Mga Tulang KSP: Karen-Sherlyn, Palayain!

Nitong Hunyo 26, isang taon matapos dukutin sina Karen Empeño at Sherlyn Cadapan sa Hagonoy, Bulacan, may namigay ng koleksiyon ng tula sa pinagmulan nilang Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman. May titulong 5 Tula ng Paghahanap, kakaiba ang porma nito: pinagsama-samang pahalang na kalahating mga bond paper na tinupi sa gitna. Isang Philip Anorico ang nakalagay na nagsulat – estudyante ng UP at matapang na nagpapakilala, sa likod ng koleksiyon, na “kaibigan, iskulmeyt, ka-boardinghouse, kabarkada at kasama” ng nawawalang si Karen. Kapansin-pansing payak ang mga tula.

Sa “Paghahanda para sa July 7 Mob 2006,” inilatag ang iba’t ibang imahe at dama ng isang umaga ng paghahanda para sa isang kilos-protesta sa kampus ng UP Diliman. Sa paglalahad ng isang maipagpapalagay na aktibista, mararamdaman ang iba’t ibang timpla ng kilig at diwang palaban, ng nag-aapurang pag-aapuhap at matatag na kagustuhang makapagpakilos nang marami. Bagamat nagsimula sa taimtim na pagtarak “sa pahina ng kasaysayan” ng pagdukot kina Karen at Sherlyn, dumulo ito sa isang bukal ng kaligayahan sa paghahanap – ang pag-asang kikilos ang masa, nang marami.

3.
Bumili ng matibay na Eveready
Sinalpak sa megaphone, sound check 1, 2, 3
“Tuyo na ang plakards,” sabi ni Mang Romy

Marami na bang tao sa AS lobby?

4.
Sa Casaa, Katag, merong naglilibot
Nagpupuyos sa galit ang bawat sulok
Nadidinig sa Engineering ang echo

Aba
! Lalampas tayo sa isang libo!

Sa “Sa Inang Naghahanap,” tampok na makikita ang sinabi ng makatang si Richard R. Gappi – na sumulat ng maikling paunang salita sa koleksiyon – na paggamit ni Anorico “sa imahe at idiom na lapat sa… karanasan ng karaniwang Pilipino”. Sa paglalarawan sa danas ng nakakapangambang kawalang-katiyakan ng mga magulang nina Karen at Sherlyn, ibinubukas nito ang gayong danas sa iba. Hindi marahil kay Gng. Gloria Macapagal-Arroyo, G. Jovito Palparan o iba pang opisyal-militar na manhid ang puso, kundi sa nakakaraming nakakaunawang kahit ang asong nawawala ay hinahanap…

Itong paghahanap sa nawawalang anak
Higit na malupit sa pagkakarehas;
Walang kalayaan ang bawat paghikab
Hanggang panaginip at hilik ay bihag.

Maamong tuta huwag tangkaing saktan
Sapagkat asong ina ay mananagpang;
Ang kuting ’pag isinupot at niligaw
Inang pusa ay isang linggong ngingiyaw.

Sa “Oda sa mga Ordinaryong Araw,” isinalaysay ang pang-araw-araw na paghahanap kay Karen, hindi sa Hagonoy o mga kampo ng militar kundi sa mga lugar na pamilyar. Kung lumabis man sa ilang punto sa praning na pag-asang nandiyan lang siya sa tabi-tabi, o sa metapisikal na kilabot ng palagay na nasawi siya, tinuturol ng tula ang tunay at marubdob na pangungulila kay Karen at desperasyong makita at makapiling siya. Binubuhay nito ang danas ng mga kaibigan at kasama ni Karen sa kanyang presensiya, maging ang pagmamadali: Parang kailan lang, kapiling natin siya sa mga lugar na ito.

Sa mga ordinaryong araw
na katulad nito
lagi, dinadalaw mo ako…

Ikaw na dinukot ng militar…

At nang manghiram ako
ng libro sa UP Main Library,
nabasa ko ang borrowers’ card
ang pinakahuling nanghiram –

Karen Empeño.

Sa “At Nawawala pa rin ang Aking Kaibigan at Kasamahan,” ibinahagi ang mga prinsipyo at pangarap na pinagsaluhan at ipinaglaban nina Karen, Sherlyn at kanilang mga kasama. Sa paglalahad pa lamang sa mga ito, ipinapakita nang makatarungan, makatao at para sa nakakarami ang mga ito – na siya namang nagpapaalab sa makatwirang suklam sa kanilang dahas ang ipinantatapat sa mga ito. Panata itong ipagpapatuloy ang paghahanap sa mga nawawala, ang pagkilos para kamtin ang mga pangarap, at ang pagtugis at pagpaparusa sa kanilang walang-dudang maysala.

