayag sa 100 porsyentong pag-aari ng mga dayuhan sa mga lupa at negosyo. Habang inaangkin ng China ang mga teritoryo ng Pilipinas. Habang naghahanap ng katarungan ang mga manggagawa ng nasunog na pabrika ng Kentex. Habang ibabalik sa pagkapulis ang command ng Mamasapano na si Alan Purisima.

Ikalima, 1,000 katao talaga? Batay sa mga larawan at kuha sa telebisyon, parang hindi naman. Wala bang pulis para magbigay ng mas maliit na bilang? Bakit kaya wala? Nagrali rin ba ang mga trolls at fake accounts na pinakilos nila sa kampanya nilang online na #ingrata laban kay Celia Veloso, nanay ni Mary Jane Veloso? Eh iyung mga kasabwat nila sa Philippine Daily Inquirer sa pagpopopularisa ng hashtag? Ang lakas ng loob nilang mangwestyon ng bilang ng mga rali ng ibang grupo, noong sila na ang nag-organisa, bakit parang malaking palpak?

Sa dulo, narinig ang sigaw ng protestang pinamunuan nina Paredes at Navarro: sigaw ng desperasyon – ng pulitikong tulo-laway sa pagkapangulo pero malabong manalo. At ng mga mang-aawit na dating kumikita mula sa talento, kumita mula sa pagsipsip kay Aquino, pero nangangamba ngayong mawalan ng sweldo.

12 Hunyo 2015

Galing ang larawan sa Facebook account ni Jim Paredes.

Mabuhay si Stevie Wonder! Rebyu pa lang, ulam na: Tungkol sa libro ni Henry Marsh, isang neurosurgeon. Nagbalik-tanaw sa isang lumang debate si Prabhat Patnaik para iugnay sa neoliberalismo: hindi lang patakaran. Magandang pagbaybay sa kasaysayan ni Arsobispo Oscar Romero at sa lugar niya sa kasaysayan ng kanyang bayan.

Binhi ng Isang Aklat

recca-book

Magandang gabi po. Nang mapatay ng militar si Recca Noelle Monte noong Setyembre 2014, mabilis na bumuhos ang mga sulatin, mahaba at maikli, tungkol sa kanya. Naging araw-araw ang Throwback Thursday at naglabasan ang mga larawan kasama siya. Walang abi-abiso sa taba o payat, kinis o gaspang, kintab o tuyot ng mukha, laki o liit ng buhok ng mga kasama niya sa larawan. Sabihin pa, marami sa mga sulatin at larawang ito ang nakita at nabasa sa Facebook.

Para sa huling parangal ni Recca sa Church of the Risen Lord, tinipon ang mga sulatin at larawang ito ng matatalik na kaibigan at kasama niya at inilathala sa isang booklet. Kaunti lang ang kopyang inilimbag, dahil para lang talaga iyun sa pamilya Monte at malalapit na kasama’t kaibigan. Mahaba ang titulo ng booklet – Recca, karugtong ang lahat ng pangalan niya sa pakikibaka.

Ang booklet na ito ang binhi ng librong inilulunsad natin ngayon. Dahil sa pagluluksa at pangungulila, may mga kaibigan at kasamang paulit-ulit na binasa ang booklet. Napansin nila na iba’t ibang bahagi ng buhay at pakikibaka ni Recca ang pinaksa ng mga sulatin, at bihira ang puntong naulit. Samantala, nagtuluy-tuloy pa ang pagbuhos ng mga sulatin tungkol kay Recca at ang mga larawan niya.

Hanggang sa may nagkaroon ng ideyang palawigin ang booklet at gawin itong isang buo at “tunay” na libro. “Dapat lang!” ang sabi ng mga kaibigan at kasama ni Recca. Mahigit isang dekada siyang miyembro ng New People’s Army o NPA, bukod pa sa ilang taong naging aktibista. Noong namatay siya, isa na siyang lider ng Partido Komunista ng Pilipinas, ng isa sa mga panrehiyong organo nito. Hindi kalabisang sabihing kasama siya sa “the best and the brightest” ng aming henerasyon – at “the warmest” din, patunay ang napakaraming nagmamahal sa kanya.

Ang huwaran ng mga kasama at kaibigan niyang nakaisip na gawin itong libro ay ang Edjop: The Unusual Journey of Edgar Jopson na isinulat ni Benjamin Pimentel, Jr. Ang tinutukoy ay iyung orihinal na bersyon na nalathala noong 1989, hindi iyung UG, An Underground Tale: The Journey of Edgar Jopson and the First Quarter Storm Generation na binagong bersyon ng nauna at inilathala noong 2006. Sa huli kasi, ginamit ang buhay at pakikibaka ni Edjop laban sa NPA at PKP, na kinakasapian at pinapamunuan ni Edjop noong napatay siya ng militar.

Anu’t anuman, mahalaga sa aming henerasyon ng mga kabataang aktibista noong ikalawang hati ng dekada ’90 at maagang bahagi ng mga taong 2000 ang librong Edjop. Buhay na kwento kasi ito ng puspusang pakikibaka ni Edjop sa panahong iyun ng batas militar – una sa kilusang paggawa, sa Metro Manila, at pagkatapos ay sa Mindanao. Mababasa sa libro kung paano siya tumindig sa gitna ng mga tunggalian, sa sarili at sa loob ng Kilusan. Itinatangi ng marami sa amin ang mga bahagi ng libro na naglalarawan ng pamumuno niya, kung paano siya bilang kadre ng PKP. Sabi sa libro, halimbawa, parang barkada lang ang mga namumuno sa Mindanao noong bago siya dumating, pero naging pormal ang mga pulong nang siya na ang kalihim.

Ngayon gabi, masayang-masaya tayo na narito na ang ating libro. Palakpakan natin ang napakagandang librong Recca: From Diliman to the Cordilleras! Para sa pagkuha niya sa proyektong ito, palakpakan natin ang larawan ng makabayang guro at editor ng libro, si Prop. Judy M. Taguiwalo! Para sa napakahusay niyang pagbubuo, paglalatag at pagdidisenyo ng mga sulatin at larawan, palakpakan natin si Karl Fredrick M. Castro! Para sa mahusay at mabilis na paglalathala sa libro, palakpakan natin ang Southern Voices! Para sa kanilang mahuhusay na ambag, palakpakan natin ang napakaraming kontribyutor sa librong ito!

Nagagalak man tayo ngayon sa paglulunsad ng aklat, lagi’t lagi nating inihahabol na may mga kaakibat na panawagan ang librong ito. Isigaw natin ang mga panawagang ito. Katarungan para sa mga martir ng Lacub, Abra! Palayain si Kennedy Bangibang, bilanggong pulitikal! Syempre pa: Mabuhay ang pambansa-demokratikong rebolusyon!

Nagagalak po tayo ngayong gabi na ang booklet na binhi ng librong ito ay sumibol na at naging isang magandang aklat. Hangad natin na ang librong ito, ang Recca: From Diliman to the Cordilleras, ay maihasik sa maraming bahagi ng bansa at maging binhi rin – ng maraming malayang kamalayan, ng maraming malayang bisig, lahat para sa isang malayang bayan!

07 Mayo 2015

* Talumpating hindi nabasa, dahil nahiya, sa paglulunsad ng Recca: From Diliman to the Cordilleras noong 22 Abril 2015 sa Quezon Hall, Unibersidad ng Pilipinas-Diliman.

Galing ang larawan sa Pinoy Weekly.

King of Trolls

San Francisco's Ocean Beach   1002765

Sa Facebook at online sa pangkalahatan, marami nang nasulat at nasabi tungkol sa kampanya ng gobyernong Aquino na siraan ang pamilya ni Mary Jane Veloso, na ang ginamit na tuntungan ay ang pagtuligsa, at hindi pagpapasalamat, ng pamilya sa gobyerno. May ilan lang akong gustong idiin at sana’y idagdag:

(1) Ang paninira sa pamilya Veloso ay operasyon ng makinarya sa propaganda ng Malakanyang kasabwat ang midya ng malalaking kapitalista. Mas malamang, may malaking kinalaman dito sina Ricky Carandang, Manuel L. Quezon III, Jim Paredes at Leah Navarro. Pinakilos ang mga may tunay na account sa social media at pinakilos ang mga ineempleyo para magtayo ng maraming gawa-gawang account. Kung wala silang masyadong imik sa social media para iligtas ang buhay ni Mary Jane, naging hyper-aktibo sila sa paninira sa kanyang pamilya pagkatapos siyang mailigtas sa bingit ng kamatayan. Nakahanda naman ang midya ng malalaking kapitalista, tampok ang Philippine Daily Inquirer, para itambol sa pamamagitan ng pagbabalita ang masasahol na mensahe ng paninira sa pamilya Veloso, at sa gayo’y palaganapin pa ito.

(2) Marami nang nasulat tungkol sa pagpapabaya, sa kulang na kulang at halos-huling tugon ng gobyernong Aquino sa nabinbing pagbitay kay Mary Jane Veloso. Ang gusto kong idagdag: Kung susubaybayan ang mga aksyon at pahayag ng gobyernong Aquino bago nabinbin ang pagbitay, masasabing ang tindig talaga nito ay hindi ang iligtas si Mary Jane, kundi ang hayaan siyang mabitay para magsilbing babala sa mga Pilipino para huwag umanong maloko o magamit ng mga human at drug traffickers. Ganito ang paulit-ulit na mensahe ng Department of Labor and Employment at Department of Foreign Affairs bago ang takdang pagbitay. Pakitang-tao na lang ang ginawang pag-apela ng gobyerno, at kahit ang mga protesta ay hindi sinuportahan bagkus tinambakan ng kapulisan. Napwersa na lang talaga si Aquino na umaksyon dahil lumakas ang protesta at nagbanta ang malawak at malakas na pagkondena.

(3) Interes ng gobyernong Aquino sa kampanya ng paninira na pagtakpan ang pagpapabaya nito kay Mary Jane. Natatakot ito na matransporma ang nagkakaisang tinig para sa pagliligtas kay Mary Jane patungo sa pagkondena sa kapabayaan nito sa kanyang kaso. Gusto rin nitong  hadlangan ang paglabas ng mga datos na nagpapakita ng kawalang-puso nito kaugnay ng kaso. Halimbawa ang hindi pagsasabi sa pamilya na ibininbin na ang pagbitay kay Mary Jane noong nabinbin na ito; hinayaan silang makinig sa mga putok ng baril at isiping napatay na si Mary Jane kahit ligtas na pala ito. Patunay rin ito ng tindig ng gobyerno na magbigay ng babala sa mga Pilipino. Pwede namang kinilala na lang ang mga sinabi ni Nanay Celia Veloso na kauna-unawang pahayag ng isang ina, nagpaliwanag ng mga ginawa, at nagpatuloy sa panawagang palayain na si Mary Jane. Sa halip, isang higanteng kampanya ng paninira ang pinawalan nito – patunay na makasarili at hindi mabuti ang layunin nito.

Protect and Survive

(4) Ang problema, pinapahina rin ng gobyernong Aquino sa ganitong paninira ang mismong laban para sa tuluyang pagliligtas kay Mary Jane mula sa parusang kamatayan at para sa pagpapalaya sa kanya. Sa ganito, nagtutugma ang interes ng gobyernong Aquino at ng sindikato ng droga. Tandaan: Interes ng naturang sindikato na protektahan si Maria Kristina “Tintin” Sergio, ang rekruter ni Mary Jane at ng iba pa, at mas malamang na tauhan talaga nito. Si Sergio na ang susunod na usapin at sa pagpapahina sa pagkakaisa ng sambayanan para kay Mary Jane, mas madali para sa sindikato at sa mga kapit nito sa gobyerno na palayain si Sergio, at posibleng sa kapinsalaan ni Mary Jane. Ang naturang sindikato kaya ang nasa likod ng napakalupit na tinungo ng kampanya ng paninira, na may bahaging nananawagan ng pagbabalik kay Mary Jane sa death penalty at firing squad para sa nanay niya?

(5) Maraming nakakagalit sa kampanya ng paninira sa pamilya Veloso. Tinumbok na nina Prop. Sarah Raymundo at Gerry Lanuza ang isa: ang pag-insulto sa mga maralitang naninindigan. May isa pa para sa akin: Kakatwa na ginagamit ngayon ang salitang “brainwashing” para ilarawan ang ginagawa umano ng mga militanteng grupo sa pamilya Veloso. Pero totoo, arogante ang rehimeng Aquino, nag-aakalang kayang-kaya nitong linlangin ang mga Pilipino. Parang multo ang arogansyang ito na tumatahi sa maraming bagay: Sa pekeng pag-abolish sa PDAF bago ang Million People March. Sa galit ni Aquino sa dapat na presscon matapos ang Yolanda: “You did not die, right?” Sa pagtuligsa niya sa Simbahang Katoliko para sapawan ang pagtuligsa ni Pope Francis sa korupsyon sa pamahalaan niya. Sa kagustuhan niyang manalo ng Nobel Peace Prize na humantong sa pagdanak ng dugo sa Mamasapano.

04 Mayo 2015

Galing ang mga larawan dito.

Magandang pagsusuri ni Ben Norton sa paninira ni Michael Eric Dyson, Aprikano-Amerikanong intelektwal kay Cornel West: “He illustrates the liberal tendency to emphasize that the personal is political to such a degree that the non-personal, systemic political is ignored.”

Isang parangal kay Robert Weil, na ang libro’y pamilyar ang pabalat: “he was always willing to do the gritty, non-glamorous work related to political struggles.”

Magandang salaysay kaugnay ng Syriza sa Greece, galing kay Alexander Clapp. Maganda ang pagtalakay sa papel ng kilalang pilosopong Althusserian na si Nikos Poulantzas sa naturang kilusan.

Magagandang sulatin nina Patricia Evangelista, Carlos Maningat at Carol P. Araullo.

No Woman, No Cory

Antonio Berni

Nitong nakaraang buwan, nagkaroon ako ng pagkakataong mabasa ang mga dulong bahagi ng librong State and Society in the Philippines [2005] nina Patricio N. Abinales at Donna J. Amoroso. Ang balita ko, ang librong ito – na nalimbag nang may papuri ng mga bantog na akademikong sina Paul D. Hutchcroft at Felipe B. Miranda, ng bantog na mamamahayag na si Sheila S. Coronel, at ng iba pa – ay ginagamit nang teksbuk ng ilang propesor sa Agham Pampulitika sa ilang unibersidad sa bansa. Kung sa mga naunang teksbuk ay hindi mababasa ang (pambansa-demokratikong) Kaliwa, dito ay tampok ito, pero pinagmukhang masama.

Anu’t anuman, sabi nina Abinales at Amoroso, kaunti ang pansin na ibinigay ng mga iskolar sa “pagtampok sa pampulitikang arena nang walang katulad sa nakaraan” ng sektor ng kababaihan “simula sa pagkahalal ng unang babaeng pangulo ng bansa” na si Cory Aquino, syempre pa. Sabi ng dalawa, pinakamainam na mauunawaan si Cory bilang miyembro ng kanyang kinabilangang uri, ang “landed elite,” at kinabilangang pamilya, ang “pampulitikang angkang Aquino-Cojuangco.” Pero “hindi nito dapat pagtakpan ang katotohanan na sa panahon ng kanyang pagpapanumbalik ng mga demokratikong praktika, lumawak nang makabuluhan ang paglahok ng kababaihan sa pampublikong larangan. Ibinukas ni Aquino ang mga pinto ng Estado sa kababaihan, at nanatili silang bukas simula noon.”

Maririnig ang alingawngaw ng ganitong mga pahayag kay Pang. Noynoy Aquino mismo. Sabi sa isang balita, sinabi raw niya, sa isang pagdiriwang sa Buwan ng Kababaihan, na ang nanay niya ay katulad ni Gabriela Silang: Kung paanong ipinagpatuloy ng huli ang laban ni Diego Silang, ipinagpatuloy rin ni Cory ang laban ni Ninoy Aquino. Sabi pa niya sa harap ng tinatayang 5,000 benipisyaryo ng programang Sari-Sari Store Training and Access to Resources o STAR, ang nanay niya ang may gustong magbigay ng “mas maraming oportunidad” sa kababaihan. Itinulak daw ni Cory ang “affirmative action” para sa kababaihan sa gobyerno, kapulisan at militar. “Bilang isang babae at lider ng ating bansa, alam ng aking ina na maraming maiaambag ang kababaihan sa paghubog sa hinaharap ng ating bansa,” ani Noynoy.

Kung babalikan ang kasaysayan, gayunman, si Cory bilang pantapos sa diktadura ni Ferdinand Marcos ang dinala ng kababaihan, hindi ang kabaligtaran. Sabi ni Neferti Xina M. Tadiar na nagsiyasat sa aspetong ito ng pag-aalsang Edsa noong 1986: “[M]atapos patayin si Ninoy, may walang katulad sa nakaraan na bilang ng kababaihan mula sa maraming sektor, makabuluhan mula sa mga panggitnang uri, ang naging aktibo sa pulitika, at militante pa nga. Marami sa mga organisasyong natayo para suportahan ang kandidatura ni Cory ay pinamunuan at kinasapian ng kababaihan. At maraming kalalakihan ang nahatak sa pakikibaka laban kay Marcos ng kanilang mga asawa… Noong pag-aalsa, kumilos ang kababaihan nang malaya sa kanilang mga asawa, minsan laban sa kanila [Fantasy-Production, 2004].”

Antonio Berni2

Sa isang banda, naluklok si Cory sa pagkapangulo at ang maraming babae sa mga posisyon sa gobyerno dahil sa pagkilos-paglaban ng mga kababaihan, kasama ng sambayanan. Sa kabilang banda, hindi pa inaabot ng naturang pagkilos-paglaban ang pagbabago sa kalagayan ng nakakaraming kababaihan – kababaihang magsasaka, manggagawa, at maging panggitnang-uri. Kung kalagayan nila ang pag-uusapan, mas naging kalaban kaysa kakampi si Cory. Sa mga pahayag nina Abinales, Amoroso at Noynoy, labis-labis ang pagtaya sa umano’y pagsulong ng kababaihan batay sa pagsulong ng mga nasa naghaharing uri, at ibinibigay ang lahat ng papuri para sa gayong pagsulong kay Cory. Ang itinutulak ay ang karangalan ni Cory, hindi ang kapakanan ng nakakaraming kababaihang Pilipino.

Isa sa mga organisasyon ng kababaihan na nabuo sa paglaban sa diktadurang US-Marcos, syempre pa, ang militanteng Gabriela. Tinutulan ng grupo ang pagsasabi ni Noynoy na magkatulad si Cory at ang katukayo nilang bayani. Ayon sa grupo, hindi lumaban si Cory sa dayuhang kapangyarihan sa Pilipinas, na siyang ginawa ni Gabriela Silang. Para iwasan ang matalas na pag-iiba ng organisasyon, idineklara ng Malakanyang na “maraming nagawa” si Cory “para sa bansa” at “kinikilala ng buong daigdig” ang mga nagawa at tagumpay niya. Ito’y walang ibang iba kundi pagtanggi sa pagkilos-paglaban ng kababaihan, kasama ang sambayanan, at pag-angkin sa anumang tagumpay ng naturang pagkilos-paglaban para sa iisang babae – isang pagsusuring napaka-kontra-kababaihan sa Buwan ng Kababaihan.

07 Abril 2015

Galing ang mga larawan dito.

Batbat ng suliranin ang sanaysay ni Yanis Varoufakis tungkol sa pagiging erratic na Marxista. Nakakahon sa makitid na tanong ng pagharap sa krisis ng kapitalismo sa Europa, sa halip na sa ugnayan ng reporma at rebolusyon. Interesante ang pagsusuri ni James Petras hinggil sa mga maka-kaliwang partidong naupo sa pwesto matapos ang pagputok ng pandaigdigang krisis noong 2008.

Sang-ayon ako dito: Dapat pangalanan ng mga nagsa-sarbey ang isponsor ng bawat sarbey nila. At nakakatawang ang mga kampeon na ito umano ng demokrasya at transparency ay tila tumututol. Simple ang sabi ni Oskar Lafontaine: “Because where there are billionaires, there is no democracy. No person can earn a billion. A billionaire contradicts the basic Enlightenment idea that wealth is the result of labor.”

Magandang pagsusuri ni Franco “Bifo” Birardi kay Andreas Lubitz, ang pilotong nagbangga ng eroplanong minamaneho sa isang bundok: “He did what he did because he could not get rid of the unhappiness that has been devouring contemporary mankind since advertising began bombing the social brain with mandatory cheerfulness, and digital loneliness has been multiplying the nervous stimulation and encasing the bodies in the cage of the screen, and financial capitalism has been forcing everybody to work more and more time for the miserable salary of precariousness.”

That Thing Called Drone

FlagHead04usaFLAT

(1)

Sa mga sulatin sa Internet, lumalabas na tinutukoy ng salitang “drone” ang mga makina na may kakayahang maglakbay nang walang lulang tao na nagmamaneho. May nagsasabing tinutukoy rin nito ang ganoong mga makina na naglalakbay sa mga anyong lupa at anyong tubig, pero mas madalas na itong ipareho sa UAV o “unmanned aerial vehicle.” Kung hindi paniniktik sa mga target, ginagamit ito para maglunsad ng atake laban sa kanila. Maaaring may dala itong missile o wala. Maaaring may dala itong kamera o wala. Maaari itong “minamaneho” ng isang tao sa isang lugar na malayo sa target liparan; ang mga drones na lumipad sa Iraq at Afghanistan, halimbawa, ay “minaneho” mula sa Nevada, USA. Maaari ring pre-programmed na ang direksyong tatahakin nito.

Partikular sa mga drones na pang-atake, matagal na ang paggamit ng militar ng US, pero naging malaganap sa ilalim ni Pres. Barack Obama. Ayon kay Marjorie Cohn, propesor sa batas sa karapatang pantao sa daigdig, ipinagpatuloy ni Obama ang gera ni George W. Bush sa Iraq at Afghanistan pero binawasan ang mga tropang Kano na nakatalaga sa mga bansang ito. Ang pinalawak ni Obama, iyung “nakatarget na pagpaslang (targeted killing),” kasama ang paggamit sa mga drones. Ayon sa isang sanggunian, panandang-bato ang mga taong 2009-2010 sa US, kung kailan mas maraming “screen pilots” ang sinanay kumpara sa mga nakagawiang piloto at mas maraming “eroplanong walang piloto,” na mas mura, ang binili kumpara sa mga nakagawiang eroplano.

Bagamat ginamit sa Iraq at Afghanistan ang mga drones, ayon sa Bureau of Investigative Journalism, umaabot na nitong Pebrero 2015 sa mahigit 2,464 katao ang napatay ng “drone strikes” sa mga bansang walang deklaradong gera ang US tulad ng Pakistan, Yemen, at Somalia. Independyente ang naturang bureau, dahil nababalot ng paglilihim ang paggamit ng gobyernong Obama sa mga drones. Sa paggamit sa mga ito, malinaw na lalong totoo ang sinabi ng pilosopong si Paul Virilio noong 1983: “Ngayon, alam ng militar ang lahat tungkol sa mga sibilyan, pero walang alam ang mga sibilyan tungkol sa militar [Pure War].”

(2)

Lumalabas ding malaki ang papel ng mga drones, pero mas iyung paniktik, hindi iyung pang-atake, sa bantog na ngayong operasyon ng Philippine National Police-Special Action Force sa Mamasapano, Maguindanao noong Enero 25. Masasabing ang papel nila ang pinakamalinaw na patunay ng pagsangkot ng gobyerno ng US sa naturang operasyon laban sa mga inaakusahang teroristang sina Zulkifli bin Hir alyas Marwan at Basit Usman. Taliwas ito, syempre pa, sa tahasan at hindi kapani-paniwalang pagtanggi ni Philip Goldberg, ambassador ng US sa Pilipinas, sa partisipasyon ng US at ng mga drones nito sa naturang operasyon.

USsoldier02

Ayon sa isang ulat, nagsimulang liparan ng mga drones ang Mamasapano mahigit isang linggo bago ang operasyon ng PNP-SAF. Sabi ng mga residente sa lugar, pinakamatagal ang paglipad noong Enero 24, gabi bago ang aktwal na operasyon. Maingay ang mga ito at kumukutitap sa dilim ng gabi. (Ayon sa parehong ulat, noon pa mang Enero 2005, mayroon nang bidyo na kuha ng isang drone sa nabigong operasyon ng Armed Forces of the Philippines para arestuhin ang Indonesian at pinaghihinalaang teroristang si Dulmatin sa Tukanalipao, barangay ng Mamasapano.) Dito, lumalabas na ginamit ang mga drones na paniktik para tiyakin ang kinaroroonan ni Marwan at aralin ang kalupaan na paglulunsaran ng operasyon.

Kailangang idagdag, sa usapin ng pagtukoy sa lokasyon ni Marwan, na ayon sa isang pang ulat, nakuhanan ng bidyo sina Marwan at Usman ng isang tao ilang araw bago ang operasyon laban sa kanila. Ligtas na ipagpalagay na katambal ang pagkuhang ito ng bidyo ng pagtukoy sa kanilang lokasyon gamit ang drones.

Ayon naman sa isa pang ulat, ginamit ang drones sa pagmonitor sa mismong paglulunsad ng operasyon. Nakuhanan ng bidyo ng isang kagawad ng assault team ang paglipad ng drones habang nagaganap ang operasyon. Ang mas matinding impormasyon ay galing sa isang kinapanayam: naging mahalaga ang drones sa magkaibang sinapit ng assault team at blocking force. Nakaligtas umano ang assault team – na sinasabing nakapatay kay Marwan at nakakuha ng daliri niya – dahil sinubaybayan ito ng drone habang marami ang namatay sa blocking force dahil walang drone na sumubaybay rito. Sa isa namang ulat, malinaw ang pormulasyon ni Director Getulio Napeñas, hepe ng PNP-SAF: nakasama ang US sa paniniktik pero hindi sa bakbakan – nakamasid, hindi nakipaglaban.

(3)

Sa US at ibang bansa, marami nang tumuligsa sa mga drones, partikular sa tampok na porma nito, ang mga drones na pang-atake. Mababanaag ang mga tuligsang ito, gayundin ang kalakasan at bentahe ng drones, sa pagtatangol ni Jamie Holmes, komentarista ng isang maka-Kanang institusyon sa US: “Kasama sa listahan ng mga armas na minsang itinuring na ‘duwag’…  hindi lang ang mga submarines ng World War I ngunit maging ang pana at palaso at ang baril… Ang punto ng bawat isa sa mga teknolohiyang ito ay pareho: ang magkamit ng asimetrikong bentahe kumpara sa kalaban at bawasan ang mga panganib.”

Madaling makita kung bakit itinuturing ng gobyerno ng US ang drones na hulog ng langit. Ito ang sagot sa kanilang phobia, trauma, complex o iba pang pagkayanig na pinangalanang “Vietnam” – kung saan maraming sundalong Amerikano ang namatay, bagay na nag-udyok ng paglakas ng kilusan laban sa imperyalistang gera sa loob ng US mismo. Sang-ayon sa sinabi ni Holmes, binibigyan ng mga drones na pang-atake ang gobyerno ng US ng kakayahang pumatay, maglunsad ng opensiba, o mandigma saanmang panig nang mundo nang minimal ang posibleng pinsala, at wala pa ngang pinsala kung sundalong patay ang pag-uusapan.

YouTubeNEW08flat

Madali at epektibong opensiba nang minimal ang pinsala, nang walang sundalong patay – sa pamamagitan ng drones na pang-atake, makakamit ang maksimum sa dalawang layuning ito. Maksimum sa puntong marami ang nagsasabing binabago ng drones ang mismong konsepto ng digmaan. Ayon nga sa pilosopong Pranses si Gregoire Chamayou, sa pamamagitan ng drones, maaaring pumatay nang hindi nagiging lantad sa posibilidad na mapatay. Kaya nga, aniya, ang paggamit ng drones na pang-atake ay mas kahawig ng pagha-hunting sa mga hayop, higit pa sa pagdidigmaan sa pagitan ng mga tao. Mahirap ding labanan ang drones ng mga biktima nito, at iyan ay kung malalaman nilang target nga sila ng mga ito.

Sa kamay ng imperyalismong US, ang malawak na kakayahan ng mga drones na pang-atake ay ginagamit para labagin ang maraming bahagi ng internasyunal na makataong batas na sumasaklaw sa mga gera. Una, ginagamit ang naturang drones para lusubin ang mga target sa kanilang tahanan, na hindi dapat saklaw ng lugar ng labanan o battlefield. Ito ang isa pang punto ni Chamayou, na binabago ng naturang drones ang pakahulugan ng digmaan bilang kumprontasyon sa isang lugar ng labanan ng dalawang pwersa. Ikalawa, ginagamit ang mga drones na pang-atake para sa operasyong sa esensya ay ekstrahudisyal na pagpaslang; pinapatay ang mga target kahit walang hatol ng korte. Sa praktika ng US, ayon sa isang balita, ang nagpipinal ng listahan ng mga target patayin gamit ang drones ay si Obama mismo, sa gabay at pagpapayo ng Central Intelligence Agency tuwing “Terror Tuesday.”

Ikatlo, bagamat ipinagmamalaki ng US ang pagiging eksakto ng pag-atake ng mga drones, sa aktwal ay maraming nadadamay na sibilyan at hindi target ng operasyon. Bukod pa rito ang praktika ng US, ayon kay Cohn sa itaas, ng pagpuntirya sa mga nagliligtas sa mga tinamaan ng drones at maging sa mga naglalamay sa mga bangkay ng mga napatay nito. Ikaapat, dahil pamilyar na ito sa mga mamamayang tinatarget nito, kahit ang paglipad ng mga drones na pang-atake ay isang porma na ng terorismo laban sa kanila. At ikalima, dahil malaya itong naglalabas-masok sa iba’t ibang bansa, nilalabag nito ang soberanya ng maraming bansa.

(4)

Sa isang magandang sanaysay, pinaksa ni Firmin DeBrabander, propesor ng pilosopiya, ang kaugnayan ng paggamit sa mga drones na pang-atake sa demokrasya, prinsipyong pormal na pinapahalagahan ng mga mamamayang Amerikano.

Aniya, dahil sa drones, mas madaling magpasya ang iilan sa iilang namumuno sa US na maglunsad ng atake saanmang bahagi ng mundo. At dahil hindi ito ramdam ng mga mamamayan, bunsod nga ng kawalan ng sundalong patay, mas walang pagkabahala sa hanay nila hinggil sa paglulunsad ng atake ng gobyerno. Dahil minimal ang panganib sa US, pwedeng bawasan ng mga mamamayang Amerikano “ang pagiging mapagbantay sa mas maiitim na tendensya ng ating mga lider, mga di-sinasadyang resulta ng kanilang mga aksyon, at kuntento na tayong magpalulong sa mga pribadong usapin.” Aniya, senyales ang paggamit sa mga drones ng lalong pagkawala ng karapatan ng lipunang Amerikano na matawag na demokrasya.

IMG_7015edit03Flat

Kahit umano si Niccolo Machiavelli, pilosopong pampulitika na kilala sa islogang “The end justifies the means” at nagbibigay-katwiran sa pagdidigmaan ng mga bansa, ay hindi sasang-ayon sa “pakikidigma” gamit ang mga drones na pang-atake. Para kay Machiavelli, aniya, mahalaga ang responsibilidad at ang pagkatuto at pagkapanday sa kabutihang sibiko o pangkomunidad (civic duty) ng mga mamamayan sa isang digmaan, bagay na hinahadlangan ng paggamit ng drones na pang-atake.

(5)

Sa diwa ng pagsusuri ni DeBrabander, na naglugar ng drones na pang-atake sa ugnayan ng mga mamamayang Amerikano at ng gobyerno ng US, magandang suriin ang paggamit ng drones, sa pamamagitan ng lente ng nangyari sa Mamasapano, sa Pilipinas bilang bansa.

Madaling makitang sa simula pa lang, magiging kandidato ang Pilipinas sa mga bansang gagamitan ng drones ng US. Syempre pa, nananatili ang interes ng US sa Pilipinas bilang neokolonya na pagkukunan ng hilaw na materyales at ng murang lakas-paggawa at tambakan ng labis na produkto. May geo-pulitikal na interes ngayon ang US na tiyakin ang presensyang militar nito sa Pilipinas para hadlangan at labanan ang pagpapalakas ng kakayahang militar ng China, na nagpapakita ng papatinding pagtutol at pagsalungat sa mga dikta ng US. Ang interes na ito ang nasa ubod ng programang “Pivot to Asia” ng US.

Bukod pa diyan, mga Muslim ang pinupuntirya ng gobyerno ng US sa umano’y “gera kontra-terorismo” nito at may mga rebeldeng grupong Muslim sa bansa. Idinadawit din ang naturang mga grupo sa mga grupong terorista na kumikilos sa Timog Silangang Asya at kaugnay ng Indonesia. Bukod pa diyan, nasa Pilipinas ang isa sa pinakamatagal na armadong grupong Komunista sa buong mundo, ang New People’s Army. Matatandaang binansagan ito, at ang namumuno rito, ang Communist Party of the Philippines, na grupong terorista ng US.

Sa Pilipinas, may mga ulat na ng paggamit ng drones na pang-atake, bagamat tiyak na mas masaklaw ang paggamit sa mga drones na paniktik – gaya ng sinasabi ng mga pahayag ng mga yunit ng New People’s Army at ng mga balita tungkol sa mga drones na inaanod sa dalampasigan ng mga dagat. Sa kalagayan ito na si Noynoy Aquino, ang pangulo ng Pilipinas sa panahon ng pag-arangkada ng paggamit sa mga drones na pang-atake, ay sunud-sunuran sa mga dikta ng US kahit sa aspektong militar. Tampok na patunay ang pag-apruba sa Enhanced Defense Cooperation Agreement o EDCA at ang paglalabas-masok ng mga barkong pandigma ng US sa bansa.

May implikasyong karugtong ang paggamit ng drones na paniktik sa pagtugis sa mga pinaghihinalaang terorista – ang paggamit sa mga armadong tropa, pulis man o militar. Kapag operasyon ng US, nangangahulugan ito ng pag-uunahan at pag-aagawan ng mga paksyon ng naghaharing uri – na nasasalamin sa mga posisyon sa gobyerno at militar at pulisya – sa namumunong papel sa operasyon.

BarbedWireSilk02flat

Sa kaso ng Mamasapano, ang kinasabwat ay isang pangkatin sa loob ng dominanteng paksyon ng mga naghaharing uri na kinakatawan ni Aquino. Ang lumutang na dahilan ay ang paglilihim ng operasyon, dahil hindi umano mapagkakatiwalaan ang AFP. Pero tiyak na nangunguna sa mga tunay na dahilan ang pagkopo sa perang reward at iba pang premyo mula sa gobyerno ng US, kapwa materyal at pampropaganda, kasama na ang natsismis na Nobel Peace Prize para kay Aquino. Maaari sanang pinagana ni Aquino ang chain of command ng militar at pulisya, pero naging gahaman siya at ang pangkatin niya sa ganansya.

Sa kabilang banda naman, sa panig ng mga grupong rebelde na target ng mga drones, patuloy silang nabubuhay at nakakalaban dahil pumapabor sa kanila, bukod ang suporta ng masang maralita, ang tereyn, ang pagkagamay rito, at ang kanilang moda ng pagkilos. Maganda ang pagsusuri ni Gaston Gordillo, antropologong nagsusuri sa espasyo: Ang paglipad sa ere ng mga drones ay patunay na hindi lubos na kontrolado ng Imperyo, ng imperyalismo, ang kalupaang madalas ay tinatanaw ng mga ito. Kailangang lumipad ng mga pwersa ng imperyalismo sa ere dahil delikado sila sa lupa.

Ani Gordillo, ipinapakita rin ng mga drones ang “pang-espasyong hangganan at kalabuan (opacities) na nahaharap [ng karahasan ng Imperyo] sa gitna ng mga pulitikal at materyal na pagkakakurba-kurba (striations) ng pandaigdigang tereyn.” Aniya, nananatiling totoo ang “isang sinaunang prinsipyo ng pakikidigmang gerilya:… ang paggamay sa kalupaang may matinding pagkakakurba-kurba (kabundukan, kagubatan, espasyong urban) ng mga pleksible at makilos na pwersa ay nagpapahintulot sa kanilang makatakas sa pagkakahuling biswal (visual capture) ng estado at, sa matagalan, pagurin at gapiin ang mas makapangyarihang mga militar.”

Nakakakumbinsi ang argumento ni DeBrabander kung paanong ginagawang mas dahop ng paggamit ng drones ang demokrasya sa US – na isang sentral na usapin kapag sinusuri at pinag-uusapan ang bansang iyan. Sa panig ng mga bansang tulad ng Pilipinas na pinaggagamitan ng drones, ipinapakita ng nangyari sa Mamasapano na ang usapin ay mas pundamental, ang usapin ng buhay. Sobrang pundamental ito sa puntong inilalantad ng pagdanak ng dugo na nananatiling ilusyon lamang ang anumang sinasabing demokrasya at kalayaan ngayon sa ating bayan.

21 Marso 2015

Galing ang mga larawan dito.

Iyung isang sikat na kanta lang niya ang alam ko, at hindi ko alam na kabisado ng marami ang mga kanta niya, pero parang ang saya lang ng concert ni Ed Sheeran sa bansa, lalo na para sa kanya mismo. Hehe.

Pera ang Nagsasalita

Jeremy Geddes3

Nabasa ko ang pahayag ng Akbayan para sa ika-29 na anibersaryo ng pag-aalsang Edsa People Power. Ang titulo: “Realize Edsa’s unfulfilled promises; shield it from opportunists, vultures and usurpers.” Inilathala ang pahayag, syempre pa, pagkatapos ng pagdanak ng dugo sa Mamasapano, Maguindanao noong Enero 25. Sa gitna ng pinakamatinding eskandalong yumanig sa gobyerno ni Noynoy Aquino, hindi pa rin nayayanig ang matinding suporta ng Akbayan sa kanya. Masasabi pa nga na minamarkahan ng pahayag ang panibagong antas ng pagkabulok ng Akbayan mula sa grupong may pseudo-progresibong pagpapanggap patungong sagad-sagaring bayaran.

Sa kaso ng Mamasapano, ang panawagan ng Akbayan kay Aquino: “igiit ang kanyang solidong pamumuno sa isyu at gumawa ng mapagpasyang hakbangin para ilabas ang buong katotohanan at magbigay ng hustisya sa lahat ng biktima.” Para kang nanawagan kay Gloria Macapagal-Arroyo na ilabas ang katotohanan sa “Hello Garci.” Ayon pa rito, may “mga seryosong pagkakamali sa paghusga at command sa mga kritikal na yugto ng engkwentro.” Sa ganitong pahayag, ang itinuturing lang na biktima ay ang 44 na operatiba ng Philippine National Police-Special Action Force, hindi kasama ang maraming Moro na napatay dahil sa operasyon – rebelde man o karaniwang sibilyan.

Pero ang mas mahalagang punto: Ang ugat ng pagdanak ng dugo ay wala sa anumang detalye ng operasyon, kundi sa buong plano nito. Dumanak ang dugo dahil ang plano ay pagpatay sa isang pinagbibintangang terorista na nasa loob ng isang komunidad kung saan maraming armadong grupo. Dumanak ang dugo dahil ipinatupad ni Aquino ang patakaran ng US ng pagpatay sa mga pinaghihinalaang terorista sa isang delikadong konteksto. Mahalagang punto ito kung gusto nating matuto sa nangyari, dahil lantad nang may patakaran ang gobyerno ng US ng asasinasyon sa mga pinaghihinalaang terorista, ayon nga kay Glenn Greenwald at iba pang imbestigatibong mamamahayag.

Jeremy Geddes4

Syempre pa, ramdam na tinutunggali ng Akbayan ang Kaliwa sa pahayag. Sabi nito patungkol sa mga tumutuligsa kay Aquino: “sa kalakhan ng kanilang buhay ay nag-instrumentalisa, nang-abuso at nang-angkin sa makatarungang pakikibaka ng bayan para sa pagbabagong panlipunan.” Ang Kaliwa ang tinutukoy rito, dahil ang iba pang personalidad at pwersa na idinidikit sa Kaliwa ay direktang kumalaban, hindi nakisakay, sa naturang pakikibaka. Sa kabilang banda, tiyak na sarili ang tinutukoy ng Akbayan nang sinabi nitong nagbukas ang Edsa ng “mga bagong oportunidad para ituloy ng mga kilusang panlipunan ang pakikibaka para sa tunay na pagbabagong panlipunan.”

Pero nasaan ang ebidensya ng retorikang ito? Gustong palabasin ng Akbayan na nagsusulong ng mga reporma ang gobyernong Aquino, pero puro mga hakbangin ang ibinibida nito, hindi resulta – sa pagbawas sa kahirapan at kagutuman, halimbawa. Participatory budget process? Tapos pwedeng baguhin ng pangulo gaya ng ginawa sa Disbursement Acceleration Program. Disenteng paninirahan para sa mga “informal settlers”? Tatak ng gobyernong Aquino ang mararahas na demolisyon at bulok na relokasyon. Proteksyong panlipunan? Lalong lumaganap ang kawalang-trabaho, kontraktwal na empleyo, at kawalang-lupa. Ito ang katuparan ng mga pangako ng Edsa?

Sobrang labag na sa katwiran ang mga pahayag ng Akbayan hinggil sa gobyernong Aquino. Halatang hindi na katwiran, at lalong hindi paninindigan, ang nagsasalita sa mga ito, kundi pera. Makikita rin ito sa paggamit ng Akbayan sa retorika ng Edsa: Sa panawagan nitong kamtin ang pangako ng Edsa ngayon, pinapalabnaw ng Akbayan ang naging bisa at silbi ng Edsa para sa mga Pilipino – ang magpatalsik ng kinamumuhiang pangulo. Higit pa riyan, pinapatatag nito ang ilusyong makakamit ang mga pangako ng Edsa sa kasalukuyang sistema at gobyerno. Malinaw, kung susuriin lang, kung sino ang tunay na “oportunista, buwitre at mang-aagaw” sa pakikibaka para sa pagbabago.

25 Pebrero 2015

Galing dito ang mga larawan.

Pagmumuni sa anibersaryo ng Edsa People Power sa ilalim ni Noynoy ni Angela Stuart-Santiago. Ulat at mga larawan ng Pinoy Weekly sa naturang anibersaryo.

Si Yannis Varoufakis ng Syriza, kung paano siya naging Marxista. Kritisismo ni Stathis Kouvelakis sa tinatakbo ng Syriza, lalo na’t kaugnay ng Eurozone.

Mabuhay ang kaboses kong si John Legend! Glory!

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 168 other followers