Edsa Dalawa, Tatlo. Apat!

(1)

Masakit ang ulo ni Obet noong gabi ng Enero 15, 2001. Dahil siguro sa kakalakad maghapon. O sa panonood ng pelikula sa napakalamig na Film Center ng Unibersidad ng Pilipinas na paaralan niya. Paroo’t parito ang mga kapwa-aktibista sa isang masikip na kuwarto sa Vinzons Hall habang nanonood ang marami, tulad ng naunang mga gabi, ng telebisyon. Hindi siya nakakasabay noong una, pero namalayan niyang hinaharang ng ilang senador – na pare-parehong mukhang kontrabida sa pelikula – ang isang mahalagang ebidensiya sa kasong impeachment ni Pang. Joseph Estrada sa Senado.

Noong nanalo sa botohan ang pagharang sa ebidensiya, sumabog sa galit ang mga tao sa kuwarto. Kanya-kanyang bulalas ng galit, nag-aapuhap ng gagawin. May nagsabing sa kinabukasan na lang maglunsad ng kilos-protesta. Maalab na tumutol ang marami, pati si Obet na sa panahong iyon, sa salita ng mga aktibista, ay “agit na agit” o agitated. “Puntahan natin ang bahay ni Miriam, kadyutin natin ng troso ang tarangkahan! Basta dapat ngayon na.” Hindi rin naman nagtagal at ganoon na ang tingin ng marami. “Para saan pa’t petiburgesya ang matabang lupa ng kaliwang oportunismo?” pahabol niya.

Dala-dala ang iilang megaphone, bandila at streamer, humungos ang mga aktibista sa mga dormitoryo. Si Obet, itinalaga sa Kamia at Sampa, magkatabing dormitoryong pambabae. Lumapag muna siya sa Narra, at nagsalita sa megaphone. Kaunti pa lamang ang mga estudyanteng lumalabas. Nanonood pa siguro ng telebisyon, naisip niya. Ilang gabi bago iyon, naalala niya, nagsalita siya sa general assembly ng Narra, kabado sa kilalang kakulitan ng mga residente sa sinumang seryosong kumakausap sa kanila. Wala nang maraming tanong noon, bukod sa sino o anong ipapalit kay Estrada.

Sa Kamia at Sampa, ligalig ang mga lider ng dormitoryo. Pinayagan sina Obet na magsalita at manawagan ng pagkilos sa sound system. Inabot ng curfew kaya sinarhan na ang gate ng Sampa at hindi na puwedeng magsalita sa loob ng Kamia. Tuluy-tuloy na nagsalita ang mga kapwa-aktibista ni Obet sa labas ng dormitoryo. Maya-maya pa, lumaganap ang mensaheng text na nanawagan na si Cardinal Jaime Sin na tumungo ang mga tao sa Edsa. Nagsimula na ring umikot ang mga sasakyan ng mga guro at maging fraternity na nag-iingay, bumubusina. “Ito na nga iyun!” noon lang naisip ni Obet.

Maya-maya pa, dumami na ang mga residenteng dumudungaw sa Sampa at lumalabas sa Kamia para magtanong: Paano kami makakasama? Paano tayo makakapunta doon? Dahil sa pagmamatigas ng mga tagapamahala ng mga dormitoryo, may ilan pang naiyak. Dahil dito, alaala ni Obet, hindi rin napigilan ni Ninay Festin, vice-chair ng konseho ng mag-aaral noon, na maiyak. Lumaganap ang balitang ang mga residente ng Ilang-Ilang – na binansagang “kumbento” ng kampus – ay nagsilabas sa mga bintana at kumapit sa mga puno para makasama. Sa kung anong paraan, marami ang nagmartsa.

edsa-sa-ilalim-ni-gloria.jpg

Hindi minilitarisa nang ganito ni Erap ang Edsa noong panahon niya.

Mahaba ang martsa noong gabing iyon, alaala ni Obet. Dumaan sila sa Katipunan at pagkatapos ay sa Aurora para tumagos sa Edsa. Kuwento ni Obet, naisip ng mga kasamahan niya pagkatapos na sana ay ibang ruta ang ginamit nila, sa Philcoa-East Avenue sana. Puro kasi puwestong komersiyal ang mayroon sa Katipunan, kaya wala gaanong tao sa gilid. Kaya pana-panahon lang ang pagsigaw ng hanay ng mga islogan. Dala na rin marahil ng pagkapagod, na hindi naman gaanong alintana at inireklamo ng mga sumama. Ang nasa isip ng marami: Kailangang makarating sa Edsa, ngayon na.

(2)

Maraming tining na alaala si Obet sa araw-araw na pagsama sa Edsa. Ang nakaitim na hanay ng mga estudyanteng kusang tumungo sa mga lobby ng mga gusali sa UP. Ang dami ng mga taong nakapila sa MRT tuwing umaga na ang ilan ay sumanib sa hanay ng mga nagmamartsa. Ang malamyang pahayag ni Pres. Francisco Nemenzo, Jr. ng UP na tila paglalarawan sa mga nangyayari at hindi pagtindig laban kay Estrada. Ang maalab na talumpati ni Rosanna Roces sa Edsa Shrine na parang ganito: “Ako, para mapakain ko ang mga anak ko, naghuhubad ako. Ikaw, putang-ina mo, nagnanakaw ka sa bayan!”

May isang gabi sa Edsa Shrine na parang naging konsiyerto ni Gary Valenciano. Sari-sari ang pakulo ang mga paaralan para makilala sa hanay. Nagsikap sina Obet na maglunsad ng mga talakayan para palalimin sa mga dumalo ang usapin, na hindi lamang sapat ang pagpapalit ng pangulo, na ang kailangan ay baguhin ang sistema. Walang katulad si Carmen “Nanay Mameng” Deunida sa pagpapaalab ng damdamin ng mga tao. Klasiko ang nasabi niya sa naunang mga pagkilos: “Ang pangako noon ni Erap, pabahay para sa maralita. Iyun pala, mass housing para sa mga kerida niya!”

Noong hindi binuksan ang ikalawang sobre, panauhin ng ABS-CBN si Prop. Victoria “Vicky” Avena, guro sa UP College of Law, bilang komentarista. Inulit niyang hindi lamang hudisyal ang proseso ng impeachment, kundi pulitikal din. Alaala pa ni Obet ang sinabi niya: “Baka kailangan pang makita ng ating mga senador ang paglawak ng pagkilos ng mga mamamayan.” Tuwang-tuwa si Obet sa sinabi niya. Kaya noong isang gabi sa Edsa Shrine, malapit sa mga kandilang nakahanay nang “Oust Erap,” nilapitan niya ang propesor. Nagpasalamat siya, kung paanong nagpapasalamat ang fan sa idolo.

(3)

Nasa Edsa Shrine si Obet noong gabing nag-uurong-sulong ang hanay sa pagmamartsa patungong Mendiola. Pagkatapos lang niya nalamang may debate pala noong gabing iyon – at nasa panig ng mga ayaw magmartsa ang Sanlakas at si Prop. Winnie Monsod. Sa pagpupulong ng organisasyon niya noong gabing iyon, sinabing magmamartsa na kinabukasan ang hanay patungong Mendiola. Kailangan daw ng mga taong mauunang magpropaganda sa dadaanang mga lugar para himukin ang mga residente na sumama at magpakita ng suporta. Dahil siguro madaldal si Obet, isa siya sa napiling sumama.

Noong una, may pangamba sa mga kasapi ng mga ipinakat na team. Malaganap kasi ang pagtinging malakas pa rin ang pagsuporta kay Erap ng mga maralitang tagalungsod kahit noong mga panahong iyon. Ang sumagi sa isip niya, baka awayin siya, o bugbugin, o saksakin. Sa pagbabahay-bahay, wala namang na-engkuwentro si Obet na galit na mga residente. Pinakamasama na kung ayaw makinig ng kinakausap niya, o kung kalmado nitong sinasabing “Maka-Erap ako eh.” Naaalala pa niya ang bungad niya sa pagsasalita: “Magmamartsa na po rito iyung mga nasa Edsa. Sumama na po tayo.”

Pagkatapos, nagtipun-tipon ang mga nasa team – sa may Trabajo sa España, alaala ni Obet. Ang almusal: pandesal na may palamang peanut butter na nakalagay sa isang balde. Nanlilimahid na siya, pakiramdam ni Obet sa puntong ito. Kaya nagpaalam siyang maliligo sa bahay nila sa malapit. Pagdating sa bahay, dahil may naliligo pa, nagpasya siyang maidlip muna. At dahil naaawa sa kanya ang mga magulang niya dahil mukha na siyang pagod at puyat, hindi siya ginising. Nagising na lang siya, at nagulat, noong masayang sumigaw na ang tatay niya: “Obet, nag-resign na! Obet! Wala na si Erap!”

erap.jpg
Ang paglikas ng pamilya Estrada mula sa Malakanyang

“Buwisit!” na lang ang nasabi ni Obet. Masamang masama ang loob niya. Halos maiyak siya sa pagkadismaya, sa sarili higit sa lahat. Bakit pa siya natulog? Alam niyang napakahalaga ng naganap at gusto niyang maging bahagi noon. Ang nakita niya sa telebisyon, nanunumpa na si Gloria Macapagal-Arroyo. Ilang taon pagkatapos, patuloy niyang pinag-iisipan ang naganap. “Kung maihahalintulad sa maikling panaginip ang masayang panahon ng pagpapatalsik kay Estrada,” sabi niya, “ang panunumpa ni Gloria ang simula ng bangungot na tumapos sa panaginip na iyon” – pansamantala, marahil.

(4)

Nakatutok din sa telebisyon si Obet noong inaaresto ng rehimeng Arroyo si dating Pang. Joseph Estrada sa bahay nito. Dahil nananatili siyang matapat sa Edsa 2, tiningnan niya iyong paglubos sa tagumpay ng pagpapatalsik sa pangulo. Pero nahiwagaan si Obet sa pag-uulat: Kung si Prop. Victoria Avena, sa tingin niya, ay di-tanyag na bayani ng Edsa 2, si Pinky Webb naman ay di-tanyag na bayani ng Edsa 3 – at isang kontrabida para sa kanya. “Akalain mo,” sabi niya, “umiiyak habang nag-uulat sa pag-aresto kay Erap! Hindi naman siya tanga para di niya maisip na nakakagatong siya sa damdamin ng mga tao.”

“Wala namang problemang manggatong ng mga tao sa mga usaping kailangan iyon,” pahabol ni Obet. “Pero noong panahong iyon, iniiyakan niya ang isang taong dapat talagang litisin at parusahan!” At narito, ayon kay Obet, ang problema sa Edsa 3, kung bakit ito nabigo. “Higit pa sa usapin ng mga taktika – papalapad na protestang masa, pagkabig sa mga pulitiko at militar, maging sa Simbahan, at iba pa – walang batayang moral ang Edsa 3. Doon naman manggagaling ang kakayahan nilang kumabig ng mga tao.” Ibig niyang sabihin, “Wala iyung matatag na isyu para ibalik si Erap sa poder.”

(5)

Sa panahon ng panunungkulan ni Gng. Arroyo, makikita kung paanong ang taktikal na interes ng isang paksiyon ng naghaharing uri na manatili sa puwesto – at magsulong ng tinitingnan nitong “pag-unlad” ng bansa – ay humahantong sa paggamit nito sa pinakamasasahol na armas ng sistema para panatilihin ang sarili. Para halimbawa durugin ang mga kalaban sa pulitika, at kabigin ang militar at US na siyang pinakamasasandigan nito, itinodo nito ang pasistang pagsupil sa armado at di-armadong Kaliwa. Sa isang banda, nagtutugma ang interes nito at ng sistema.

Sa ganitong kalagayan, ang taktikal na pangangailangan ng mga mamamayan na patalsikin si Gng. Arroyo sa pagkapangulo ay madaling palalimin sa matagalang interes nila na baguhin ang bulok na sistema. Higit pa kay Estrada – na kinainisan ng marami mas dahil sa imoralidad niya, bukod pa sa mga kasalanan niya sa bayan – inilalantad ni Gng. Arroyo ang kabulukan ng sistemang hindi lamang nagluwal sa kanya, kundi ay nagagamit niya para manatili sa kapangyarihan. Pinapatunayan ng giyera kontra sa Kaliwa, halimbawa, na marahas na lumalaban ang sistema sa tunay na pagbabago.

Sa sanaysay niya nitong huli na “Kapangyarihan sa sambayanan,” naglinaw si Dr. Carol Pagaduan-Araullo na “Totoong napakahalagang magmulat, magpakilos at mag-organisa ng mga mamamayan para sipain ang rehimeng Arroyo at palitan ito ng gobyernong demokratiko, nakadireksiyon sa reporma at makamamamayan. Kung, sa susunod na dalawang taon, ay hindi ito makakamit ng kilusan para sa tunay na pagbabago, maaari nitong tuluy-tuloy na itaas ang kamalayan ng ating mga kababayan hinggil sa mga suliranin ng lipunang Pilipino at kung nasaan ang solusyon…”

satur-ocampo-sa-mendiola.jpg
Si Ka Satur Ocampo sa makasaysayang martsa sa Mendiola noong Edsa 2

Inilahad niya ang pakinabang ng “kilusan para sa tunay na pagbabago” sa ganitong pag-unawa sa tungkuling patalsikin ang rehimeng ito: “Sa proseso, makakapagkamit ng kagyat na mga ganansiya, kasama na ang pagsawata o pagpapaatras sa mas mapangwasak at mapanupil na mga patakaran ng rehimeng Arroyo.” Marahil, tinutukoy niya ang pagkakamit ng ginhawa, kahit kaunti, para sa mga mamamayan. “At sa matagalan, nailalatag ang paborableng kalagayan para sa mas malalim at malawakang pagbago sa kaayusang panlipunang itong bulok at batbat ng krisis.”

Sang-ayon si Obet. “Napakaraming aktibista ang iniluwal ng buong pakikibaka para patalsikin si Erap. Nasa iba’t ibang larangan na sila ngayon ng makabayang kilusan ng mga mamamayan.” Ibig niyang sabihin, “Sa pagpapatalsik kay Erap, maraming kabataan at estudyanteng tulad ko ang namulat hindi lamang sa kabulukan ni Erap, kundi ng buong sistema, kaya kumikilos pa rin hanggang ngayon.” Totoo, tagumpay ng sambayanan na napatalsik si Erap, pero magandang tagumpay din nito ang pagkapanday ng maraming kabataan na matagalang maglilingkod sa sambayanan.

(6)

Nitong Enero, nagbalik-tanaw si Prop. Judy M. Taguiwalo sa makabayang tradisyon sa loob ng Unibersidad ng Pilipinas na isang reaksiyunaryong institusyon. Ginunita niya ang iba’t ibang militanteng pagkilos ng mga estudyante noong bago mag-Batas Militar, kasama na ang Diliman Commune at Sigwa ng Unang Kuwarto ng 1970. Kaugnay ng huli, nabanggit niya, “Dito talaga, marami kaming na-radikalisa sa usapin ng pasismo ng Estado dahil sa tindi ng bugbugan.” Tiyak, hindi nagpunta sina Prop. Taguiwalo sa protesta para mabugbog. Pero nakapagmulat ang nangyari sa marami niyang kasama.

Nito ring Enero, nagbalik-tanaw si Prop. Roland Tolentino sa karanasan niya sa pagsama – kasama pala siya doon! – sa protestang humantong sa tinatawag na ngayong Masaker sa Mendiola noong Enero 1987. Nakakapagpaalab ng damdamin kahit ang simpleng pagsasalaysay niya. Pagtatapos niya, nang marahil ay tinutukoy ang sarili niya at sariling pagdanas sa nangyari, “Ang Mendiola ay dambana ng kontemporaryong pakikibaka ng mga mamamayan. Dito sa kanyang paanan namumulat ang daan-daang libong nakikibahagi sa kolektibong karanasan sa kilusang pakikibaka.”

Hindi ko gustong idambana at papurihan ang pagdanas ng karahasan bilang mahusay na tagapagmulat na, totoo naman, pumapawi sa maraming sapot at agam-agam sa pag-iisip ng mga lumalahok para sa reporma o pagbabagong pinapaniwalaan nila. Ang punto: walang katulad ang militanteng pakikibaka sa pagmumulat sa maraming tao, may marahas mang tugon ang Estado sa dulo. Maaaring hindi makamit ang target na tagumpay – pagbaba ng presyo ng langis kay Prop. Taguiwalo, reporma sa lupa kay Prop. Tolentino – pero tagumpay ang pagtatag ng loob ng mga lumahok.

Nagdagdag pa si Obet: “Wala akong kilalang aktibistang nagtagal sa pakikibaka na hindi nalubog at nasangkot nang malalim sa pakikibaka ng mga manggagawa, maralitang tagalungsod o magsasaka. Lagi’t lagi, may ginugunita iyang piketlayn at welga. Mahalaga ang taktikal na tagumpay, pero mahalaga mismo ang karanasan ng pakikiisa at paglaban para sa matagalang tagumpay.” Pahabol pa niya: “Oo, hindi lahat ng sumama sa Edsa 2, sumulong at kumilos para sa matagalang pagbabago. Hindi naman iyon ang punto. Ang punto, marami sa mga sumama ang napatatag.”

(7)

Sabi ni Domingo Castro de Guzman kaugnay ng La Fronde, digmaang sibil sa Pransiya noong 1648-1653: “Ang isang sambayanan na natuto kung paano lumabag sa isang hari, bagamat iginupo ng puwersang militar, ay hindi na maaaring maging sambayanang katulad ng dati.” Masarap itong isipin patungkol sa sambayanang Pilipinong nagpatalsik sa dalawang pangulong naghari-harian at ngayon ay gustong magpatalsik sa reynang sa maraming punto ay mas masahol sa naunang mga hari. Totoo rin ito sa maraming punto – sa madiing pagtutol sa lantarang pagdedeklara ng Batas Militar, halimbawa.