Matutupad din ang ating pangarap –
makakawala tayo sa pagkakatali sa punong higera
at babaklasin natin ang matatalim
na ngipin ng mga nakaangil na tigre.

Sila ang mga buhay na patay
Na sumasakmal sa ating dibdib at kalooban:
Walang-awa silang parurusahan
ng kasaysayan.
Totoo ito,
aking kaibigan at kasamahan.

Mata lamang nila ang walang latay.

Nilampasan ng “Sa Bulwagang Rizal, Binato ng Itlog at Putik si AFP Chief of Staff Hermogenes Esperon” maging ang marami sa “nakikisangkot” na mga tula ngayon sa paghahapag hindi lamang ng panawagang kumilos, kundi ng aktuwal na danas ng pagkilos. Ibinuhos dito ang mga kaisipan at damdaming kaakibat ng pambabatong siniraan ng iba bilang gawa ng mararahas na estudyante, labag sa intelektuwal na katangian ng pamantasan. “Ni hindi namin hinawakan ang kanyang balat/… Ngunit sinusuntok siya ng mga salita/ ng paniningil, galit, panghihiya, pangungutya/ namin…”

Pagkaripas ng L300 na kanyang sinakyan,
napatingin ako sa sarili,
Punung-puno ng putik ang mga palad
at naliligo sa mantsa ang kasuotan ko.

“Ayos lang iyon. Mahuhulasan ang mga kamay mo ng
tubig sa gripo.”

Sapagkat higit ang mantsang nagpaparungis kay Esperon
Naliligo siya ng dugo ng mga pinatay na aktibista.
Hindi nabubura ang dugo sa kanyang mga palad,
Kahit na hugasan pa iyon ng isang trak ng tubig.

Sa kabuuan, kaiba ang mga tula ni Anorico sa mga “obra” ng mga makatang gumon sa pagkikinis ng mga salita at pagsilo ng mga metapora para bigyang-hugis ang kanilang awtentikong danas – ng karerismo sa departamento, palihan at patimpalak. Bukod sa pagpili sa paksang mahalaga sa hinaharap ng ating bayan, pinili niya ang simple at gamiting mga salita, pang-araw-araw na mga imahe at salaysay, at mga ekspresyong karaniwan at idyomatiko na humahalaw ng lakas sa kultura. Sa porma ng koleksiyon, ng mga tula at ng pamamahagi ng mga ito, KSP ang mga tula ni Anorico – kulang sa pansin. O, sa salita ni Ramon G. Guillermo, “nag-aabot-kaya” sa masang mambabasa.

Sa harap ng pangkalahatang pasismong konteksto ng pagdukot kina Karen at Sherlyn, may mapupulot sa sinabi ng marxistang intelektuwal na si Aijaz Ahmad. Bagamat, sa kabuuan, “ang kalipunan ng mga ideolohiyang inaakmaan ng salitang ‘pasista’ ay mga ideolohiyang nakalugar partikular sa panahon ng imperyalismo, kontra-imperyalismo at rebolusyunaryong tunggalian ng mga uri,” aniya, “natatamo ng bawat bansa ang pasismong karapat-dapat dito.” Ibig sabihin, “ang partikular na porma na kapapalooban ng isang kilusang pasista ay laging magbabatay sa… pang-ekonomiya, pampulitika…, panrelihiyon, pangkultura at pang-ideolohiyang mga pormang partikular sa isang bansa”.

Nag-uudyok ng maraming produktibong tanong ang pahayag ni Ahmad. Habang sinisikap nating alamin at pag-aralan ang panibagong pag-uulol ng pasismo sa Pilipinas – na dahil itinutulak at pinapangasiwaan ng US ay hindi masasabing panandalian lamang – ubos-kaya na nating nilalabanan ito. At sa paglaban, siyempre pa, pinakamahalaga ang pagkilos at pagbalikwas ng sambayanan. Dito mailulugar ang halaga ng pag-unawa sa kultura, nila na atin din. Sa 5 Tula ng Paghahanap, malinaw ang pagsisikap ni Anorico na gagapin at gamitin ang kultura sa paglaban sa pasismo.

Mainam na landas ang hinahawan niya – tahakin natin sa paglaban sa Pasismo Pilipino.

08 Agosto 2007

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: