Category Archives: Parangal

Sa Parangal kay Sir Leoncio

Painting4

Paulan-ulan noong maghapon at gabi ng Agosto 25, Huwebes. Pero kahit parang tatrangkasuhin, pinilit niyang pumunta sa mortuaryo ng Sta. Maria della Strada Parish sa kanto ng Katipunan at ng kalsadang “Pansol Avenue” pala ang pangalan. Ang okasyon, luksang parangal ng mga kaibigan at kasama kay Leoncio Co – kilala ng mas marami na propesor sa Departamento ng Filipino at Panitikan ng Pilipinas sa Unibersidad ng Pilipinas-Diliman, bagamat kilala rin ng marami na aktibista at rebolusyonaryo sa mahabang panahon. Pumanaw si Sir Leoncio sa edad na 69 noong Agosto 21 dahil sa atake sa puso.

Katulad ni Prop. Monico M. Atienza na kaibigan at ka-kwarto niya sa Faculty Center, si Sir Leoncio ay bahagi ng impormal na imprastruktura ng suporta na tumulong sa mga aktibista sa pamantasan. Bilang may-ari ng mga kainan sa kampus, nagpakain siya ng maraming aktibistang kumikilos nang buong panahon at kadalasa’y gipit sa pera. Nagbigay rin siya ng maraming tulong pinansyal sa iba’t ibang pagkakataon. Hindi kailangan ng maraming salitaan sa pagpapakain, pero sa paghingi ng pinansya, marami. Lagusan ang pagtatanung-tanong nila kaugnay nito ng pagbabahagi ng mga aral sa paggawa at estilo ng paggawa.

Sa pakikipag-usap kay Sir Nic, kung saan nagsilbing parang tagamasid si Sir Leoncio, mas nakilala niya ang ikalawa. Masaklaw ang alaala at kaalaman ni Sir Nic, pero kapag may bahaging kinakapos – kadalasan sa mga pangalan ng mga tao at lugar – sumasalo si Sir Leoncio, sabay-dagdag ng sariling paliwanag. Malalim ang kaalaman nila sa kasaysayan ng Pilipinas at pakikibaka ng sambayanang Pilipino, personal man nilang naranasan o hindi, gayundin sa Marxismo-Leninismo-Maoismo. Pareho silang tulay sa teorya at praktika ng pagrerebolusyon.

Naalala niya, sa partikular, na nalula siya sa mga detalyeng ikinwento ni Sir Leoncio, nang minsang sumama ito sa usapan kay Sir Nic, tungkol sa insureksyunismo ni Wang Ming sa Tsina, noong nag-uumpisa pa lang ang rebolusyonaryong pakikibaka sa naturang bansa, at ang papel rito ng payo ni Joseph Stalin. Na ang aral, kung tama ang pagkaalala niya, ay ang laging pangangailangan ng kongkretong pagsusuri sa kongkretong kalagayan mula sa paggagap sa Marxismo. At ang pagsisikap na gawin ang rebolusyon na nakabatay sa reyalidad ng Pilipinas.

Umaapaw sa tao ang lugar pagdating niya, kaya tumayo na lang siya sa likod. Maraming pamilyar na mukha: mga kapwa-aktibista, lalo na’t mga kasabayan ni Sir Leoncio, mga kapwa-guro nito, at maging mga empleyado ng mga kainang pag-aari nito. May maiikling bidyo ng pakikiramay nina Jose Maria Sison, Juliet de Lima Sison, Alan Jazmines, at Satur Ocampo mula sa usapang pangkapayapaan sa Oslo, Norway; talumpati ng mga kasabayan at kabataang aktibistang natulungan at nagabayan; at mga pangkulturang pagtatanghal.

Painting5

Maraming naikwento: ang pag-iingat niya sa mimeographing machine na pinakamahalagang ari-arian sa pambansang tanggapan ng Kabataang Makabayan bago ang Batas Militar. Ang pagkakadakip at pagkakakulong niya sa Fort Bonifacio. Ang pagiging “ideological man” niya ng kolektibang kinabilangan niya noon. Ang papel niya sa pagpapalaganap ng mga rebolusyonaryong sulatin sa hanay ng noo’y bagong tatag na New People’s Army sa Capas, Tarlac. Kung si Ka Satur raw ay laging tumatakbo para maghanda sa paglaya, si Sir Leoncio ay nagbuhat ng mabigat at naging “parang Arnold Schwarzenegger” sa pangangatawan sa kulungan.

Isa sa pinakahuling nagsalita si Prop. Temario C. Rivera, guro ng Agham Pampulitika sa UP-Diliman. “Huwag na tayong magpatumpik-tumpik pa,” bungad niya, “isa si Leoncio Co sa mga muling nagtatag ng Communist Party of the Philippines.” Inisa-isa niya ang 12 pangalan ng mga dumalo sa kongreso ng muling pagkakatatag. Nang malimutan niya ang isang pangalan, sinabi ito ng mga dumalo, na parang galing sa isang epikong bayan na alam nilang lahat.

Panawagan ni Rivera sa mga kasabayan, “gawing kongkreto” ang paggunita at pagbabahagi ng karanasan sa pakikibaka sa nakakabatang henerasyon ng mga aktibista. Sa mahabang panahon, aniya, itinago nila, ng mga kasabayang aktibista ang kanilang mga kwento dahil sa konsiderasyon sa seguridad, pero mahalagang maibahagi na ang mga ito sa mga nakakabata. Lalo na, aniya, sa pagkapangulo ni Rodrigo Duterte, may pangangailangan, at pagiging bukas din, sa mga pagbabahagi ng karanasan tungkol sa pambansa-demokratikong rebolusyon sa bansa.

Marami siyang sinabi pagkatapos. Na nakakapanghinayang ang pagkamatay nina “Cio” at Sir Nic dahil “para silang mga encyclopedia ng pakikibaka.” Na talagang nag-aral at nag-aaral si Sir Leoncio “ng mga klasiko” ng Marxismo, may masaklaw na koleksyon ito ng mga libro, at “mapapahiya” ang mga koleksyon ng ibang propesor. Na mahusay si Leoncio sa pagsasanib ng teorya at praktika o praxis. Na papakitaan talaga ng galit ni Sir Leoncio ang mga dating kasamang nanira, lalo na’t nagtaksil, sa Kilusan; at ng “sobra-sobrang pagmamahal” ang mga nanatiling matatag. Tunay nga, na dapat maibahagi sa mga nakakabata at sa lahat ang ganitong mga buhay.

Maiksi ang huling pananalita ni Bonifacio “Ka Boni” Ilagan, tagapangulo ng First Quarter Storm Movement at kaibigan nina Sir Nic at Sir Leoncio. Aniya, hindi lider-masa si Sir Leoncio na nakikitang maalab na nagtatalumpati sa mga protesta, pero ipinakita ng buong buhay niya ang maalab na pagtangan sa pakikibaka para sa pambansang kalayaan at demokrasya. Nanawagan siya ng malakas na palakpakan para sa buhay at pakikibaka ni Sir Leoncio, at ganadong tumugon ang mga dumalo. Nagtapos sa mga sigaw: Mabuhay ang rebolusyon!

28 Agosto 2016

Galing ang mga larawan dito.

Dalawang parangal kay Fidel Castro: mas maganda ang masinsing pagbaybay sa kasaysayan ni Francisco Dominguez kaysa sa may labis na pagpuri sa kasalukuyan ni Dan Kovalik. Bagamat may magandang impormasyon sa huli: ibinalik pala ng mga Cubanong doktor ang kakayahang makakita ni Mario Teran, ang Bolivianong sundalong pumatay kay Che Guevarra.

Ngayon ko lang nabasa ang magandang rebyu ni Nicanor G. Tiongson sa magandang pelikulang Heneral Luna.

Kasamang Joaquin

Wendell Gumban

Nakilala niya si Wendell Mollenido Gumban sa kampus, bilang nakababatang aktibista. Madali niya itong natandaan, dahil kahit tahimik ay madalas magpakita at masigasig sa mga gawain. Nagkawalay sila ng lugar na kinikilusan at muling nagkasama sa kilusang paggawa. Sa pagitan ay ang mga taon ng maigting na pakikibaka laban sa rehimeng US-Arroyo, kung saan napanday, kapwa tumibay at humusay, si Wendell.

Sa pagkakaalala niya, wala yatang pulong na hindi pinag-ambagan nang malaki ni Wendell. Lagi nitong baon ang mga batayang prinsipyo, mga paglalagom at pagtatasa, at mga personal na obserbasyon sa tinatakbo ng gawain – na lagi niyang iniuugnay sa mga pagsusuri, tungkulin, at gawain sa kasalukuyan. Buhay ang pagiging propagandista at aktibista niya; lagi siyang nagsisikap sapulin ang pinakamatalas na linya at balangkas.

Noon pa man, bagamat gagap ni Wendell ang halaga ng gawaing propaganda sa antas-istap, mas gusto niyang tanganan ang gawaing pag-oorganisa. Bagamat tanggap niyang kailangan ang propaganda sa midya, mas gusto niyang gumawa ng mga propagandang direktang umaabot sa masa. Bagamat unawa niya ang mga gawain sa opisina, mas gusto niyang mamalagi sa mga empresa at komunidad na nasa kaigtingan ng pakikibaka.

Bakla si Wendell, at napakahirap ilarawan ng pagkatao niya nang hindi ito nasasabi. Bukod sa “Wanda,” tinatawag din siya noon na “Shala,” hango sa salitang “sosyala.” Siya iyung tipo ng tao na kahit hindi naligo ay mukhang malinis at mabango at kahit magulo na ang sitwasyon ay may mayuming dignidad. Malambot at banayad ang kilos ng katawan niya, kahit kapag nakakasugat na ang talas ng dila at talim ng mga mata niya.

Bilang bakla, namulat si Wendell, sa pamamagitan ng mapait na karanasan, sa pag-iral ng pang-aapi at diskriminasyon sa mga homosekswal sa kasalukuyang lipunan. Naging tuntungan niya ang kamulatan at karanasang ito para magagap ang pag-iral ng pang-aapi at pagsasamantala sa masang manggagawa at magsasaka – na lalo niyang nasapul at kinamuhian sa pagsanib sa buhay at kabuhayan at pakikibaka nila sa araw-araw.

Minsan, may nakausap si Wendell na kasapi ng New People’s Army sa Timog Mindanao, at hindi na siya nilubayan ng mga kwento – ng paglakas ng pakikibaka at mahusay na pagtrato sa mga bakla. Nagpasya siyang maging NPA at sa pangalang “Ka Joaquin,” sa loob ng mahigit limang taon ay nag-ambag siya sa pagsulong, sa harap ng matinding pasismo at maging mga disaster, ng isa sa pinakamalakas na yunit ng NPA sa bansa.

Sheldon

 

Namatay si Wendell, edad 30, sa isang labanan ng NPA at militar sa New Bataan, Compostela Valley. Ang petsa: Hulyo 23, dalawang araw bago ang unang State of the Nation Address ni Rodrigo Duterte kung saan idineklara niya ang unilateral na tigil-putukan sa NPA. Gusto ni Duterte na bigyang-daan ang usapang pangkapayapaan ng National Democratic Front of the Philippines na kinabibilangan ng NPA at ng gobyerno.

Noong una, may mga nagtatanong kung nahuli ba ng ilang araw ang deklarasyon ni Duterte. Makatarungan ang deklarasyon, walang duda; maaaring nakabawas sa saklaw at tindi ng armadong labanan sa bansa. Pero ipinakita ng pagbawi ni Duterte, at ng konteksto nito, na mabuway ang tigil-putukan. Tiyak na humaharap ito sa matinding pagtutol sa militar, mga ultra-Kanan sa militar, at maging ng imperyalismong US.

Kaya naman mas mahalagang tingnan ang pagkamatay ni Wendell na bahagi ng nagpapatuloy na armadong labanan, at ng umiigting na tunggalian ng mga uri, kahit pa ang pangulo ng Pilipinas ay alyado ng Kaliwa. Kahit ang relatibong maliliit na pagbabagong itinutulak ni Duterte ay nahaharap sa matinding paglaban ng mga naghahari, at hindi sila maaasahang itigil nang walang laban ang kontra-insurhensya.

Sa ganito mas maitutuntong ang laging panawagan ni Wendell sa mga kaibigan at kasama, sa pag-uusap, text o liham: sumapi sa hukbong bayan, paglingkuran ang sambayanan! Panawagan iyan na buong buhay niyang pinagsikapang tuparin, hanggang huling hininga. Siyang ayaw sa mapurol at gusto ay matalas, kumawala sa makitid tungo sa malawak, at ang laging hangad ay ibayong paglakas. Pagpupugay na pinakamataas!

03 Agosto 2016

Galing ang unang larawan sa Mayday Multimedia.

Basahin ang napakagandang parangal ni Kasamang Ben kay Wendell. Gayundin ang parangal ng National Democratic Front of the Philippines sa Southern Mindanao Region.

Ordoñez Plata Mata

Neopandemic1

Nakilala ko si Rogelio “Ka Roger” Ordoñez, mga taong 2006, sa Pinoy Weekly. Alamat na siya noon bilang makabayan at progresibong manunulat. Mababasa rin ang mga sulatin niya para sa Pinoy Weekly na noo’y lingguhang lumalabas at pawang may tatak ng estilo niya.

Bilang punong patnugot, mahalaga ang papel ni Ka Roger sa nilalaman ng pahayagan at mga patakaran tungkol rito. Itinulong niya ang kaalaman niya sa progresibong peryodismo, na halaw sa mahabang karanasan, sa Pinoy Weekly. Hindi siya pumupunta sa opisina noon, pero mahigpit na tinatanganan ng mga editor at manunulat ang mga pagtingin niya. At kung may malaking usapin sa nilalaman na kailangang pagpasyahan, ite-text siya para hingiin ang kanyang hatol.

Sa panahong iyun, mas madalas kaysa hindi, si Ka Roger ang sumusulat ng editoryal ng dyaryo. Linggu-linggo, ipinakita niya ang maagap na paggagap sa mga pinakamaiinit na isyung bayan. Linggu-linggo, ginamit niya ang matalas na pagsusuring makabayan at progresibo sa mga isyung ito. Ligaya ng proofreader si Ka Roger, dahil malinis ang pagkakatipa ng teksto, bihira ang pagkakamali.

Ang estilo ni Ka Roger, tawagin nating “maginoo pero medyo bastos” – maginoo sa mga mambabasa, na ipinagpapalagay na kabilang sa nakakarami nating kababayang “isang kahig, isang tuka, kumai’t dili,” pero bastos sa mga nagsasamantalang imperyalista at malalaking burgesya-komprador at panginoong maylupa. “Tagahimod ng pundilyo” ang isa sa mga paborito naming paglalarawan niya sa mga tuta ng rehimeng US-Arroyo noon.

Pero higit marahil sa mga sulatin, desisyon at patakaran, nagbigay si Ka Roger sa mga editor at manunulat ng Pinoy Weekly ng mga aral at inspirasyon, na pawang halaw sa kanyang buhay at pakikibaka. Napakahalaga ng mga aral at inspirasyon na ito sa pagsusulong sa peryodismong sinisikap katawanin ng Pinoy Weekly – matapat, mapanuri at makabayan. Mapalad ang mga editor at manunulat ng pahayagan na nabahaginan ng mga ito.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Isa sa mga aral ni Ka Roger ang lubos na pagpapahalaga sa wikang Filipino, o Pilipino marahil sa tawag niya. Bilang noong una’y manunulat sa Ingles, alam niya ang laya at saya ng pagsulat sa sariling wika. Walang katapusan ang usapan kapag ipinapaliwanag niya kung bakit wikang Filipino ang dapat na wikang panturo sa mga paaralan.

Alam na rin natin ang mga bugnuting reklamo niya tungkol sa maling paggamit ng midya ng malalaking kapitalista sa mga salitang “pumapaimbulog” at “bumubulusok.” At hindi ito pakikipagpataasan lang ng ihi ng eksperto sa wika, kundi nagmumula sa makabayang pagkilala sa kakayahan at potensyal ng wikang Filipino sa pag-unawa at pagbago ng mundo, at sa panghihinayang sa pagkakawaglit ng mga salitang Filipino na akma sa iba’t ibang bagay.

Para kay Ka Roger, ang pagmamahal sa wikang Filipino ay tumatagos hanggang sa gagamiting ortograpiya. Madiin siya sa “pUwersa,” hindi “pwersa,” “aksIyon,” hindi “aksyon” para igalang ang pantig o syllable na para sa kanya ay esensyal sa wikang Filipino. Sa una naming pagkikita, may naghanda ako ng sulatin at para sa posibleng talakayan o debate hinggil dito. Pagkahawak niya sa dokumento, ang bungad niya, bagay na hindi ko napaghandaan, “Bakit puro ortograpiyang Unibersidad ng Pilipinas ito?” sabay marahang turo ng daliri sa napakaraming paglabag, parang kumander ng mga gerilya na nagtuturo sa mapa ng pwestuhan ng kaaway.

Naging biruan minsan ang ortograpiyang ito nang ang manunulat sa seksyong showbiz ay gumamit ng mga salitang “dyugdyugan” at “dyakol” sa isang artikulo. Kung susundin si Ka Roger, ang gagawin lang ay ilagay ang mga nararapat na titik “I” sa lugar para maging “dIyugdIyugan” at “dIyakol.” Ang wikang pabalbal, binaybay nang pormal. Pero adbokasiya rin ni Ka Roger ang tinatawag niyang “pagpapalaya sa wika” mula sa konserbatismo, maging sa konserbatismong sekswal. Ayaw na ayaw niya ng mga santu-santitong nagmumumog ng agua bendita habang naliligo naman sa pawis at dugo ng mga manggagawa at magsasaka.

Neopandemic3

Dapat may integridad ang manunulat, lalo na ang makabayang manunulat. Isa pa ito sa mahahalagang aral ni Ka Roger. Dapat ay mulat na pumapanig ang manunulat sa masang anakpawis at sambayanang Pilipino at sa kanilang pakikibaka, hindi sa mga nagsasamantala at nanunupil sa kanila. Ibig sabihin, may mulat na sakripisyo sa pagiging makabayang manunulat – malayo sa kahit katiting na yaman, kapangyarihan at katanyagan na iniaalok sa mga manunulat ng mga naghahari sa kasalukuyang lipunan.

Alam nating bago ang Batas Militar, maraming mayayaman at makapangyarihan na binangga si Ka Roger bilang mamamahayag at kolumnista. Alam nating may panahong lumayo na lang siya sa panulat noong ideklara ang Batas Militar, dahil hindi niya maatim ang magsulat para sa diktadura. Alam nating bagamat lagi siyang nasasabihang nanalo ng Gawad Palanca, kritikal siya sa mga patimpalak; malinaw sa kanyang wala sa parangal ang katuparan ng pagiging manunulat kundi sa paglilingkod sa bayan.

Alam natin, syempre pa, ang pag-aambag niya sa mga makabayan at progresibong pahayagan sa bansa. Mas gugustuhin niyang magbigay ng oras at talino sa mga kabataang makabayang manunulat kaysa kumita sa pagsulat para sa mga naghahari sa ating bayan. Tinutuligsa niya ang mga manunulat na nagpayaman sa malay na paglilingkod sa mga rehimeng pawang kontra-mamamayan.

Sa mga editoryal, kolum, at maging tula ni Ka Roger, napakalinaw ng pagtitiwala niya sa masang magsasaka at manggagawa – sa pagtugon sa mga kagyat na usaping bayan, ngunit lalo’t higit sa pagbabago sa namamayaning bulok na sistemang panlipunan. Madalas, sa paglalarawan niya sa isang sitwasyong pulitikal, inilalahad na rin niya kung bakit at saan dapat umaksyon ang sambayanan. Daynamikong naglalangkapan ang datos at pagpapahalaga sa kanyang sulatin, mula sa perspektiba ng masang anakpawis at sambayanan.

Kapansin-pansin na bagamat tinatawag din niyang “naghahari” ang mga imperyalista at malalaking kapitalista’t haciendero sa bansa – iyung mga tinatawag ni Rodrigo Duterte at mga tagasuporta niya na “oligarchs” – lagi niyang tinatawag ang mga ito na “naghahari-harian.” Isang paggamit ito na nagdidiin na ang kanilang paghahari ay nililikha, at sa gayo’y pwedeng wasakin; dinadaan sa sindak, ilusyon at pwersa, at gayo’y pwedeng ibagsak ng tunay na lakas na nasa pagkakaisa at pagkilos ng masang anakpawis.

Neopandemic4

Isa pa sa mahahalagang aral ni Ka Roger ang pakikipagtulungan sa kilusang masa, sa Kaliwa sa ating bayan – bilang manunulat at bilang tao. Hindi lingid sa marami, si Ka Roger Ordoñez ay tagasuporta at tagahanga ng Kilusan na kinabibilangan ni Ka Roger Rosal, ang Communist Party of the Philippines at New People’s Army. Hindi lamang rebelyon at rebolusyon sa panitikan at sining ang kanyang minithi at pinag-ambagan, kundi ang rebelyon at rebolusyon laban sa namamayaning sistemang panlipunan na pinaghaharian ng iilan.

Malinaw kay Ka Roger na ang pakikipagtulungan sa kilusang masa, sa Kaliwa, ay natural na kaugnay ng pagtitiwala sa masa. Sa Pilipinas, ang Kaliwa ang pwersang pampulitika na mulat na naglalayon, at may praktikang ipapakita bilang katibayan, ng pagmumulat, pag-oorganisa at pagpapakilos sa masang magsasaka, manggagawa at anakpawis para lumikha ng kasaysayan at pagbabagong panlipunan.

Sa paksang ito rin, hindi matatapos ang kwento niya. Mula sa aktibismo niya noon sa National Press Club, hanggang  sa First Quarter Storm, sa pagtulong sa mga kasama na nasa underground noong Batas Militar, sa paglingap sa mga bilanggong pulitikal, sa mga debateng ideolohikal, sa pagpanig nilang tatlo – ng mga makabayang manunulat ng Politektnikong Unibersidad ng Pilipinas na sina Bayani Abadilla at Ave Perez Jacob – sa kilusang pagwawasto noong maagang bahagi ng dekada 1990, sa pagpapayo sa mga kabataang aktibista at makabayang manunulat, sa pagtulong sa mga progresibong organisasyon ng iba’t ibang sektor, at iba pa.

Sa dulo, wagas ang pagtitiwala ni Ka Roger sa mga kabataan – mga estudyanteng interesadong matuto, mga kabataang aktibista, mga kabataang makabayang manunulat. Iyan ang dahilan kung bakit hanggang sa inabot ng kanyang lakas ay nagturo siya sa PUP na paaralan ng mga kababayan nating hirap sa buhay. Kung bakit napaka-mapagbigay niya sa kanyang kaalaman at oras sa pagpapayo at pagbibigay-inspirasyon. Madalas niyang masabi noon, na hindi man niya masaksihan ang pagtatagumpay ng rebolusyon, ay malaking karangalan at kaligayahan niyang nakapag-ambag siya sa pagtatagumpay nito.

Buong buhay niya, tumulong siyang mag-aruga at magpayabong ng mga makabayan at progresibong paninindigan, lalo na sa mga kabataan. Hindi kataka-taka, sa kanyang pagpanaw, nakikita natin ang mga inaruga at pinayabong niya, nagbibigay-pugay. Sa kanyang pagpanaw, ibigay natin sa kanya ang pinakamataas na parangal: tanganan ang mga aral at inspirasyong iniwan niya para ang rebolusyong isinulong niya ay maipagtagumpay.

25 Mayo 2016

Galing dito ang mga imahen.

Pagsusuri ni Carol P. Araullo sa ugnayan ng Kaliwa at ni Rodrigo Duterte. Magandang paglilinaw ni Nato Reyes tungkol sa protestang masa sa ilalim ng gobyernong Duterte. Magandang rebyu ni Karlo Mongaya sa bagong libro ni Prop. Jose Maria Sison.

Isang matayog na sagot ni Adam Kotsko sa isang karaniwang tanong tungkol sa mga Marxista.

Pitao Mindanao

Parago1

Umuulan ng parangal kay Leoncio “Ka Parago” Pitao, lider ng New People’s Army sa Mindanao, na napatay noong Hunyo 28. Kaya naman napaisip siya kung ilang beses na siyang nakapunta sa Mindanao. Isang beses lang, saglit lang, at halos walang kinalaman sa malakas na pakikibaka, na mayroong ligal at mayroong armado, ng mga mamamayan sa isla. Wala siyang direktang karanasan sa Mindanao. Ang mayroon lang siya ay mga kwento ng mga nakasama niya dati sa aktibismo na nagpasyang kumilos sa hanay ng mga magsasaka at Lumad doon.

At napakarami nilang kwento, na lagi nilang ibinabahagi nang puno ng rubdob ng damdamin ng mga rebolusyonaryo. Tungkol sa malawak na kalupaan na mapagkanlong sa NPA at mapanganib sa “kaaway,” sa militar. Tungkol sa mga lugar sa kagubatan na hindi pa sa kasaysayan natutuntungan ng militar pero kasing-pamilyar ng tahanan para sa mga NPA. Tungkol sa grabeng karalitaan ng mga magsasaka at Lumad: kapag kumakain ka raw ng biskwit, ang mga butil na nahuhulog ay agad pupulutin ng mga bata at isusubo sa kanilang bibig.

Tungkol sa mataas na diwang palaban ng NPA sa lugar. Sa husay nila sa paglulunsad ng mga taktikal na opensibang waring batay lang sa kanilang kapasyahan. Sa paghiling ng masa na lusubin ang mga dayuhang kumpanya ng pagmimina. Sa pananabik, bukod sa iba pang emosyon, nila sa mga operasyon ng kaaway dahil tiyak na makakakuha ng mga armas at bala. Sa lalong pagdami at paglakas nila noong itinodo ng militar ang pag-atake sa kanila, dahil direkta nila itong sinagupa. Sa husay ng masa sa pagsuporta sa NPA kahit sa panahon ng labanan.

Tungkol sa kung anu-ano, pero lalo’t higit sa alab at optimismo ng mga kasama. Sa kanilang malayong tanaw sa pagbibigay ng edukasyon sa masa. Sa kanilang malawak na pag-iisip sa pagbibigay-bigat sa pulitikal kumpara sa personal. Sa kanilang sigasig at sakripisyo, sa kabila ng sakit at katandaan ng ilan. Sa kanilang mga isip na bukas sa mga bagong bagay at demokratikong estilo sa masa at kasama. Sa pagpuna sa mga yunit na hindi nakakapagdulot ng pagbuti ng kabuhayan ng masa. Sa mahusay na pagkokombina ng mga nakakabata at nakakatanda.

May kumpirmasyon ang lahat ng kwentong ito: ang paglakas ng pakikibaka ng mga mamamayan ng Mindanao, kapwa sa pahayag ng militar at ng pamunuan ng NPA mismo. Sa kanilang parangal kay Pitao, pinuri nina Benito at Wilma Tiamzon, mga konsultant ng National Democratic Front, ang “di-matitinag na rebolusyonaryong determinasyon at kapangahasang sumulong ng hukbo at kilusan sa Timog Mindanao. Ang rehiyon ang trumangko sa pagsulong ng armadong pakikibaka sa buong bansa sa nakaraang mahigit 10 taon.”

Parago2

Maging sa personal na antas, may mga kumpirmasyon. Iyung isa niyang dating kasama sa aktibismo na nagpasyang pumakat sa Mindanao, tipong malungkutin at may pinagdaanan pang depresyon noon. Pero ano’t puno ng saya, sigla, pag-ibig at aliwalas, natatawa na lang sa dating pagkatao ngayon? Iyun namang isa, dating maligalig sa personal, maangas sa pakikibaka, at maluho sa buhay. Pero ano’t magaan, kalmado at mas prinsipyado na ngayon kapag nakakausap, masayang nagkukwento ng maya’t mayang pagkain ng kamote?

Sa kabila ng lahat, may mga kwento rin ng pagpapakumbaba. Madalas daw silang matanong kung ano ang bukod-tangi sa pakikibaka sa Mindanao, kung bakit ito lumakas at tuluy-tuloy na lumalakas. Ang sabi raw ng isang kasama, “Wala namang bago. Ipinatupad lang natin ang mga gabay, tagubilin at atas ng pamunuan.” Ang mga kasama’t kaibigan niya galing Mindanao, mapanghikayat sa lahat ng makausap: “Punta kang Mindanao, kailangan ka doon.” May isa pang nasabihan: “Dapat maranasan mong mamuno ng larangan. Masaya.”

Ito ang isang konteksto ng pagpatay ng militar kay Pitao: ang paglakas ng pakikibaka sa Mindanao. Kaya matagal na siyang gustong patayin pero hindi mapatay, mahalaga sa kanila pero madulas. Kaya mismong anak niyang si Rebelyn ay pinagmalupitan at pinatay. Kaya kahit maysakit at nagpapagaling ay hindi siya tinantanan, siyang tumanggi, ayon sa kanyang mga kasamahan, sa alok na mag-medical leave ng NPA. Kaya napatay man siya’y hindi todong makapagdiwang ang militar, dahil alam nilang kaya silang ilang ulit na balikan.

Isang beses lang siyang nakapuntang Mindanao. Pero dahil sa napakaraming kwento mula rito tungkol sa paglakas ng pakikibaka sa kabila ng mga kahirapan at panunupil, napakalapit nito sa puso niya at mga kasama niya. At iyun ang unang hakbang patungo sa naantala pero tiyak niyang, nilang, pagpunta.

09 Hulyo 2015

Galing ang mga larawan sa Facebook ng Kilab Multimedia.

Magandang sanaysay ng manunuring pampulitikang si Corey Robin tungkol sa diskurso ng pag-unawa sa mga rasistang pandarahas sa Amerika, at maaaring maging sa mga krimen sa Pilipinas: “Not only has the discourse of protection contributed to the racist practices and institutions of our overly policed and incarcerated society, but it also prevents us from seeing, much less tackling, the broader, systemic inequalities that might ultimately reduce those practices and institutions.”

Sa kabila ng kaliwa’t kanang patutsada sa mga maka-Kaliwa mismo, maraming matututunan sa panayam na ito sa isang Marcello Musto tungkol sa International Working Men’s Association na itinatag 150 taon na ang nakakalipas. Maganda ang sanaysay ni Slavoj Zizek tungkol sa botong Oxi o Hindi ng mga Griyego sa kakatapos na referendum. Huli na, pero gusto ko lang ihabol ang parangal ni Binoy Kampmark kay Vo Nguyen Giap. Magandang sulatin ni Ilang-Ilang Quijano tungkol kay Adelberto Silva, bilanggong pulitikal.

Flame of Recca

Recca

Isa siyang magaan, masaya at maliwanag na presensya sa mga taong nakapaligid sa kanya. Sa kanyang mga magulang, na dumulog at namanata kay Sto. Niño para sa kalusugan niya. Sa kanyang ate, na lubos ang suporta sa kanya mula pagiging aktibista hanggang pamumundok. Sa kanyang mga batchmates sa Manila Science High School, na noong pabiro niyang sinabing “Hindi na ako aalis basta ibili ninyo ako ng franchise ng French Baker” ay sumang-ayon, pero nabigong pumigil sa kanya. Sa kanyang mga kapwa-aktibista sa kampus na giliw na giliw sa kanya, na ang ilan, kapanalig na’t lahat, ay pumigil rin sa kanyang umalis. “What about friendship?” tanong ng iba sa kanila.

Kakaiba siyang karakter, at napakarami ng alaala sa kanya ng mga napalapit. Nakilala siya ng isang kapwa-aktibista sa debut ng isang kaibigan nila pareho, sumasayaw ng “Miami” ni Will Smith at “Sweetheart” ni Mariah Carey. Masayahin siya, bungisngis, at malambing magsalita. Maganda siya, pero hindi iyung tawag-pansin, kundi iyung tumitining sa pagtagal. Maaliwalas ang mga ngiti at ngumingiti rin ang mga mata. Huwag kang magkamaling pindutin ang ilong dahil hahabulin ka niya at sasapakin nang paulit-ulit sa balikat, na ikinakatuwa ng marami niyang tagahanga. Parang lagi siyang may matamis na cologne. O iyung paligid lang ba iyun kapag dumadaan siya?

Mahilig siya sa musika at magaling kumanta. Nakikipag-usap siya sa isang kaibigan nang maghapon tungkol sa musika – na tipong “jologs” para sa iba. Paborito niya si Patti Austin, at isa sa unang hinanap niya sa Youtube ang “Through the Test of Time” sa isang dalaw. Kapag may videoke, nakikipag-duet siya ng “Especially for You” ni Kylie Minogue, at kapag wala, ng “I’m Real” nina Jennifer Lopez at Ja Rule. Romantik para sa kanya ang “Underneath the Stars” ni Mariah Carey at pinakamalungkot naman ang “The Day You Went Away” ni Wendy Matthews. Malinaw niyang nasabi sa isang kaibigan na gusto niyang mapatugtog ang “Breathless” ng The Corrs sa burol niya.

Kakatwa iyun, ang hilig niya at mga kaibigan niyang aktibista na pag-usapan ang kani-kanilang burol. Biruan nila ang pagkakaroon ng “parangal picture” kapag maganda ang isang larawan. Kung ano ang mga kantang papatugtugin at tema, pati kung sinu-sino ang dapat magsalita. Parang may unawaan na magandang parangal lang ang kagyat na maibibigay ng isa’t isa sa mamamatay, at ang bawat isa’y mamamatay nang kasimbigat ng Sierra Madre, wika nga. Pero may isa pa silang katuwaang pangarap: Sama-samang magretiro sa kung saang palayan, may maggagantsilyo, magpapakain ng manok. Sobrang mahal nila ang isa’t isa, gusto nilang makita ang isa’t isa na tumanda.

Recca2

Kaya noong natanggap ng isa sa kanila ang tawag ng isa pa na umiiyak at nagsabing patay na si Recca, hindi agad makapaniwala ang tinawagan. Kahit noong sinabing pupunta na ang pamilya para kunin ang bangkay, umasa ang tinawagan na mistaken identity lang, hindi si Recca ang patay. Naisip pa niyang pagtatawanan nila ni Recca ang kwento sa hinaharap. Pero hindi nagtagal at bumuhos ang text, mensahe sa Facebook, at maging larawan. Sa dulo, napagtanto niyang hindi pala talaga niya naisip na mamamatay si Recca – na puno ng buhay, puno ng kapasyahan at lakas, at puno ng saya. Lagi niyang iniisip na magkikita pa sila ni Recca at magkakasama nang matagal.

Pero hindi man handa ang mga kaibigan niya, handa si Recca. May pagdadalawang-isip man siyang ipinakita, malinaw ang pagpapasya niya. Mula pa sa pagiging malambot ang puso at minsa’y mababaw ang luha pagdating sa mga maralita at nangangailangan. Sa pagiging masigasig na propagandista, organisador, at edukador sa kampus. Sa masaya at matalas na pakikipagpulong para sa pagsusulong ng pakikibaka. Sa walang takot na pangunguna sa mga protesta, kahit may banta ng dispersal at pag-aresto. Sa paglubog sa masang manggagawa at magsasaka. Sa pagsuong sa maraming sakripisyo at pagpapakumbaba. Sa pagtitiwala sa masa at optimismo sa pakikibaka.

Hanggang sa noong 2003, nagpasya si Recca na sumapi sa New People’s Army o NPA. Bisaya siya, pero ni hindi naging usapin na sa Kordilyera siya pupunta. Sa kanyang pana-panahong pagdalaw simula noon, ipinakita niya ang isang pagpapasya na lalong tumitibay. Naging matatas siya mag-Ilocano at natuto na rin ng tabako at nganga ng mga katutubo. Kaya niyang magreklamo nang todo sa hirap ng kalupaan – sa taas ng mga bundok, tarik ng mga palusong, at posibilidad ng kamatayan kapag nabagsakan ng puno – at maging sa tindi ng lamig. Hinarap niya kahit ang hirap ng pagiging ina, at kabiyak ng isang rebolusyonaryo. Pero sa lahat ng ito, wala siyang bahid ng pagsuko.

Ikinwento niya ang tindi ng kahirapan ng mga pambansang minorya at ang laki ng yaman ng kalikasan na ninanakaw sa kanila. Nahahabag man siya sa kalagayan nila, namamangha siya sa kasaysayan at kakayahan nilang lumaban at ipagtanggol ang kanilang mga komunidad – kahit wala ang NPA pero lalo’t naroon. Pinatotohanan niyang napalayo man siya sa kanyang sariling pamilya ay niyakap siya ng maraming maraming pamilya. Kung may naibubulong man siyang kakulangan, iyan ay nasa larangan ng mga dapat at maaaring gawin para isulong at isulong pa ang mga gawain sa armadong pakikibaka, rebolusyong agraryo, at pagbubuo ng baseng masa.

Philip Blenkinsop

Tiyak na marami pang lalabas na kwento kung paano si Recca bilang si Ka Tet ng NPA sa Kordilyera. Pero sa pauna pa lang, makikita nang kahit doon, naging kagiliw-giliw na presensya at pwersa siya sa mga kasama niya at sa masang katutubo. Nahalal siyang S-4 ng yunit, tagapag-ingat ng suplay, tulad din ni Erica Salang noon sa Bicol, nangangailangan ng paghawak sa patakaran at malasakit sa mga kasama. Nang hinarap niya ang pinakamatinding problema niya habang naroon, may panahong ayaw niyang kumain. Nang umabot sa masa ang balita, tinambakan nila si Recca ng paunti-unti ng masasarap na pagkaing kinakaya nila, bagay na tiyak na hindi  niya inasahan.

Minahal ng marami si Recca, at sa pamamagitan niya, marami ang nagmahal sa kanyang pangarap at adhikain para sa bayan – ang matapos ang gutom at hirap sa bansa nating maraming yaman na ninanakaw ng iilan. Isang simpleng pangarap na nangangahulugan na mga maralita at ang sambayanan mismo ang humawak ng kapangyarihan, hindi ang iilang mayaman at makapangyarihan. Na maaaring tingnang paglubos sa prinsipyo ng demokrasya pero tiyak na pagbaklas sa hindi demokratikong kaayusang gumagamit sa demokrasya bilang ilusyon. At nangangahulugan ng paghawak ng armas, dahil hindi isusuko ang kapangyarihan ng mga nakikinabang.

Sa dulo, isa si Recca Noelle Monte (1981-2014) sa mga iskolar ng bayan na pumiling ialay ang talino at talento sa sambayanan, at hindi tumanggap ng yaman, pagkilala o kapangyarihan kapalit. Isa siya sa may maalwang buhay at maaaring mariwasang hinaharap na pumiling talikuran ang mga ito para sa isang hinaharap na walang mahirap. Isa siya sa pinakamamahal ng mga kaanak, kaibigan, at kasama sa kalunsuran na nagpasyang tumungo sa kanayunan dahil sa pagmamahal sa sambayanan. Tulad marahil ng panghalina ng mga mata at ngiti niya sa mga kakilala, ang buhay niya ay imbitasyon sa lahat na kilalanin at yakapin ang kanyang mga prinsipyo at pakikibaka.

Pinakamataas na pagpupugay!

12 Setyembre 2014

Galing sa Facebook at dito ang mga larawan.

Kung tribute lang din ang pag-uusapan, matutuwa rito si Recca. Magandang sipi ni Karlo Mongaya sa Italyanong Komunistang si Antonio Gramsci, tiyak na tatamaan ang ilang tipo ng Gramscians mismo.

Vo Nguyen Giap

Vo Nguyen Giap 1

Mula sa kawalan, lumabas ang balitang si Vo Nguyen Giap – heneral at bayani ng deka-dekadang armadong paglaban ng sambayanang Vietnamese sa kolonyalismong Pranses at sa imperyalismong Hapon at US, pangalawa sa katungkulan at prestihiyo kay Ho Chi Minh, at binansagang “Pulang Napoleon” bilang pagkilala sa kahusayan sa estratehiya at taktika ng gera – ay namatay na sa edad na 102. Para sa marami, dahil namatay siya nang napakatanda at nawala sa tanaw ng publikong pandaigdig sa maraming taon, isang balita rin na buhay pa pala ang maalamat na si Vo Nguyen Giap hanggang nitong huli.

Isang araw iyun bago ang World Teachers’ Day. Akma dahil isang guro bago naging heneral si Vo Nguyen Giap, na ang buhay ay inialay sa pag-aarmas kapwa ng diwa at bisig ng sambayanang Vietnamese. Hindi ba’t sinabi rin ni Ho Chi Minh, sa isang sipi na pinatanyag sa bansa ng makatang New People’s Army na si Emmanuel Lacaba, na “ang makata’y kailangan ding matuto kung paano mamuno ng paglusob”? Maraming makata at iba pang klase ng tao ang tinuruan, tinuturuan at tuturuan pa ni Vo Nguyen Giap ng paglusob, siyang matama at mahusay na estudyante ng sambayanang Vietnamese.

Noong nasusukol na raw ang hukbong Pranses ng sambayanang Vietnamese na nasa mga burol ng Dien Bien Phu, inialok daw ni John Foster Dulles, Secretary of State ng US noon, ang paggamit ng armas-nukleyar laban sa mga pulang anay. Tumanggi ang mga Pranses, pero humalili ang gobyernong Amerikano sa pagtatangkang payukurin ang mga Vietnamese gamit ang brutal at barbarikong pandarahas: tone-toneladang bomba, Agent Orange, napalm… Pero ipinahiya ang imperyalismong US ng isang maliit na bansang pesante sa Asya: ang mga mamamayan, hindi mga bagay, ang mapagpasya!

Dahil sa paglaban ng sambayanang Vietnamese at kampanya ng mga progresibo sa US, nalantad sa US ang Gera sa Vietnam. Para sa mga saksi sa diktadurang ipinataw sa mga Aprikano-Amerikano at Kilusang Civil Rights, hindi kapani-paniwala ang palusot na ang gera ay maghahatid ng demokrasya sa Vietnam. Para sa maraming Amerikano, hakbang-hakbang ang pagbabagong-loob, kasabay ni Daniel Ellsberg, military analyst na nagsiwalat ng kabuktutan: mula problemang kailangang resolbahin, naging pantay-lakas na kailangang bitawan, naging krimen na kailangang ilantad, labanan, ipatigil.

Sabi ng ekonomistang si Meghnad Desai, ang Gera sa Vietnam ang nagturo sa pinakamarami sa Kanluran ng Marxismo. Sabi naman ng teoristang pangkulturang si Fredric Jameson, nagtapos ang rebeldeng dekada ’60 sa Kanluran sa pagbawi ng mga tropang Kano sa Vietnam noong 1973, na naging hudyat ng ibayong paghina ng New Left [“Periodizing the 60s,” 1984]. May nagsabi namang tinapos ng sambayanang Vietnamese ang panahon ng kolonyalismo sa daigdig noong 1954 nang talunin nila ang hukbong Pranses. At sila ang unang bayan na gumapi sa gera sa imperyalismong US.

Vo Nguyen Giap 2

Sa harap ng matinding kahirapang dinanas ng sambayanang Vietnamese, higit sa lahat, mababalanse ang bantog na pangangaral ng konserbatibong pilosopong si Hannah Arendt: “Ang mga rebolusyonaryo, hindi sila gumagawa ng rebolusyon! Ang mga rebolusyunaryo ay iyung alam kung kailan ang kapangyarihan ay nakalatag sa kalye (lying in the street) at kung kailan nila ito pwedeng pulutin [Crises of the Republic, 1972].” May mga oportunidad na sinasamantala ang mga rebolusyon, pero hindi lang kapangyarihan ang nasa kalsada, kundi dugo rin, sa salita ng makatang si Pablo Neruda.

Kahit sa isang artikulo na naglalaman ng paninira, makabuluhan ang mga sipi kay Vo Nguyen Giap: “Kung determinadong tumindig ang isang bayan, napakalakas nito. Kinailangan naming gamitin ang maliit laban sa malaki; atrasadong mga armas para gapiin ang modernong mga armas. Sa dulo, tao ang nagtakda ng tagumpay. Hindi sapat ang lakas namin para itaboy ang kalahating milyong tropang Kano, pero hindi iyun ang layunin namin. Ang layunin namin ay ang durugin ang kapasyahan ng gobyernong Kano na ituloy ang gera. Sa tagumpay ng Abril 30, [1975] ang mga alipin ay naging malaya.”

Sa librong The Military Art of People’s War [1970], koleksyon ng piling akda niya, maraming inulit-ulit si Vo Nguyen Giap. Magtatagumpay ang sambayanang Vietnamese dahil ang isinusulong nila ay digmang bayan. Digmaan ng mga mamamayan. Digmaang makatarungan. Dahil laban sa dayuhang mananakop. Dahil para sa pambansang paglaya. Dahil laban sa mga kolonyalista at imperyalista. Mabibigo ang imperyalismong US. Tiyak ang tagumpay. Payak ang mga pormulasyon, walang halong pagpapaganda. Tiyak, ang pinagsikapan nila ay ang gawing totoo, totoong-totoo, ang mga salita.

Tumanggap ng materyal na suporta mula Tsina ang mga rebolusyonaryo ng Vietnam, at malinaw sa kanila ang diwa ng internasyunal na pagkakapatiran ng mga sosyalista. Kwento ng aktibistang si Tariq Ali, na nagpunta sa Hanoi noong 1967, sa pulong daw ni Ho Chi Minh sa isang delegasyon ng politburo ng Partido Komunista ng Italya, tinanong ito kung anong klaseng tulong ang pinakamagagamit ng sambayanang Vietnamese. Sa gitna ng pangwawasak ng imperyalismong US, ang sagot ni Ho: “Ang pinakamagandang paraan na matutulungan ninyo kami ay ang isulong ang rebolusyon sa Italya.”

Para sa 99% ng daigdig na dumadanas ng pandarahas at pagpapahirap, hindi malilimutan si Vo Nguyen Giap. Sa pag-igting ng imperyalistang pandarambong at panggegera sa mundo, lalong mabubuhay ang diwa niya ngayon at sa hinaharap.

01 Nobyembre 2013

Galing ang unang larawan dito.

Tinalakay naman ni Karlo Mongaya ang mga tula ni Ho Chi Minh. Maganda ang isinulat ni Mong Palatino kontra sa mga paninira ngayon sa Kaliwa sa kalagayang nadedepensiba ang rehimeng Aquino dahil sa isyu ng pork barrel. Magandang artikulo tungkol sa “kolorismo.” Bakit daw bumagsak ang Levi’s, ang pantalon? Isang parangal kay Edward W. Said.

Kumander Nini

Alalay Jaypee Samson

Mano Po2 Jaypee Samson

Una, naglabasan ang mga status sa Facebook na nagpupugay sa kabayanihan ng isang hindi pinangalanan. Nagkaroon na agad siya ng hinala, batay sa kung sinu-sino ang mga nag-post. Pagkatapos, bulungan sa inbox – kung sino, paano ang bangkay, kailan ang parangal, pero hindi kung paanong naging martir ang kaibigan. Kumpirmado. Pero pumatak lang ang luha niya, biglaan, nang naging status na ang parangal kay Felenina Kriselda “Nini” Lagmay, kasapi ng New People’s Army na napatay sa kabundukan ng Luzon noong isang linggo. Umasa ba siyang hindi totoo ang balita? Totoo na ito.

Syempre, kilala niya si Nini, aktibong kasapi ng Anakbayan sa UP Integrated School, kasabayan ni Erica Salang, namatay ring NPA sa Kabikolan. Kung ang iba’y tawag-pansin ang laki at ingay, tawag-pansin ang pagiging payat at tahimik ni Nini. Mas makikilala niya ito sa pagdaan ng panahon: mahusay na organisador, masigasig na edukador, at kasamang laging handang makiramay at makinig. Mababalitaan niya na si Nini, tulad ng maraming kasabayan, kahit mas huli kumpara sa iba, ay nagpasya nang mag-NPA. Laging masaya ang ganoong balita, kahit may kaakibat na tanong: “At ikaw?”

Naalala niya ang nobelang The Book of Daniel [1971] ni E. L. Doctorow. Batay ito sa kwento nina Julius at Ethel Rosenberg, Komunistang mag-asawang binitay ng US noong 1953 dahil nagnakaw umano ng sikreto sa paggawa ng bomba atomika para sa Unyong Sobyet. Sa pagmumuni ni Daniel, ang anak, naisip niyang natunton ng mga magulang niya ang Komunismo mula sa magkaibang landas: ang nanay niya, dahil personal na dumanas ng kahirapan; ang tatay niya, dahil naunawaan ang kalagayan ng mahihirap at ang Komunismo. May pagka-seksista ang iskema: pandama sa babae, kaisipan sa lalake.

Anomalya si Nini at marami pang iba sa ganitong balangkas. Ang landas niya patungong NPA ay ang dalisay niyang puso. Si Nini ang tipo ng taong puno ng malasakit sa kapwa, kumbaga’y walang masamang tinapay sa iba, at walang pagkamakasarili sa harap ng kahirapan, sakripisyo at nitong huli nga’y kamatayan. Tampok sa gabi ng parangal sa kanya ang testimonya ng mga kabataang maralita na ang iba’y aminadong patungo noon sa pagiging adik, sugarol, at lasenggo. Salamat anila kay Nini na nagtyaga sa kanila – nakisama, nakipamuhay, nagmulat – naging mga aktibista sila at nagpapatuloy ngayon.

Kung medyo babaguhin ang sabi ni Theodor W. Adorno, “Ang pagmamalasakit ay naroon lamang sa pinakamagaspang na panawagan: na wala nang magugutom [Minima Moralia, 1974].” Tulad ng marami pang iba, pinanghawakan ni Nini ang malasakit sa kapwa hanggang sa lohikal na kongklusyon nito, ang mag-ambag sa Kilusang ang layunin ay sapatan ang mga materyal na pangangailangan ng nakakarami at ng lahat. Kaya naman isinasakdal ng pagkamatay niya, ng mga tulad niya, ang mga naghahari sa lipunan: Pinaslang siya sa panahong kinakalinga ng gobyerno si Napoles at mga katulad.

Kumander Nini. Kakatwa ang bansag na iyan para sa mga nakakilala sa kanya na palangiti, tahimik, hindi makabasag-pinggan kahit mas matigas pa sa bakal ang paninindigan. Pero hindi iyan dahil sa katungkulan niya sa NPA, bagamat maaari rin, kundi sa kanyang buhay na inspirasyon ng marami pasulong sa patuloy na paglaban.

11 Setyembre 2013

Galing ang mga larawan dito.

Basahin ang sanaysay ni Patricia Evangelista tungkol kay Jovito Palparan. Pagbibigay-halaga ni Slavoj Zizek sa mga whistleblowers na sina Snowden, Manning at Assange. Interesanteng panayam sa iskolar ng nasyunalismo na si Benedict Anderson: Mahalaga sa nasyunalismo ang kakayahang mapahiya para sa bayan.

Maita Mia

(1) Nakilala niya si Maita Gomez sa konteksto ng hindi pagkakasundo, sa maagang bahagi ng 2006. May hindi ito nagustuhan sa isang ginawa ng mga aktibista. Kinausap niya si Maita para magpaliwanag. At dahil kilala si Maita na prangka at hindi mahilig makipagbolahan, sinabi niyang mas malamang ay uulitin ang naturang ginawa, hindi man sang-ayon ang kausap. Siguro, nagustuhan ni Maita ang katapatan, ang palagay na mauunawaan niya, ang hindi pagmenos sa kakayahan niyang maintindihan. Doon nagsimula ang malapit na pagkakaibigan hanggang namatay si Maita nitong 12 Hulyo.

Sabi ni Prop. Jose Maria Sison, naganap ang huli nilang pag-uusap ni Maita simula alas-8:00 ng gabi hanggang alas-4:00 ng umaga. Sa ganyang mga kwentuhan din niya nakilala si Maita. Minsan, biglaang pagdalaw niya, pero mas madalas, imbitasyon ni Maita sa hapunan. Mahilig makipagkwentuhan at mahilig tumawa si Maita. Natuwa siguro si Maita na may mga taong hindi sa pagiging beauty queen niya interesado, kundi sa pagiging gerilya at aktibista niya, sa mga pananaw niya sa pulitika at ekonomiya ng bansa. Mahusay lang din niyang naitago ang pagkamangha sa ganda at gaang ni Maita.

(2) Bukas-palad, mapagbigay si Maita. Ibinukas niya ang bahay sa mga kabataang aktibistang kumikilos malapit sa dating bahay niya sa Malate, Maynila. Sabi niya, pinakain at kinanlong siya ng masa kaya panata niyang magpakain at tumulong sa mga nangangailangan. Dagdag pa niya, ang masa, hindi tinatandaan ang pagpapakain sa mga bisita – hindi katulad ng mga naghaharing uri na hindi malimut-limutan. Sa mga usapan, lagi siyang may mababanggit na tinutulungan – magpaaral ng anak, lumipat ng bahay, kumuha ng trabaho. Walang indikasyong siya’y umaasa ng kapalit o nasisiphayo.

Mapagbigay rin si Maita pagdating sa mga pananaw at kwento. “Lahat ng taon ko sa Kilusan, maganda,” sabi niya nang puno ng katiyakan. Hindi raw siya gumising nang patanghali at halos wala ring day-off. Lagi niyang pinag-isipan kung paano mas mahusay na maipapatupad ang mga tungkulin – at agad na tinatasa ang resulta nito. Minsan, maingat niyang tinapat ang isang alyado tungkol sa planong pagrekluta sa natitsismis noong ikalawang asawa ng mister nito. Ang sabi raw ng alyado, “Alam mo, Maita, ikaw ang paborito kong Komunista.” At hindi pa nga siya nagtatapat dito!

Ang maganda kay Maita, mapagbigay man siya sa kwento at komentaryo, hindi ka makakaramdam ng pagmamataas o pangangaral. Hindi rin siya mariringgan ng pagmamaliit o sama ng loob sa Kilusan. Masaya lang siya, sa paglalarawan ni John Berger, manunulat: “Nagaganap ang ligaya kapag kayang ibigay ng mga tao ang kabuuan ng kanilang sarili sa yugtong pinagdaraanan, kapag ang Pag-iral at Pagiging ay parehong bagay [“The Soul and Operator,” 1990, Selected Essays, 2001].” Masaya siyang ibinigay niya ang mga pinakaproduktibong taon niya sa Kilusan, sa sambayanan.

(3) Siguro, dahil handa siyang magbigay at magsakripisyo, matapang si Maita. May kasama raw siya sa New People’s Army na namatay sa tabi niya, habang natutulog sila sa mga cogon ng Gitnang Luzon. Lagi raw niyang kinokontra noon ang mga insureksyunistang pakana ni Felimon “Popoy” Lagman sa kilusang masa, kahit ang kapalit ay ang paglusob ng huli sa kanyang bahay nang sumisigaw. May nagsulat, sa mga kasamahan niya sa Women for Ouster of Marcos and Boycott o WOMB, na hindi siya binatuta sa mga raling kontra-Marcos dahil maganda siya. Hindi totoo, sabi niya.

Noon daw, may kasama siyang lalaking magsasaka sa NPA na minamaliit siya. Ang tingin niya, dahil galing siya sa maykayang uri at isang babae, ang tingin nito ay duwag siya, takot mamatay. Minsan, may “kaaway” o militar sa kanilang erya. Bilang lider ng yunit, nagpanukala siya ng rutang dadaanan para makaiwas sa militar at makatulog sa gabi. Kinontra siya ng kasama, na naggiit ng rutang malapit sa militar. Pumayag siya. Nang nasa delikado na sila, sabi niya “Para! Tigil tayo. Dito tayo matutulog.” Yanig ang buong yunit. Lumapit ang katunggali. “Sige na, kasama. Lumakad na tayo,”  sabi nito.

(4) Masayang kakwentuhan si Maita, parang kabarkada. Walang seryosong usapan ang hindi napapagaan ng ngiti, tawa at halakhak niya. Matalas, simple siyang magpaliwanag; hindi madalas masabi sa mga parangal na isa sa mga unang yunit niya ang Instructors’ Bureau ng Partido Komunista ng Pilipinas. Masarap pakinggan ang boses niyang parang malat, tulad ng kay Lotte Lenya, mang-aawit – “one octave below laryngitis.” Puno siya ng buhay. Minsan, pinilit niya ang mga kaibigan na manood ng bidyo ni BLKD, rapper na kanyang paborito. Kapag nagra-rap na ang kalaban, panay ang sigaw niya: “Gago!”

Handa rin siyang maging sentro ng katatawanan. Nang minsang may humingi ng payo tungkol sa buhay mag-asawa, ang bungad niya, “Una sa lahat, congratulations. Nagkaroon ka ng relasyon na mas matagal sa kahit aling relasyon ko.” Ang tsismis, may nagmumultong white lady sa nabili niyang isla sa Laguna. “Hala kayo, Ma’am,” biro ng mga kaibigan, “dahil kilala kayong tagapagtatag ng Gabriela, magpapatulong sa inyo iyun.” Hanggang may nakaisip ng solusyon: Kapag lumabas na ang white lady, dapat sumigaw si Maita ng “Anti-mining! Anti-mining na ang advocacy ko ngayon!”

(5) Nagulat ang mga kaibigan ni Maita sa biglaan niyang pagpanaw. Alam nilang may diabetes siya pero larawan siya ng katatagan. Kahit mas bata sila, naisip nilang pupunta si Maita sa burol nila, hindi sila ang pupunta sa burol ni Maita. Ni hindi nila siya natanong tungkol sa gusto niyang mangyari kapag namatay siya. Nakasubaybay siya sa bawat yugto ng buhay nila, nagpapayo, nagbibigay ng inspirasyon. Marami pa siyang plano, katulad ng pagsulat ng kanyang memoirs. Ni hindi sila nakapagpasalamat sa kanya sa lahat ng itinulong nito sa kanila. Paanong bigla na lang siyang mawawala?

Totoo, ayaw ni Maita na pinag-uusapan sa publiko ang buhay niya. Pero ang kamatayan niya, na sing-bigat ng Sierra Madre, wika nga, ay naganap sa gitna ng mga kongkretong buhay na kanyang tinulungan at hinikayat. At iyan ay dahil gusto niyang makatulong sa bayang ito, sa Kilusang inaasam niya ang pagtatagumpay. Kahit sa kanyang kamatayan, nagbibigay siya – ng liwanag na hindi man natin laging masusunod ay pwede nating kuhanan ng direksyon. Nagpupugay tayo kay Maita dahil binubuhay ng salaysay niya ang pinakamahusay sa ating sarili bilang tao, progresibo, aktibista, at rebolusyunaryo.

25 Hulyo 2012

Kuha ang mga larawan ni Kenneth Guda ng Pinoy Weekly. Maraming salamat! Kakamatay lang ng hinahangaang radikal na mamamahayag na si Alexander Cockburn, at ang sumulat ng magandang parangal sa kanya, hindi inaasahan – si Louis Proyect. Pagbati kina Angela Stuart-Santiago at Katrina Stuart Santiago sa kanilang mga bagong libro! Ikinararangal kong  malagay sa likuran ng The Filipino is Worth Blogging For!

Alyas Diyosa

“Nabalitaan mo na ang nangyari kay Sheena?” tanong ng isang kaibigan sa text. At nalungkot na siya agad. Alam niya ang ibig sabihin noon, lalo na’t nabanggit na sa text, walang alyas-alyas, ang pangalan ng kaibigang sumapi sa New People’s Army o NPA. Nagtanong pa rin siya, umaasa sa pinakamagandang senaryo sa ganoong pagkakataon, na nadakip lang ang kaibigan. Pero kinukuha na raw sa puntong iyun ng pamilya ang bangkay. Pagkabasa sa huling text, bumigat ang loob niya, uminit ang mga mata.

Naging kaibigan niya si Sheena Trinidad, mag-aaral ng Behavioral Science sa Unibersidad ng Pilipinas-Manila. Naging miyembro ito ng Student Christian Movement, naging opisyal ng konseho ng mag-aaral ng College of Arts and Sciences, hanggang naging tagapangulo nito at ng progresibong partido-alyansa sa paaralan. Ang totoo, ginusto ng mga kasama niya na maging tagapangulo si Sheena ng University Student Council, pero tinanggihan niya – nang mariin, dahil may iba na siya noong balakin.

Mukha lang karaniwang Pinay, hindi naiiba, si Sheena. Pero dahil siguro sa pamumuno niya sa mga pagkilos ng mga iskolar ng bayan sa iba’t ibang isyu, kilalang-kilala siya sa kampus. Kilala siya ng lahat, mula kaklase hanggang kapwa-aktibista, mula fraternity at sorority hanggang sa mga guro, mula kina manong guard hanggang kina manong photocs. Maayos at magiliw rin kasi siyang makitungo sa tao. Para siyang laging handang makipagkumustahan at makipagtawanan. Pakabig siya, bihirang patulak.

Sa mga kaibigan niya, kilala si Sheena sa bansag na “Diyosa.” Hindi pa siguro dahil sa awtoridad niya bilang lider-estudyante – na nagmumula sa masikhay na panghihikayat, hindi pag-uutos – kundi dahil sa kumpyansa niya sa sarili. Wala siyang pakialam sa iba, basta lagi niyang dala ang maliit na teddy bear niyang si Lulu. Nagsusuot siya ng makukulay na damit na siya lang ang nakakapagdala. Minsan, may mga hikaw siyang manipis na kadena na sa pagpaling-paling ng ulo niya ay hinuhuli niya ng mga labi.

Sa likod ng lahat ng ito, mahal ni Sheena ang mga maralita. Lumubog siya sa hanay ng mga ito, sa lungsod at kanayunan. Hindi niya inalis ang kakayahang maantig ng kahirapan at pagdurusa sa isang lipunang nakakamanhid ang dami at tindi ng mga ito. Kaya naman mahal ni Sheena ang pakikibaka. Kahit pumapasok pa siya sa eskwela, mulat siyang ang pangunahing layunin niya ay ang magpalaganap ng alternatibong edukasyon, ang mag-organisa, at – sa salita siguro ng SCM – ang mamalakaya ng tao.

Pinanday si Sheena ng pakikibaka sa rehimen ni Gloria Macapagal-Arroyo at kalahok siya sa mga paghamon sa Calibrated Preemptive Response sa Mendiola. Tumatag siya sa panahong halos araw-araw ay may nagte-text na may pinaslang na aktibista. Alam niya ang hangganan ng reporma sa lipunang pinaghaharian ng mga matigas sa pagsusulong ng makauring interes. Higit sa taun-taong dagdag sa badyet sa edukasyon, tinanaw niya ang lipunang ang layunin ay payabungin ang mapanlikhang kakayahan ng lahat.

Hanggang sa nagpasyang umalis si Sheena, patungo sa kung saan mas mabigat ang sakripisyo para sa pakikibaka. Ni hindi sila nagpangita sa iilang dalaw nito. Ang mayroon lang ay palitan ng text – mga patikim sa malamang kwentuhan na laging hahantong sa “Sige, kapag nagkita na lang tayo” dahil mapanganib. At gustung-gusto niya iyun, ang makausap ulit nang personal si Sheena – makita ang tumatawa nitong mga mata, marinig ang boses nitong parang paos at ang tawa nitong parang halakhak.

Hindi na ito mangyayari, at malungkot siya. Pero noong nasa UP Manila pa si Sheena at kahit pagkatapos, may mga polyetong lumalaganap sa kampus na may pirmang “Kabataang Makabayan Balangay Cherith Dayrit-Garcia,” nakapangalan sa isang aktibista mula sa St. Scholastica’s College, naging NPA, at namatay sa labanan. Alam niya, namatay man si Sheena, na marami ang nagmamahal sa masa, at sa pakikibaka, nang kasing-igting ng pagmamahal ni Sheena. Tiyak, marami ang papalit kay Diyosa.

Paalam sa iyo, Sheena. Mahal ka naming lahat. Patuloy naming mamahalin ang masa at pakikibakang minahal mo – nang lubos, walang pag-iimbot, ialay man ang buhay.

16 Marso 2012

Galing dito ang ikalawang larawan.

May pagtatasa ang mga progresibong intelektwal na sina Samir Amin at Immanuel Wallerstein sa isang taon ng Arab Spring. Mga dapat daw basahin ng mga kalahok sa protestang Occupy. Malungkot na balita tungkol kay Ohio Rep. Dennis Kucinich, progresibong mambabatas sa US. Kakatwa ang anggulo rito sa hindi na paglalathala ng Encyclopedia Brittanica.

Dani Misalucha

Ganyan kung tawagin ng mga kaibigan at kasama niya si Daniel C. Imperial, Jr., 29, aktibistang mula sa College of Music sa Unibersidad ng Pilipinas–Diliman na naging kasapi ng New People’s Army at napatay sa pagsalakay ng militar nitong 27 Oktubre sa Cagayan Valley. Naging kagawian ng mga aktibista ang magbansag, at may mga panahong nagagamit ang mga alyas – lalo na kay Daniel mula nang siya’y maging NPA.

(1) Maraming pakahulugang natitipon sa pangalang iyan. Ang paghanga niya sa mahuhusay na mang-aawit na babae, kasama na si Lani. Ang husay niya sa pagkanta, gayundin sa pangkalahatang pagpapasaya o pag-entertain sa kausap. Isama na ang pagiging “diva” niya sa totoong buhay: napaka-talentado, napaka-maalab sa mga bagay na kinatutuwaan at kinaiinisan, napaka-demanding sa sarili, sa mga kasama at kaibigan.

“Napaka-demanding.” May nagbago at hindi nagbago kay Daniel sa pagiging NPA, na makikita sa pana-panahong pagdalaw niya. Ang dating mabilis uminit ang ulo, naging mapagpasensya. Ang dating mapangutya, naging mapagpaliwanag. Ang dating nakakanerbyos kausap, naging magaan. Pero hindi siya nagbago sa pananalig na pwedeng magbago at umunlad – ang sarili, ang pakikibaka, at syempre ang lipunan.

(2) Bakla siya, bagay na hindi niya ikinaila kahit kailan at ipinagmalaki pa nga. Alam niya kung paanong hindi matanggap ng iba ang pagkabakla kaya isinisisi ito sa iba’t ibang dahilan, na para bang kaya niyang gumising isang araw at hindi na maging bakla. Nakatulong ito para maunawaan niya ang mahihirap – na ang kahirapan ay isinisisi ng mga hindi umuunawa sa “katamaran,” “hindi pagsusumikap” at kung anu-ano pa.

Alam niya kung paano isantabi, maliitin at kutyain dahil sa kung sino siya. Sa ganito, mas naunawaan niya kung paano maging maralita. Naging lagusan ang personal na karanasan niya ng pakikiramdam, o pakikibahagi sa nararamdaman, ng iba. Syempre, alam niyang hindi sa antagonistikong pakikitunggali mareresolba ang diskriminasyon sa mga bakla – hindi tulad ng pagsasamantala, pambubusabos at panunupil sa mahihirap.

(3) May mga aktibista, lalo na iyung mga galing sa uring petiburges, na dumaan sa yugto na lubos ang paniniwala sa rebolusyon at mga prinsipyo nito, pero may huling personal na reserbasyon bago yakapin nang buung-buo ang pakikibaka. May iba, kinailangan munang makita ang suporta ng mga magsasaka. May iba, gusto munang makitang hindi paulit-ulit lang at may pag-unlad. May iba, gusto lang makita ang sariling lugar sa lahat.

Si Daniel, ang huling reserbasyon ay sa paggamit ng mga kanta ng kulturang popular para maghatid ng rebolusyunaryong mensahe. Hanggang minsan, narinig niya ang ilang magsasaka na kinakanta ang “Boulevard” ni Dan Byrd na nilapatan ng mga titik na rebolusyunaryo. Sa puntong iyun, sabi niya, nabuo ang pasya niyang sumampa. Nitong huli, mga rebolusyunaryong kantang mala-Aegis ang ipinagmamalaki niyang likha nila.

(4) May kakaiba siyang gamit sa wika. Noong uso ang pa-sosyal na wikang bakla, parang pinulot sa kung saang parlor ang mga salita niya: “lapes,” hindi “lafang” (pagkain), “was,” hindi “wiz” (hindi). Nitong huli, may magagandang baon siya, malamang mula sa erya. “Ayan. Ayan tayo eh…” kapag may pinupuna. Sinabihan daw sila na paghusayan ang gawaing pagpapalawak. Ang sagot niya: “Oo na, oo na. Heto na nga kami eh.”

(5) Diva si Daniel, pero hindi mapagmataas. Mas gusto niya sigurong inaalala nang tumatawa, higit pa sa humahanga. Wala yata siyang nakausap nang matagal-tagal na hindi niya napatawa. Kaya mahal na mahal daw siya ng mga kasama at masa. Hindi siya pa-star, pero star: isa sa mga bituin ng pakikibaka sa buong bansa. Namatay man siya, patuloy siya sa pagbibigay-liwanag sa mga gustong kumuha ng direksyon at sumunod.

Napakahirap isiping patay na si Daniel. Hindi maiwasang maisip na kung buhay pa siya, pinatigil na niya ang pagbuhos ng mga parangal. Hindi siya komportable kapag siya’y pinupuri. Nagluluksa lang kami ngayon, Daniel. Pero oo na, oo na. Heto na kami.

04 Nobyembre 2011

Tagahanga si Daniel ni Whitney Houston. Ako naman, natutuwa sa gospel music – pero dahil pa todo-bigay ang mga mang-aawit. Matutuwa siguro siya rito.

Napagsama-sama ni Slavoj Zizek ang mga tema ng sulatin niya sa isang sanaysay na ang kalakhan ay sinasang-ayunan ko. Ilang kakatwang obserbasyon ng siyentistang si Flor Lacanilao sa mga namamatay.

Maganda’t pinaksa ni Marocharim ang pagbaba ng gobyernong Aquino sa pamantayan ng kahirapan sa bansa. Kahirapan ba kamo? Pinaksa ni Mong Palatino ang solusyon, na makakapagbigay-saya sa lahat.