Pero puwede pang palalimin ang kahulugan ng sinabi niya kung ilulugar ang kilusan para sa pagbabago sa kaluluwa ng sambayanang iyon. Sa malaking bahagi, ang kilusang iyon ang nagtitiyak na hindi manunumbalik ang sambayanang iyon sa dating antas ng pagkaalipin at pagkabusabos. At kung igiit man ng mga bagong naghahari-harian ang muling pagyukod ng sambayanan sa dating antas, patuloy iyong matatag na lalaban.

24 Enero 2008

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Comments

  • Vencer  On January 24, 2008 at 1:11 pm

    Mabuti na lang hindi ako umuwi nung araw na iyun kahit nanlilimahid na. Laking pagsisisi ni Obet! Hehe.

    Nakatulog ako sa sidewalk sa may Legarda paghupa nung martsa. Paggising ko nagsisigaw na ang mga emcee na umalis na sa Malacanang si Estrada. Tapos kumanta na si Nora Aunor ng Bayan Ko.

  • kapirasongkritika  On January 24, 2008 at 1:24 pm

    Masuwerte ka. Si Obet, hanggang ngayon, pinagsisisihan pa rin ang pagkakamaling iyon. Ganoon talaga ang saya ng mga panahong iyon, na gusto mo kasama ka.

    Kuwento pa ni Obet, humabol siya sa Edsa Shrine, tapos kaunti na ang mga tao. Pumunta siyang Mendiola, wala nang tao. Lulugu-lugo siyang umuwi. Hehe.

  • pattie  On January 24, 2008 at 2:54 pm

    Tulad ni Obet me kakilala rin akong laking panghihinayang at hindi nakasama sa makasaysayang martsa mula Edsa pa-Mendiola.

    Si Ine, perfect attendance sa EDSA 2 maliban sa martsa pa-Mendiola. Noong unang gabi, kasama rin sya ng mga taga-UP na nangalampag sa mga dormitoryo at binaybay ang mahabang daan pa-EDSA. Kinabukasan, balik na siya sa kanyang eskwelahan sa Maynila para naman mangalampag sa mga estudyanteng lumahok sa mga pagkilos. Ayun, araw-araw, papalaki nang papalaki ang bilang ng mga estudyanteng kumikilos mula sa eskwelahan ni Ine. Kung hindi lobo ang dala-dala sa martsa, santong nasa karosa ang nasa gitna ng bulto. Parang prusisyon ang martsa papuntang EDSA noong huling araw.

    E bakit nga ba hindi nakasama si Ine sa martsa pa-Mendiola? Kung si Obet ay nakatulog sa bahay, sinumpong naman ng dismenorya si Ine. Kuwento pa nito, namimilipit na sya sa sakit at pagod. Pinili na niyang umuwi. Pagdating sa bahay, nakatulog at paggising niya, nanunumpa na nga si Gloria.

    Promise ni Ine, ngayong si Gloria ang papapatalsikin, kahit bumulwak pa ang regla niya, magmamartsa siya hanggang hindi nawawala sa poder si Gloria!

  • kwentongwalangkwenta  On February 26, 2008 at 9:37 am

    magiging madugong martsa yun pag nagkataon. magiging kulay pula ang lansangan hehe

  • ninay  On March 31, 2008 at 1:24 pm

    maswerte ako andoon ako sa simula hanggang sa huli. Nang huling araw na, paguwi ko ng dorm puro pasa ang hita at braso ko. Sabi nang doktor sa puyat at gutom daw yun.
    Ano ang moral lesson? Pagme nagbigay ng pagkain , kainin. Lalo na pag-agit. Mas nakakagutom daw yun. hehe

  • kapirasongkritika  On April 1, 2008 at 3:35 am

    Ninay, salamat sa komento! Nakakatuwang nababasa mo ang abang blog na ito. Good luck sa lahat ng pagsisikap!

  • charis  On August 29, 2008 at 11:50 am

    kahit ganyan c erap mrami nman cya naitulong sa bayan noh….
    kesa kay i’am sorry ang korni nya…

  • kapirasongkritika  On August 30, 2008 at 4:33 pm

    Charis, tama lang na pinatalsik si Erap. Pero totoong mas masahol ang pumalit sa kanya. Iyun din naman talaga ang leksyon sa ating mga mamamayan: hangga’t hindi nagbabago ang sistemang ito, pipili tayo sa iba’t ibang bersyon ng iisang putahe. Salamat sa pagbisita!

  • JAMES  On February 9, 2010 at 6:24 am

    PANGIT

  • JAMES  On February 9, 2010 at 6:25 am

    DAHIL NAMATAY KASAMA KO

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: