Tulad ng ibang kasama sa Kaliwa, nabahala ako noong una kong narinig ang akusasyong “Villarroyo.” Syempre, dahil si Sen. Manny Villar ang inendorsong kandidato sa pagkapangulo ng Makabayan, koalisyon ng mga progresibong partylist, at mortal na kalaban pa rin ng sambayanan – at, syempre pa, ng Kaliwa – ang rehimen ni Gloria Macapagal-Arroyo. Hindi katanggap-tanggap na sikretong kandidato ni Gloria si Villar. At talagang nakakagalit ang isiping palulusutin ni Villar, kung mahalal, si Gloria sa mga krimen nito — dahil krimen din ito at taliwas ito sa pangako niya sa Kaliwa at maging sa publiko. Maraming isyung ibinabato kay Villar at dapat siyang magpaliwanag. Pero para sa Kaliwa, mahalagang ilinaw na hindi sikretong kandidato ni Gloria si Villar. Matapang ang pahayag ni Ka Satur Ocampo: kung mapapatunayan daw ang kwento, kakalas na ang Makabayan kay Villar. Pero anu-ano kaya ang batayan ng kwentong ito? Totoo nga kaya? Ano ang ibig sabihin?

Kung tama ang alala ko, ang unang naglabas ng “ebidensya” ay si Lito Banayo, kolumnista ng dyaryong Malaya, nangangampanya ngayon para kay Sen. Noynoy Aquino, at huling tumampok sa press conference na sumira sa kandidatura sa pagkapangulo ni Sen. Chiz Escudero. Ang mga maka-Noynoy, dahil gustong angkinin at solohin ang pamumuno sa pakikibakang kontra-Gloria, ay tuwang-tuwa sa “rebelasyon” ni Banayo. Kasabay ng pagyayabang na matapat sila sa pagiging kontra-Gloria, nagdiwang sila sa sinabi ni Banayo, niyakap nila siya, at kinaligtaang siya ang opisyal pangmidya ni Sen. Ping Lacson noong tumakbong pangulo ang huli noong 2004 – bilang hindi-gaanong sikretong kandidato ni Gloria na humati sa boto ng oposisyon, ni Fernando Poe, Jr., noon. Hindi na inuungkat ngayon ng kampo ni Noynoy ang “rebelasyon” ni Banayo, dahil mahirap itong patunayan at, siguro sa pagtingin nila, may iba nang magagamit na “ebidensya” para sa sinasabi nila.

Pagkatapos, may lumaganap pang mensaheng e-mail na nag-aakusang nagkaroon ng pagpupulong sa bahay ni dating Sek. Mike Defensor si Villar at ilang susing opisyal ng rehimeng Arroyo, kung hindi man kasama si Gloria mismo. Wala nang anumang sumunod na impormasyon tungkol sa pulong na ito, na masasabing nakasira sa pinalulutang na teoryang si Villar nga ang sikretong kandidato ni Gloria, dahil hindi na naman napatunayan. Pwedeng pinalutang ito ng kampo ni Villar, pero mas malamang na mga propagandista ni Noynoy ang nagpakalat nito, sa layuning patibayin ang inilalako nilang istorya. Sa takbo kasi ng mga pangyayari, lumilitaw na hindi agad at seryosong hinarap ng kampo ni Villar ang akusasyong “Villarroyo” para gawin ang ganito noong mga panahong iyun.

Mayroon namang nakukumbinsi ng ganitong istorya sa batayang hindi malakas na tinutuligsa ni Villar si Gloria. Napaka-absurdo nito. Ano’ng klaseng kasunduan iyun, na ang kandidatong gustong ipanalo ni Gloria ay hindi tutuligsa sa kanya? Akala ko ba, tuso siya? Kung hahanap siya ng sikretong kandidato, gaya ng sinasabi ng mga maka-Noynoy, iyan ay dahil alam niyang siya ang isa sa sentral na isyu ng halalan. Kung ganoon, malaking kalokohan na probisyon sa kasunduan na hindi tutuligsa si Villar kay kanya – gaya ng ipinapakita na ng resulta ng mga survey ngayon. Kasing-absurdo ito ng pinapalabas ng mga maka-Noynoy na hindi alam ni Sek. Gibo Teodoro na si Villar ang tunay na kandidato ni Gloria, hindi siya. Talagang pinakamakitid na target nila si Villar, at kahit si Gibo ay gusto nilang gawing kaawa-awa – tutal, masyado naman siyang malayo sa mga survey para maging banta. Pero kung sikretong kandidato ni Gloria si Villar, tiyak na alam din iyan ni Gibo — at patunay ng makasariling interes ng mga maka-Noynoy ang pagpapalabas na hindi niya alam.

Eh bakit naman kinakanlong at pinapatakbo ni Villar sa tiket niya ang mga loyalista ni Gloria na sina Joc-joc Bolante, Mike Defensor, mga Marcos, mga Garcia ng Cebu, Chavit Singson, at iba pa? Hindi talaga maganda ang ganitong walang prinsipyong pamumulitika sa bansa, at ang pagkanlong pa nga sa mga damay sa mga krimen ni Gloria. Tiyak na pinuna ng Kaliwa sa pagharap kay Villar ang hakbanging ito. Pero si Manny Villar ay hindi talaga si Satur Ocampo, at sa balangkas ng tradisyunal na pulitika sa bansa, mauunawaan ang ganitong hakbangin. Sa isang panig, tumakbo si Noynoy sa udyok ng popularidad na dulot ng pagkamatay ng nanay niya, na tumining na kontra-Gloria, kaya pwersado talaga siyang malakas na pumosturang kontra-Gloria. Dahil dito, nanguna siya sa mga survey, at nagsunuran naman ang mga pamilya ng mga naghaharing uri sa pagsuporta sa kanya.

Singit lang: Dahil malakas na si Noynoy, dapat ngang mas mariin ang pagkondena sa kanya sa pagpapapasok pa sa tiket niya ng mga kilala ring maka-Gloria tulad nina Joey Salceda, Ralph Recto at mga Davide ng Cebu. Oo, dapat isama ang mga Davide ng Cebu dahil pumosturang “nyutral” at “boses ng katwiran” ang dating Chief Justice na si Hilario Davide, Jr. noong paglilitis sa impeachment ni dating Pangulong Erap Estrada. Iyun pala, maka-Gloria, hindi nagsalita noong nananawagan na ang bayan na patalsikin si Gloria, at tumanggap pa ng posisyon sa United Nations na malinaw na papremyo at suhol sa malalaking pabor niya. Hindi rin dapat palagpasin ang pagka-ipokrito ng kampo ni Noynoy sa pagkondena sa pagtanggap ni Villar sa tiket niya ng mga maka-Gloria gayung may isang dakot palang kamag-anak si Noynoy na direktang nagtatrabaho para kay Gloria. Ibang bagay ang mga kamag-anak? Hindi makontrol ng gustong mamuno ng bansa? Sila na ba ang mga bubuo ng bagong “Kamag-anak Incorporated” kapag nahalal na’t naupo si Presidente Noynoy?

Sa kabilang panig, dahil humina sa survey, kinailangan ni Villar ng mga maaalyadong lokal na pulitiko. At gaya ng ipinakita ng nangyari kay dating Sek. Lito Atienza, handang-handa rin ang pumapangatlong si Erap na kuhanin ang mga maka-Gloria sa kanyang tiket. Sa ganitong batayan marahil, nagbukas si Villar sa pagpasok ng mga maka-Gloria. O, marahil, inakit niya ang mga maka-Gloria sa tiket niya. Ito rin siguro ang dahilan – bukod sa sinasabi umano niyang bilang negosyante ay hindi siya “kumprontasyunal” tulad marahil ni Donald Trump – kung bakit hindi talaga tampok si Villar sa pagbanat kay Gloria. Tugma naman ito sa interes ng mga maka-Gloria sa lokal na gobyerno na isalba ang naghihingalong buhay-pulitika nila, at si Villar ang nagbubukas sa kanila. Muli: hindi ito maganda, at patunay ng namamayaning bulok na pulitika, pero may katwiran sa tanaw ng tradisyunal na pulitika sa bansa – at hindi pa rin nangangahulugang siya ang sikretong kandidato ni Gloria. Maaaring ikatalo ni Villar ang mga hakbanging ito, pero hindi ibig sabihing maka-Gloria siya.

Sa tingin ko, naging impluwensyal at kumapit sa opinyong publiko ang propagandang “Villarroyo” dahil nagawa ng kampo ni Noynoy na maksimisahin ang kalakasan ng kandidato nila: ang pagiging katiwa-tiwala niya – dahil, higit sa ano pa man, anak siya nina Cory at Ninoy, at hindi dahil naging katiwa-tiwala siya sa harap ng publiko. Sa kabilang banda, sikat na pulitiko at negosyante si Villar, at ang ganyang mga tao ay may bagahe ng hindi lubos na pagtitiwala ng publiko. Bukod pa diyan, makaisang-panig na nagpokus ang kampo ni Villar sa mga “positibong propaganda” nila, hindi pa nga masyado sa pagbanat kay Noynoy sa porma ng Hacienda Luisita, halimbawa. Hindi nito maagap at seryosong nasagot ang tsismis na “Villarroyo” na matagal nang lumalaganap, hanggang nitong nagkaroon na ng epekto sa mga survey. Kahinaan talaga ang bagay na ito – ang hindi pagkilalang mahalaga ang isyu ng rehimen ngayong halalan, matapos ang siyam na taong paghahari nito.

Sa kabilang banda, kailangan ng mga hibang at buhong na propagandista ni Noynoy, at ng buong kampo niya, na todong banatan si Villar sa iba’t ibang paraan. Bagamat nangunguna pa rin sa survey si Noynoy, hindi rin siya tumataas. Iyan na nga, sabi ng mga manunuring pampulitika, ang problema kapag nag-peak agad ang kandidato sa pagkapangulo sa mga survey. Bukod pa diyan, hindi rin kaya ng kampo ni Noynoy na magpalawig sa mga “plano at programa” niya para sa bayan dahil madaling malalantad na ito ay walang iba kundi ang maka-mayaman at kontra-maralitang neoliberal na mga patakarang ipinatupad ng kanyang ina at ng lahat ng sumunod na pangulo, kasama na si Gloria. Dahil hindi na makakaangat sa survey si Noynoy, at hindi na rin niya magawang magbago ng propaganda bukod sa “Mama at Papa,” kailangan niyang banatan si Villar. Walang problemang gumanansya si Erap dahil mas madali namang mailalantad at mapapabaho ito sa publiko.

Sa totoo lang, sa takbo ng pulitika sa bansa, hindi kataka-takang naghahanap ng pakikipag-usap ang kampo ni Gloria sa kampo ng mga nangungunang kandidato sa pagkapresidente. Hindi kataka-takang makipag-usap ito kay Villar, pero maging kay Noynoy rin. Pare-pareho naman silang mga naghaharing uri, na sanay sa maruruming kasunduan sa pulitika – at kung hindi naniniwala ang mga maka-Noynoy na ganito ang kandidato nila, balikan nila ang kasaysayan ng isyu ng Hacienda Luisita. Pero ano ang dapat tanganan ng Kaliwa, sa harap ng pakikipagkasundo ni Villar sa Kaliwa at sa publiko na paparusahan si Gloria kapag bumaba na sa pwesto? Ang mga sinasabi ni Villar, o ang mga pang-iintriga na malinaw na nagmumula sa kampo ni Noynoy at natural na pabor sa interes nito? Hindi naman talaga katiwa-tiwala ang mga pulitiko, pero mas wastong tanganan ang sinasabi nila – na napaglilingkod sa paglaban sa pinakamakitid na kaaway ng sambayanan, at magagamit din sa paglalantad at pag-upak sa kanila paglaon kapag bumuway at nagtaksil sila sa ipinapangako nila.

Mahusay, syempre pa, ang opinyon ni Prop. Jose Maria Sison. Sa halip nga naman na magpokus sa mababaw na propaganda ng dalawa — na nakaligo na sa dagat ng basura ang isa at hindi naman magnanakaw ang isa — at sa usapin ng sino ang tunay at hindi tunay na maka-Gloria, mas mainam na magpokus sa plataporma nina Noynoy at Villar. Narito nga naman ang tunay na pakinabang ng sambayanan sa halalang ito. Malinaw rin ang hatol ni Prop. Sison: si Villar ang may mas mahusay na plataporma para sa bansa, dahil naglalaman ito ng mga pagsalubong sa makabayan at makamasang plataporma ng Kaliwa. Ang kampo ni Noynoy, sa kabilang banda, ay malinaw na nagsusulong ng neoliberal na mga programa’t patakarang ipinatupad ni Gloria. Ipapatupad nito ang mga programa’t patakarang neoliberal, tutal narito na ang mga masugid na tagapayo ni Gloria, habang abala naman ang Akbayan at mga sosyal-demokrata sa pagbibigay rito ng “makatao” umanong itsura. Hindi kataka-takang nagpahayag na ang mga salot na ekonomistang neoliberal ng suporta kay Noynoy.

Ang sentral na islogan ng kampanya ni Noynoy, ang “Kung walang corrupt, walang mahirap,” ay hindi lang hindi totoo. Sa kabanatang “Corruption and Poverty: Barking up the Wrong Tree?” ng libro nilang The Anti-Development State [2004], pagkahaba-habang tinuligsa nina Walden Bello, unang nominado ng Akbayan, at Herbert Docena ang mitong katiwalian ang ugat ng kahirapan ng bansa. Sapat na nga namang tingnan ang mauunlad na bansang pawang may katiwalian pa rin sa gobyerno para pabulaanan ito. Pero may dagdag na punto ang dalawa: ang korupsyon sa pamahalaan ay matagal nang ginagamit ng imperyalismo, mga naghaharing uri at neo-kolonyal na Estado para pilit na bigyang-katwiran ang mga patakarang neoliberal sa ekonomiya. Sa diskursong ito, dahil tiwali ang gobyerno, hindi ito maaasahang makisangkot pa sa ekonomiya, kaya dapat na bumitaw na ito rito, at magpatupad na lang ng todong liberalisasyon, deregulasyon at pribatisasyon sa ekonomiya.

Mas mainam kung sa usapin ng programa’t patakaran uminog ang kampanya — bagamat ilang araw na lang ay eleksyon na. Ayos si Bello sa usaping ito, at hindi siguro niya masikmurang manahimik sa harap ng nakakasukang propaganda ng pangulong sinusuportahan niya, kaya naglabas siya ng sanaysay na “Why Fighting Corruption is not Enough.” Tunay naman kasing nakakabahala kung lalaganap nang hindi nahahamon ang mapanlinlang na propaganda ng kampo ni Noynoy. At tutal, nasa programa’t patakaran na tayo, naalala ko ang isa sa unang patalastas sa telebisyon ni Noynoy. Dito, sabi niya, “Lalabanan natin ang sino mang manggugulo sa ating kapayapaan at katahimikan.” Sa pagsisikap niyang maging boses ng mga “panggitnang uri” sa bansa, gusto niyang ipahiwatig na magiging pursigido siya sa paglaban sa mga “terorista” na malamang ay kasama ang Kaliwa. Magandang may magtanong sa kanya nang direkta: ipapapatay mo rin ba kami katulad ni Gloria?

18 Abril 2010