Berdugo ng Nang

Go lang ng go,” sabi ng patalastas ng Globe na pinagbibidahan nina Vice Ganda at Sarah Geronimo. “Magbayad ng maaga ng di maabala,” sabi ng mga sticker sa dyip ng kung anu-anong produkto. “Pulis, binoga ng manghuling namboso,” sabi ng balita – na imbento ko lang naman, pero maraming ganyan sa midya.

Ang problema sa lahat ng ito, ang “ng,” dapat “nang.”

Ayon kay Virgilio S. Almario, konserbatibong manunulat pero maraming alam sa wika, sa libro niyang Filipino ng mga Filipino [1993], may limang gamit ang “nang” at ang iba pa ay “ng” na:

(1) Kasingkahulugan ng “noong.” Halimbawa: Nang si Hudas ay madulas, tatlong balbas ang nalagas.
(2) Kasingkahulugan ng “upang” at “para.” Halimbawa: Sinampiga ko nga at nang matauhan.
(3) Pinagsamang “na” at “ng.” Halimbawa: Sobra nang pahirap sa mata ang pangulo.
(4) Nagsasabi ng paraan o sukat. Halimbawa: At natulog nang mahimbing ang pangulo na parang kaunti lang ang walang bahay ngayong gabi.
(5) Bilang pang-angkop sa inuulit na salita. Halimbawa: Nag-Facebook nang nag-Facebook ang nakatalaga.

Hindi. Hindi ako purista, Tagalista (na kailangang pag-ibahin sa tagalista) o iba pang “-ista” na laging ipinupukol sa mga nangangaral tungkol sa wastong paggamit ng wikang Filipino. Ista-mbay, pwede pa ako. (Pasintabi kay Epifanio G. Matute.)

Hindi nga ako mahigpit sa paggamit ng “rin” at “din” depende kung katinig o patinig ang dulo ng salitang sinusundan. Ni hindi ko nga alam kung patinig o katinig ba ang tawag sa mga titik na “a, e, i, o, u.” Sa debateng “puwersa” bersus “pwersa,” “intelektuwal” bersus “intelektwal,” “diyugdiyugan” at “dyugdyugan,” doon naman ako sa ikalawa.

Nangangamba lang ako sa pagkawala ng mahahalaga at magagamit pang salitang Filipino tulad ng “nang” sa ating nakasulat na wika, salamat na rin sa walang-ingat na paggamit ng mga responsable sa mga krimen sa itaas: ang mga kumpanyang nagpapalaganap o nangsusulasok ng mga patalastas at ang midya. Huwag nang sabihin pa ang mga salitang may tiyak na kahulugan na nawawala kahit sa wikang pasalita.

May nagsasabing sa wikang Filipino, “Kung anong bigkas, siyang sulat.” May nagsasabi ring “Ang wika ng isang bayan ay kung ano ang ginagamit.” Sa pangkalahatan, sang-ayon naman ako sa mga pahayag na ito. Pero hindi ito dahilan para kalimutan ang tiyak na gamit ng mga salita, kahit pa luma na – at hindi pa nga luma ang “nang.”

Sa kasalukuyan nga, sabi ng progresibong intelektwal na si E. San Juan, Jr., dumadaan pa ang wikang Filipino sa “intelektwalisasyon,” sa proseso ng pagpapayaman dito para mas magamit sa mga talastasang intelektwal. Kung mawawala, sa pagsusulat man o pagsasalita, ang mga mga salitang may tiyak na pakahulugan, sa kung ano mang dahilan, magiging mas dahop ang ating wika.

(Syempre, mahalaga ang papel ng kilusang makabayan sa nagaganap na intelektwalisasyong ito. Kapag nakarinig ka sa kalye o sa araw-araw ng “malalim” at tuluy-tuloy na Filipino na pumapaksa sa pulitika at ekonomiya, mas malamang kaysa hindi na nasa piling ka ng aktibista. Dapat kang lumapit, ngumiti, magpakilala at magparekrut na.)

Pero babalansehin ko rin ang sarili ko. Ang pangunahing problema sa usapin ng nakasulat na wika sa bansa – “sa usapin,” paboritong prase ng mga aktibista – ay ang kawalan ng marami nating kababayan ng kakayahang magsulat at magbasa, at ang kawalan ng nakararami nating kababayan ng masiglang pagsusulat at pagbabasa.

Hindi kaya imbes na makatulong sa kanilang magbasa at magsulat ay nakakasikil pa ang ganitong paghihigpit sa mga alituntunin? Hindi kaya patunay rin ng elitismo ang ganitong pagdudumildil ng wastong ispeling sa kanila?

Iba naman ang pamantayan para sa kanila, para sa mga maralitang manggagawa at magsasaka. Tagumpay na walang pasubali na, halimbawa, ang matutong magsulat ang mga magsasakang natuto na lang magbasa dahil sa pagtuturo ng mga nakikipamuhay na aktibista. Kapag sinukat mo pa ang mga maralitang ito sa pamantayan ng mga may mataas na pinag-aralan, para mo nang sinabing ang huli na lang ang magsulat.

Kaya iba, syempre pa, ang pamantayan para sa mga nakapag-aral – hindi pa nga sa mismong mga gumagawa ng mga patalastas ng mga korporasyon at nagsusulat ng mga balita sa midya, kundi ang mga matataas ang posisyon at ang pinag-aralan sa mga korporasyon at midya. Sila ang dapat sisihin sa ganitong paggamit ng wika na nagpapadahop sa ating wika. Pati yaman ng wikang Filipino, hindi nila pinapatawad.

Mahaba na ito. Nagsimula lang sa “nang,” ang dami nang nasabi.

30 Hunyo 2011

Galing ulit kay Juan Genoves ang mga larawan sa itaas.

Sa isang banda, tama si Fredric Jameson, pero sa kabilang banda, hindi ba talagang hinog na noon ang Rusya para sa rebolusyon? Malupit ang banat na ito sa pulitika ni Bono, lead singer ng U2.

Parang maganda ang librong ito ng yumaong pilosopong si Gillian Rose. Wow. Parang maganda ang pelikulang ito tungkol sa kasaysayan ng Tsina.

Icky Bello

Kunwari, ang pambansa-demokratikong Kaliwa, hindi ang Akbayan, ang siyang alyado ni Pang. Noynoy Aquino. Kunwari, ang mga organisasyon ng Bagong Alyansang Makabayan o Bayan ang naging kabalikat niya noong eleksyon. Kunwari ang mga opisyal nito ang binigyan niya ng samu’t saring posisyon sa gobyerno, at bibigyan pa umano. Mahirap mang isipin: Kunwari’y si Liza Maza at hindi si Risa Hontiveros ang mutyang kakampi ngayon ni Noynoy.

Kung katotohanan ang mga kunwaring iyan, posible kayang isinulat ng isang lider ng pambansa-demokratikong Kaliwa ang “Open Letter of Akbayan Rep. Walden Bello to Pres. Benigno Simeon Aquino III on the Country’s Economic Woes” na isinulat, syempre pa, ni Walden Bello, aktibista at intelektwal na nagpapakilalang kontra-neoliberal at minsa’y sosyalista pa nga? Pwede kayang ang naging awtor nito ay si Satur Ocampo o si Carol Pagaduan-Araullo? O kaya naman ay si Teddy Casino o – Diyos na mahabagin, ang hirap isipin – si Carmen “Mameng” Deunida?

Sa tingin ko, kahit totoo ang mga kunwari sa itaas, hindi pa rin nila magagawang isulat ang ganyan. Sa tinakbo ng isang taon ni Noynoy sa pwesto, hindi na dapat mayuming pagpapayo ang tono, kundi matinding pangangalampag, kung hindi man pagkondena. Hindi kapuri-puri, sa totoo lang, ang mga hakbanging kontra-kahirapan at kontra-katiwalian ng gobyerno niya – na pinupuri ni Bello sa liham. Ipinagpatuloy lang ng rehimeng Aquino ang mga neoliberal na patakaran ng mga rehimeng sinundan nito – na sa maraming sulatin ay kinokondena naman ni Bello. Hindi maliitang mga reporma ang dapat ihapag at igiit sa rehimen, kundi malalaki.

Napasadahan ang agrikultura sa balangkas ng “seguridad sa pagkain,” pero wala, syempre pa, ang reporma sa lupa sa Hacienda Luisita at sa bansa. Inendorso ang substansyal na dagdag-sahod, pero inendorso rin ang palusot ng mga kapitalista rito, ang pagbibigay ng non-wage benefits. Pagpaparami ng mga manggagawa sa mga proyektong pang-imprastruktura lang ang panukala para lumikha ng trabaho, nang hindi man lang tinutuligsa ang kasalukuyang patakaran ng patuloy pa ring pag-akit lalo na sa dayuhang pamumuhunan para makalikha ng trabaho. Nanawagan na ibasura ang kontraktwalisasyon, pero itinulak ang Security of Tenure Bill sa Kongreso – na magsasabatas, sa aktwal, ng department order na siyang lisensya ngayon ng kontraktwalisasyon. Ni walang pagbanggit tungkol sa presensya at aktibidad ng mga tropang militar ng imperyalismong US sa bansa.

May sinasabi tungkol sa pulitika ni Bello at ng Akbayan na ganito ang laman ng nasabing sulat sa yugtong ito ng rehimen. Ang konteksto: nasa iba’t ibang pwesto sa gobyerno ang mga lider ng Akbayan, kumikita sa mga posisyong ito at malamang sa iba pang paraan. Kung hindi man magagawang sulatin ng pambansa-demokratikong Kaliwa ang nasabing liham, iyan ay dahil ang pangunahin dito ay ang pagsusulong sa mga kahilingan at interes ng mga mamamayan sa iba’t ibang isyu, at ang pagpapalakas sa pagkilos at organisasyon nila batayan sa mga isyung ito. Ibig sabihin: prinsipyo, hindi pera. Pagpapalakas sa pakikibaka, hindi pagkuha ng ganansya sa gobyerno. Paglilingkod sa Pinoy, hindi kay P-Noy. Kung sumusundot man ng ilang reporma si Bello, mas para isalba ang sariling reputasyon bilang “progresibo” sa harap ng patuloy na pagkakalantad ng mga neoliberal na patakaran ni Noynoy.

Sa madaling salita, nagagawa ng Akbayan na maglabas ng ganitong sulat dahil, taliwas sa mga pagpapanggap nito – lalo na sa harap ng mga progresibong organisasyon at institusyon sa ibang bansa na pangunahing pinagkukuhanan nito ng pondo – hindi na ito nagsusulong ng rebolusyunaryong pakikibaka ng mga mamamayan. Wala na ito sa ganitong wisyo, at ang layunin nito ngayon ay panatilihin ang pakikipag-alyansa sa rehimeng Aquino – kahit pa hindi tinutugunan ng huli ang mga kahilingan ng mga mamamayan sa iba’t ibang isyu at nagdadagdag pa nga ng pahirap, at kahit pa hindi maka-prinsipyo para sa sinumang maka-Kaliwa ang makipag-alyansa sa rehimen nang ganito. Pera, hindi prinsipyo. Kapakanan ng sariling grupong pampulitika, hindi ng mga mamamayan. Noynoy higit sa bayan.

Kung tutuusin, matagal nang wala sa pagsusulong ng mga kahilingan at interes ng mga mamamayan ang katapatan ng Akbayan. Maganda ang pag-amin noon ni Ronald Llamas, lider ng Akbayan at pampulitikang tagapayo ngayon ni Noynoy: “Noong nasa kilusang sosyal-demokratiko ako, may dalawang linggong seminar kami sa abanteng pampulitikang edukasyon. Walumpung porsyento ng oras, tinatalakay namin ang mga pambansang demokrata! Sampung porsyento ng oras, tinatalakay namin ang aming kaaway sa uri! At sampung porsyento ng oras, tinatalakay namin ang aming programa!” [“We’re Trying to Learn from Our Mistakes,” Reexamining and Renewing the Philippine Progressive Vision, 1993.] Ano raw, 90% ng oras, nakalaan sa kanilang kaaway-sa-uri na mga pambansang demokrata?

Kaya rin napakahirap ilarawan sa isip ng mga kunwari sa itaas. Gaya nga ng laging sinasabi, “Walang kunwa-kunwari sa kasaysayan.” Nangyari ang mga nangyari dahil sa mga ininugang kalagayan. Sa kaso ng pakikipag-alyansa kay Noynoy, nagtagpo ang galit ni Noynoy at ng Akbayan sa pambansa-demokratikong Kaliwa at ang pagpapanggap nilang pabor sa pagbabago. Sa isang banda, ayaw ni Noynoy ang anumang mariing pagtuligsa. Hindi ba’t hindi niya mapatawad ang pambansa-demokratikong Kaliwa dahil niralihan ang nanay niya sa bahay nila sa isyu ng Hacienda Luisita? Sa kabilang banda, iyan talaga ang pulitika ng Akbayan, ang magpilit makadikit at makakapit sa nasa kapangyarihan habang nagpapanggap pa rin na progresibo. Hindi ba’t ganyan din ang ginawa nila noong una kay Erap Estrada?

Sa dulo, para sa mga sumusubaybay sa pulitika, wala namang bago sa liham ni Bello. Lalong kumpirmasyon lang ito na pagpapanggap at panloloko na lang ang pagpapakilala ng Akbayan sa publiko bilang progresibo.

20 Hunyo 2011

Galing ang mga imahen dito.

Makikita ang pagkatuto ni Mong Palatino sa paborito niyang si David Harvey sa huli niyang entri. May mensahe si Karlo Mongaya sa mga kabataang manunulat pangkampus. Malinaw ang mensahe ni Katrina Stuart-Santiago: Walang K ang K-12.

Maganda ang kolum ni Katha Pollitt tungkol sa mapagtanggol na reaksyon ng mga komentarista sa France tungkol sa kaso ni Dominique Strauss-Kahn. Baka nakita na ninyo sa Facebook, pero karangalang mailagay rito ang panayam kay Arundhati Roy.

Hallowed Binay Name

Napakagarapal ng mga maniobra ng pangkatin ni Noynoy Aquino laban kay Jojo Binay. Tinitiyak na hindi siya magiging makapangyarihan at magiging popular. Ang masahol ay isinusubo siya sa mga isyung posibleng makabawas sa popularidad niya.

Hindi kaila sa marami kung ano ang layunin ng ganitong mga hakbangin: ang pigilan ang posibleng pagpapatalsik ng bise sa presidente. Hindi ito alam ni Erap Estrada kaya napalitan siya. Alam ito ni Gloria Macapagal-Arroyo kaya naglagay siya ng bise-presidenteng hindi maubos-maisip ng mga tao na magiging pangulo. Alam ito ng marami kaya nangingiting natatawa na lang sa mga walang pagpapanggap na hakbangin ng pangkating Aquino.

Pero sa pagbangga ng ganitong mga hakbangin sa diskurso ng pangkating Aquino at ng mga kakampi nito, lumalabas na kung anong sintomas ng rehimen si Jojo.

(1) Maingay ang pangkating Aquino sa pagpuri sa “demokrasya,” lalo na sa pagkahalal sa pangulo. Pero wala sa hinagap nila na nahalal din ng demokrasyang iyan si Binay. Balewala sa kanila ito; kailangang mailuklok sa makapangyarihang pwesto si Mar Roxas, ang kanilang hindi-halal na kandidato – kahit ang gusto nila’y parang ito na ang umaktong pangulo.

(2) Ipinagmamalaki ng pangkating Aquino na napatalsik nito si Gloria sa pamamagitan ng eleksyon. Pero hindi nito idinadamay sa ganitong pagtingin si Binay. Sinwerte lang siguro para sa kanila ang mokong, hindi nakinabang din sa sentimyentong kontra-Gloria kahit ito naman talaga ang may “B” noon sa paglaban, hindi ang pangulo ngayon.

(3) Ang pagyayabang ng pangkating Aquino, ibang-iba ito sa naunang rehimeng Arroyo. Pero natatakot pa rin itong mapatalsik. Alam ba nitong hindi sapat ang retorikang kontra-korupsyon? Alam na ba nitong hindi nito ibibigay, sa kabila ng pangako nito, ang kahilingan ng mga mamamayan para sa tunay na pagbago sa mga patakaran ng gobyerno?

Sa usapin ng paglulugar sa bise-presidente, pareho lang ng pag-iisip sina Noynoy at Gloria. Wala na ang kwentong kasamaan laban sa kabutihan. Lalong wala na ang People Power dahil P-Noy’s Power na ang mahalaga. Realpolitik ito, politics as usual. Wala kasi silang pagkakaiba sa batayang patakaran, the economy as usual, kaya pareho ng kinatatakutan. At, malamang sa tinatakbo ng mga bagay-bagay sa gobyerno, ng kahihinatnan.

10 Hunyo 2011

Galing ang kuha ni Mike Mitchell sa Beatles dito.

Matagal ko nang pinag-iisipang magsulat tungkol sa mga kabwisit-bwisit sa araw-araw. Hindi ko alam kung itutuloy ko, pero may magandang paraan si Terry Eagleton.

Wirdo pala itong si Gil Scott-Heron. Dapat basahin ng lahat ng nagmamahal sa mga bata: si Gabor Mate tungkol sa ugnayan ng stress at karamdaman, lipunan at kalusugan.

Pinag-iiba ni Prabhat Patnaik, Marxista mula India, ang mga komunista at sosyal-demokratiko. Ang kaibahan daw, ang una, kinikilala ang imperyalismo at ang ikalawa ay hindi. Totoo kaya ito sa Pilipinas?

Ka Dante

Hindi pa siya aktibista noon. Unang mga araw ng unang semestre ng unang taon sa kolehiyo. Pumasok ang propesor, bumati at nagpakilalang magiging guro sa Kasaysayan 1. Isinulat nito sa pisara ang pangalan: “Dante L. Ambrosio.” Ngayon, sa harap ng balitang namatay ang guro, nabibigyan niya ng karampatang halaga ang mga sumunod na araw mula sa pagpapakilalang iyun.

Banayad at hindi tensyonado ang takbo ng klase. Maraming pakulo ang propesor. Minsan, pinabasa nito ang tulang “Prometheus Unbound” ng makatang si Jose F. Lacaba para turuan ang mga estudyante ng mapanuring pagbabasa. Ito raw ang kakayahang nawala sa editor ng isang pahayagan kaya nalathala, noong batas militar, ang tulang may islongang “MARCOS HITLER DIKTADOR TUTA.” Ikinwento niyang kinumpiska ng mga awtoridad ang kopya ng mga dyaryo, pero huli na ang lahat.

Maraming tanong na nakakapagpaisip ang propesor, kahit sa ganito nakikita ang kanyang pampulitikang kulay. Si Benigno “Ninoy” Aquino Jr., halimbawa, ang itinuturing na bayani ng batas militar ni Marcos. Pero ang nanatili sa bansa at namuno, bagamat palihim, sa mga protestang nagluwal ng People Power 1, ay si Jose Maria “Joma” Sison. “Hindi ba si Joma ang mas dapat ituring na bayani?”

Minsan, kwela rin ang propesor, bagamat madalas naman itong nakangiti. Noong itinuturo nito ang pagkilatis sa mga batis na pangkasaysayan, ipinakilala niya ang konsepto ng historikal na anakronismo. Halimbawa raw, nagsusuri ka ng dokumento ng mga Katipunero. “Tapos biglang makikita mo, may salitang ‛badaf’ doon…”

Hindi maramot ang propesor sa mga kwento. Bukod sa mga isinalaysay ni Prop. Judy M. Taguiwalo sa parangal ng huli tungkol sa mga protesta noong batas militar, may dalawa pa siyang naaalala. Isinusuksok daw sa kung saan-saan sa katawan ng mga aktibista ang lumang tipo ng sticker noong panahong iyun. Pagkatapos, didilaan ang likod para maidikit sa kung saan-saan.

Noong nasa ilalim daw ng batas militar ang Unibersidad ng Pilipinas, tahimik na magmamartsa ang mga estudyante mula sa ikaapat na palapag ng Palma Hall. Habang pababa ang hanay, parami nang parami ang sumasali. Kapag dumating na ang mga pulis, na kadalasan ay tuwing nasa unang palapag na ang martsa, kakanta na ng “Lupang Hinirang” at titigil sa paglakad, tatayo nang tuwid ang lahat – pati ang mga pulis. Sa ganito, unti-unti nang makakatakas ang mga lider.

Pero kung may isang bagay man na pinakamahalagang ginawa ang propesor, iyan ay ang inobliga nito ang klase na magbasa. Tumungo sa aklatan at magbasa. Pawiin ang takot sa hindi alam, tumungo sa aklatan at magbasa.

Dito niya nabasa ang maraming sulatin ng dakilang makabayang intelektwal na si Renato Constantino. Bagamat ipinakilala ng propesor ang Lipunan at Rebolusyong Pilipino sa klase – at ipinaliwanag na ang pangalan ng awtor na “Amado Guerrero” ay nangangahulugang “Minamahal na Mandirigma” o “Beloved Warrior” – ang librong The Philippines: A Past Revisited ang ipinabasa niya.

Ipinabasa rin ng propesor ang debate hinggil sa A Past Revisited – bagay na mas nakahikayat sa kanyang magbasa at magsuri. Kung nagkakasya na ang ibang propesor sa pagsasabi na larangan ng tunggalian ang katotohanan, kongkretong ipinakita ito ng propesor. Ipinabasa nito ang pag-atake sa libro ng kontra-makabayang historyador na Amerikano na si Glenn A. May, gayundin ang pagdepensa sa libro na pinamunuan ni Silvino V. Epistola, propesor sa Pilosopiya.

Itinulak ng propesor ang mga estudyante na magsaliksik tungkol sa kasaysayan nitong nakaraang mga dekada ng nakatalagang probinsya ng bansa. Natatandaan pa niya ngayon ang Sipalay at Hinoba-an na mga bayan ng Negros Occidental, ang probinsyang itinalaga sa kanya.

May magandang tinungo kahit ang ganitong pagpapabasa. Gitna ng dekada ’90 noon, at namamayagpag ang globalisasyon at pagiging Newly-Industrializing Country bilang mga pantasya ng bansa at ang neoliberalismo bilang bungkos ng mga patakaran na ipinapatupad ng pamahalaan. Sa mga magasin na kinailangan niyang basahin, makikita ang naunang panahon, ang dekada ’70 at ’80, kung saan mababasa ang kahirapan at kagutuman ng mga mamamayan, gayundin ang lawak at lakas ng mga protesta. Ang reyalisasyon niya: “Hindi laging ganito ang kalagayan.”

Isa pang mahalagang bagay na ginawa ng propesor ang ibukas ang kanyang kwarto sa mga estudyanteng naghahanap ng konsultasyon. Hindi pa para kanlungin ang mga estudyanteng grade-conscious, kundi para ipakita ang mismong kwarto at ang paninindigang malinaw na ipinapamalay nito.

Muli, kalagitnaan ito ng dekada ’90 noon, at ipinagsisigawan ng mga naghaharing uri sa mundo na lipas na si Marx at bigo ang sosyalismo. Sa Pilipinas, nahati ang Kaliwa at natural na naguluhan ang publiko sa kung ano ang ano at sino ang sino.

Sa kwarto ng propesor, malinaw ang tindig: Sa isang kwadro, may larawan nina Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Lenin at Mao Zedong. Katabi nito sa pader ang larawan ni Albert Einstein at nasa katapat na pader ang kay Hesukristo. Nagpahayag ang una na isa siyang sosyalista, habang proto-sosyalista at rebolusyunaryo ang ikalawa.

Naghahanap siya ng salita: “relihiyoso” para sa mga naniniwala at “estetiko” marahil para sa mga hindi, ang karanasan niya nang unang pumasok sa kwarto. Hinahanap niya ang mga aktibistang propesor noong pumasok siya sa UP, at ang nakuha niya ay kung hindi neoliberal ay walang pakialam. May nangaral pa nga na hindi uunlad ang Pilipinas hangga’t walang diktadura dahil bansang tropikal ito, sadyang nakakatamad para sa mga tao. Sa wakas, isang gurong aktibista – at higit pa nga siguro! Sa sumunod na taon, sumali na siya sa aktibistang organisasyon.

Noong aktibista na siya, doon lang niya nalaman na ang propesor, na kumilos pala nang buong panahon sa kilusang manggagawa, ang tanging aktibistang pambansa-demokratikong may tenure sa Kolehiyo ng Agham Panlipunan at Pilosopiya. Kakaalis lang patungong ibang bansa ng isa at ang isa’y pana-panahon na lang nagtuturo sa mga nakakataas na taon – at hindi magtatagal ay aalis din ng bansa. Kaya naman ang propesor ang ginawang tagapayo ng mga organisasyong aktibista at tagapagsalita sa samu’t saring porum na pumapaksa sa espesyalisasyon nito.

Isang beses lang niyang nakausap nang malaliman ang propesor matapos niyang tumanda bilang aktibista – noong matatawag na niya itong “Ka Dante,” na hindi rin niya ginawa bunsod ng pagkahiya. Naghahanap ito ng masiglang pakikipagdebate, “pakikipag-polemika,” ng mga Marxista sa mga kinatawan ng reaksyunaryong kaisipan sa pamantasan. May binanggit siyang isang guro na gumagawa nito. “Pero,” ang sagot ng propesor, “mas post-istrukturalista naman ang kanya kaysa Marxista.”

Pumunta siya sa Philippine Heart Center nang mabalitaang isinugod doon ang propesor. Naabutan niya itong nag-aagaw-buhay at hirap na hirap na ang katawan, hindi na rin makausap. Sa tabi ng kama nito, kalmado na ang mga kaanak nito at dating kasamahan sa Kilusan. Nagpakilala siya bilang “dating estudyante” at agad niyang naramdamang kulang na kulang ang mga salita. Pinilit niyang sabihing “Mahalaga po siya kung bakit ako naging aktibista.” Pero hindi na niya natapos ang huling salita dahil inunahan na siya ng mga luha.

Ngayong patay na ang propesor, gusto niyang sabihing “Pagpupugay, salamat at paalam as iyo, Ka Dante.” Pero alam niyang kulang na kulang iyun. Paano mo pagpupugayan ang taong nagpabilis ng pagtungo mo sa pagiging aktibista? Paano mo pasasalamatan ang gurong nagpakatatag sa isang mahirap na panahon at sa gayong paraan ay nagsilbing tulay para sa iyo? Paano ka magpapaalam sa taong tumulong sa iyong pasukin ang isang klase ng buhay na sa kabila ng lahat ng kahirapan at panganib ay hindi mo ipagpapalit sa kahit ano?

Ka Dante, yumao man kayo, nagsisikap na yumabong at magpunyagi ang mga binhing iniwan ninyo. Pagpupugay. Salamat. At paalam po.

05 Hunyo 2011

Ang mga larawan ay pinta ni Juan Genoves.

Basahin ninyo: May napakagandang isinulat si Joseph Stiglitz tungkol sa napakatinding kawalan ng pagkakapantay-pantay sa Amerika. Sana ay may ekonomistang Pinoy na magsulat ng ganyan tungkol sa bansa. Eh kaya lang, ang alam lang ng mga ekonomista rito ay maglingkod sa malalaking kapitalista – o kaya naman ay kay Noynoy.

Larawan ng kababaihang “sumusuko” sa mga pasista at ng kababaihang lumalaban sa mga pasista. Magandang sipi mula kay Miriam Makeba tungkol sa tinaguriang “world music.” Kaibigan ko talaga si Tanglad! Hehe.

Dahil Sa K?

Sa ngayon, alam na ng marami ang nangyari kay Dominique Strauss-Kahn o DSK, hepe ng International Monetary Fund: inaresto, ikinulong at hindi pinayagang magpyansa dahil inakusahang nanggahasa ng manggagawa sa mamahaling otel na tinulugan niya. Halos kalahati ng edad niya ang biktima, na dinamba at dinakma na lang niya noong pumasok sa kwarto niya para maglinis. Ang epekto: nawasak ang mabangong pangalan niya at ang magandang tsansa niyang maging sunod na pangulo lang naman ng France.

Karaka-daka, may paliwanag si Prop. Randy David sa kanyang kolum sa Philippine Daily Inquirer, halaw sa libro ng postmodernistang pilosopong Pranses na si Jean-Francois Lyotard: “Libidinal Economy” raw. Wow, ang profound. Ang totoo, hindi kasingkahulugan ng “libido” ang “libog,” pero ganyan ang bagsak ng gamit ni Prop. David at ng palasak na gamit ng iba. Ang nangyari raw kay DSK ay Dahil Sa Kalibugan. O pagnanasa, dahil ginamit ang “desire.” O di-malay, dahil ginamit ang “unconscious.”

Hindi mapag-iba-iba ni Prop. David ang tatlo. At dahil mas madaling basahin si Sigmund Freud kaysa kay Lyotard, mas ang di-malay ang tinanganan niya. Sige na nga. Ayon kay Prop. David, “nilalabanan” ng di-malay “ang ating pinakamahuhusay na pagsisikap sa moral na pangangatwiran, pagpaplano at kalkulasyon.” Pinapahina nito ang inaakala nating “lubos na kontrol” natin sa ating buhay. Kahit nga raw si Pres. Bill Clinton ng US, swabe sa pulitika pero naging padaskul-daskol pagdating sa seks. Aray.

Planet Earth to Prof. David: ang akusasyon kay DSK ay panggagahasa, hindi anumang porma ng konsenswal na pagtatalik – may elemento ng paglabag ng karapatan, hindi lang ng pagbubulalas ng init ng kalooban. At gaya ng masasabi ng sinumang sumawsaw sa mga sulatin ng mga feminista at ng mga taguyod ng karapatan ng kababaihan, ang panggagahasa ay hindi usapin sa pangunahin ng kalibugan, kundi ng kapangyarihan. Pagpapataw ito ng kapangyarihan sa ginagahasa, paglabag sa kanyang karapatan.

Sa ganyang paliwanag ni Prop. David, na hindi nakabatay sa partikularidad ng usapin, napapahina ang pagkondena sa panggagahasa. “Hindi ba, ako’y tao lang na nadadarang at natutukso rin?” birit-tanong ni Zsa-Zsa Padilla – at kahit ang kababaihan ay dapat umunawa. At sa kaso ng kalalakihan, hindi ito malayo sa palusot na “Boys will be boys.” Pero hindi lahat ay nanggagahasa. Higit sa pag-unawa sa nanggahasa o akusado sa nanggahasa, pangunahin pa rin ang manindigan laban sa partikular na krimen na ito.

Lalo na sa kaso ni DSK. Ayon kay Sherry Wolf, lumalabas na may antagonismo si DSK sa mga babaeng nagtatrabaho. Sa tala ni Wolf, pangatlo na ito sa babaeng inabuso ni DSK: nanakit ng mamamahayag na nag-iinterbyu para sa isang libro at nangmanipula ng ekonomista ng IMF para makipagtalik. Ngayon: nanggahasa ng Itim na migranteng manggagawa. Mahahalagang datos ito na hindi sinaliksik ni Prop. David sa paglundag niya sa kongklusyon – na, sa kasamaang-palad, ay kapos at kontra-kababaihan pa nga.

Sa dulo ng kanyang kolum, siniping muli ni Prop. David si Freud. May tatlong tuklas (discovery) daw na nagtanggal sa tao sa superyor na lugar sa kaayusan ng kalikasan: ang tuklas ni Copernicus na ang mundo ang umiinog sa araw at hindi ang kabaligtaran, ang tuklas ni Darwin na ang tao ay nahubog mula sa unggoy at hindi nalikha na buo na, at ang tuklas ni Freud na di-malay, dahil “ipinapakita nitong hindi lubos na makikilala ng tao ang kanyang sarili.” Pinaka-radikal, sa hatol ni Prop. David, ang tuklas ni Freud.

May isang dakilang tuklas na nawala – na pinakamahalaga sa kaso ni DSK, hepe ng IMF, at lubhang nawawala sa pagsusuri ni Prop. David. Ang tuklas ni Karl Marx: “Ang modernong lipunang burgis, sa mga relasyon nito sa produksyon, sa palitan at sa pag-aari, isang lipunang lumikha ng ga-higanteng kagamitan sa produksyon at palitan, ay tulad ng engkantado na nawalan na ng kakayahang kontrolin ang kapangyarihan ng daigdig ng mga patay na kanyang tinawag sa pamamagitan ng kanyang mahika.”

Pahabol: May mahusay na instruktor sa Departamento ng Sosyolohiya sa Unibersidad ng Pilipinas–Diliman, departamento ni Prop. David, na hindi hamak na mas mahusay kay Freud at sa mga inapo nitong sina Jacques Lacan at Slavoj Zizek, pero feminista rin at Marxista. Ang pangalan niya: Prop. Sarah Raymundo. Pero tinanggal siya sa pagtuturo sa departamento at hindi binigyan ng tenure. May mga abusado kasi sa kapangyarihan sa departamento, nanggigipit ng may tunay na progresibong pulitika.

20 Mayo 2011

Galing ang mga larawan sa Kasama Project.

Maraming salamat sa mga sumusunod na nag-link ng blog na ito sa kanilang blog: Dream of the Blue Turtles, Ang Palda ni Inay, Shades of Thought, North Forth, Libido at Likido, Pulpolitika, Mga Sigwa at Agos, Saving the World. Pasasaan ba’t maaayos ko rin ang Mga Links ng Kapirasong Kritika? Hehe. Maraming salamat!

Dominanteng Diskurso sa RH Bill

(1) Sa ngayon, dalawang panig ang dominante sa tunggalian hinggil sa kontrobersyal na Reproductive Health o RH Bill: ang rehimeng Aquino, tampok ang Akbayan at mga kaugnay na grupo, at ang Simbahang Katoliko. Para sa mga katulad kong sumusuporta sa RH Bill, masamang balita na ganito nagkahugis ang pampublikong talakayan sa isyu.

Dahil mga makapangyarihang pwersa sa lipunan ang dalawa, hindi kataka-takang madomina nila ang debate sa panukalang batas. Histerikal ang pagtutol ng Simbahang Katoliko, na resulta ng irasyunal na relihiyosong batayan nito ng pagkontra. Kung magsalita naman ang rehimeng Aquino, akala mo’y tatapusin ng RH Bill ang kahirapan.

Hatak na hatak kung gayon ang malaking-kapitalistang masmidya. Tuwang-tuwa itong pagmukhaing usaping buhay-at-kamatayan ang anumang “pagbabago” na hindi naman talaga pagbabago ng sistema. Magbisikleta o tumakbo para sa kalikasan. Magparehistro at bumoto para sa pagbabago. At ngayon: Magsuot ng kondom laban sa kahirapan.

(2) Dahil malakas ang pagtutol ng Simbahang Katoliko, kahit hindi naman radikal ang RH Bill, mahalaga ang malaganap na paborableng opinyong publiko at pagkilos ng masa para maipasa ito. Ang problema, malakas ang hatak sa propaganda ng paninira ng Simbahan sa kalaban: na sinisisi ng mga maka-RH Bill ang maralita para sa kahirapan.

Na pinapalakas naman ng wala-sa-pokus at eksaheradong argumento ng mga dominanteng maka-RH Bill sa pangunguna ng Akbayan: na sanhi ng kahirapan ang malaking populasyon at mabilis na paglobo ng populasyon. Imbes na ang karapatang magpasya ng mga tao, lalo na ng kababaihan, ang patampukin, ito ang sinasabi nila.

Lalong hindi nakakatulong na hindi tampok ang Akbayan at mga dominanteng maka-RH Bill sa paglaban para sa kagyat na ginhawa ng maralita sa kagutuman at kahirapan. Hindi sila nakikitang malakas na tumutuligsa sa overpricing sa langis at naggigiit ng makabuluhang dagdag-sahod. Sa madla, walang malasakit sa maralita ang bagsak nila.

(3) Hindi naman labis na populasyon at paglobo ng populasyon ang ugat ng kahirapan. Masasabi rin ito ng Akbayan sa kanilang mga pahayag, pero hindi tumatampok sa kanilang propaganda, at lalong hindi nakikita sa mga adbokasiyang isinusulong nila. Sa harap ng napakaraming pasubali nila kay Marx, kay Malthus tuloy ang bagsak nila.

Ang pagkontrol ng mga makapangyarihang dayuhan at iilan – at oo, kasama ang naghaharing saray ng Simbahang Katoliko rito – sa bansa ang siyang ugat ng kahirapan. Pinapasahol lang ng malaking populasyon at paglobo ng populasyon ang kahirapan. Totoong may pakinabang ang pagkontrol sa populasyon, pero hindi siyang lunas.

Muli, ipinapakita ng Akbayan sa isyu ng RH Bill ang limitasyon ng pulitikang nakatutok sa salik na nagpapasidhi lang ng kahirapan. Pwede nilang pasinungalingan ito, pero ito ang kakambal ng hindi mapapasubaliang pakikipagsabwatan nila sa rehimeng Aquino: Tahimik sa mga isyu ng mga mamamayan, maingay sa “solusyong” panakip-butas lang.

13 Mayo 2011

Galing ang larawan dito. KommunityX, isang magandang blog sa Tumblr, mukhang ng mga Pilipino-Amerikano. May opinyon si Prop. Luis V. Teodoro tungkol sa kontrobersyang kinasasangkutan ni Willie Revillame. Sa susunod na entri ko na isa-isang ili-link ang mga bagong nag-link sa blog na ito. Pero heto ang isang maganda: kay Maykel Beltran, na nagsasanib ng progresibong pulitika at pagkahumaling sa football.

Sa Ikauunlad ng Bayan, Pildoras ang Kailangan

Kakatwa ang mga pahayag ng Department of Labor and Employment (DOLE) sa balitang “Bonus seen for workers into family planning,” na lumabas sa Philippine Daily Inquirer nitong 26 Abril.

(1) Ayon sa DOLE, isa sa mga dahilan ng kawalang-trabaho nitong nakaraang dekada ang mabilis na paglago ng populasyon sa bansa. Bakit, kapag bumagal ba ang paglaki ng populasyon, dadami ba ang trabaho para sa mga Pilipino?

Ang sagot, syempre pa, ay hindi. Mababawasan lang ang kailangang bigyan ng trabaho. Sa ganitong pakahulugan, dadami ang trabaho kumpara sa kailangang bigyan ng trabaho. Pero ang palagay diyan ay mananatili ang kasalukuyang dami ng trabaho – at hindi mababawasan gaya ng ibinabadya ng kalagayang krisis.

Sa ganitong pagsusuri, panakip-butas o panandaliang lunas lang ang pagpapabagal sa paglago ng populasyon. Hindi nito tinutumbok ang pangunahing problema: ang kawalan ng gobyerno ng nagsasarili, komprehensibo at matagalang plano para lumikha ng trabaho sa bansa para sa lahat ng mamamayan.

Ang problema, nakaasa ang gobyerno sa pag-akit sa dayuhang pamumuhunan para magbigay ng trabaho sa bansa. At ang pag-akit na ito, kailangang idagdag, ay nakasandig sa pagbarat sa sahod at benepisyo ng mga manggagawa – na mas nagagawa naman sa kalagayang marami nga ang walang trabaho.

Sa pagsisi sa mabilis na paglago ng populasyon para sa malaganap na kawalang-trabaho, ipinapasa ng gobyerno ang pananagutan sa mga mamamayan – partikular, ayon sa balita, sa kababaihan. Ang kailangan na lang ng gobyerno ay himukin o itulak ang mga mamamayan na magplano ng kanilang pagpapamilya.

(2) Ayon sa DOLE, nakakaapekto sa produktibidad ng mga manggagawa ang pagkakaroon ng maraming anak. Ibig bang sabihin, sa panahong mabilis ang paglago ng populasyon, hindi produktibo ang mga manggagawa? At kung magiging produktibo ang mga manggagawa, ibig bang sabihin ay uunlad na sila?

Ang sagot, muli, ay hindi. Eksaktong kabaligtaran ang totoo: Produktibo ang mga manggagawa. Ito ang dahilan kung bakit nakapagkamal ng dambuhalang tubo ang mga kapitalista nitong nakaraang mga taon. Hindi rin naman nagagawaing piliin ng mga manggagawa na unahin ang pamilya dahil masisisante sila.

Hindi umaasenso ngayon ang mga manggagawa kahit produktibo sila. At hindi rin sila aasenso kahit maging mas produktibo pa sila. Ang dahilan ay ang sistema: ang mga kapitalistang dayuhan at lokal ang nakikinabang sa pagsisipag at pagiging produktibo ng mga manggagawa, hindi ang mga manggagawa mismo.

Sa pahayag na ito, sinasakyan ng DOLE ang kongkretong larawan ng mga magulang na nakatutok sa anak para itanghal bilang mahalaga ang pagiging produktibo sa sarili nito. Makikitang nakabalangkas sa pagpapanatili at pagpapatatag sa sistema ang pagtutulak ng gobyerno sa pagpaplano sa pamilya ng mga mamamayan.

(3) Ayon sa DOLE, para mapalaganap ang “pagpaplano ng pamilya at responsableng pagmamagulang,” nagbibigay sa kababaihang manggagawa ng insentibang bonus gayundin ng serbisyo kaugnay ng mga pildoras na pang-kontrasepsyon at intrauterine devices. Bakit, kababaihan lang ba ang may tungkulin dito?

Syempre, hindi. Dapat tungkulin ng parehong babae at lalake ang pagpaplano ng pamilya at responsableng pagmamagulang. Sa ganitong pahayag, para bang sinisisi sa kababaihan ang mabilis na paglaki ng populasyon, ang kakulangan ng trabaho sa bansa, at kabawasan umano sa produktibidad ng mga manggagawa.

Pyudal-patriyarkal ang pagpapasa sa kababaihan ng buong tungkulin sa pagkontrol sa pag-aanak. Parang pwersa ng kalikasan ang pagnanasa ng kalalakihan – hindi mapipigilan, kailangang remedyuhan na lang. Sa desperasyon ng gobyernong kontrolin ang pag-aanak, nagtutukoy ng pangunahing responsable: babae.

Hindi mahirap isipin kung bakit nagpakawala ang rehimeng Aquino sa pamamagitan ng DOLE ng ganitong mali-maling mga pahayag ilang araw bago ang kakatapos na Araw ng Paggawa.

(1) Gusto nitong palakasin ang posisyon nitong pabor sa isinusulong na Reproductive Health Bill kontra, pangunahin, sa Simbahang Katoliko na mariing tumututol dito. Ngayon, sa tonong makakagaan sa kawalang-trabaho ang pagpasa sa naturang batas.

(2) Gusto nitong pagtakpan ang sariling pananagutan, at ang pananagutan ng mga sinundang rehimen, sa malaganap na kawalang-trabaho sa bansa. Nasa mga mamamayan, partikular sa kababaihan, ang isang solusyong hindi nagawa.

(3) Gusto nitong palutangin ang kawalang-trabaho sa kalagayang malakas ang panawagan para sa makabuluhang dagdag-sahod – na laging sinasagot ng pam-blackmail na tanong sa mga manggagawa: Dagdag-sahod o pananatili sa trabaho?

(4) Gusto nitong patampukin, konsistent sa mga nauna na nitong hakbangin, ang isang remedyo (RH Bill) sa isang problemang nangangailangan ng mas malalim na solusyon (kawalang-trabaho). Sa ganito, lalabas pang may ginagawa ito, kahit wala naman talaga.

04 Mayo 2011

Galing ang mga larawan dito.

Pagpatay kay Osama bin Laden: Hindi masaya si Jodi Dean sa pagdiriwang sa pagpatay. Kinukwestyon ni Mike Ferner kung nakamit nga ba ang katarungan sa pagpatay kay Bin Laden. Humahalaw naman ng napakagandang mga aral si Adam Kotsko sa buong proseso ng pagpatay kay Bin Laden.

Sa artikulong ito tungkol kay Rosa Luxemburg, madaling makita ang mga pagkakaiba nila ni Lenin bagamat makikita rin kung bakit dinakila siya ng huli.

Katoliko Sarado

Sa interbyu niya sa Buhay Manggagawa tungkol sa kasaysayan ng Araw ng Paggawa, sinabi ni Mandy Felicia, training director ng Ibon Foundation, na pulitikal ang pagdiriwang ng naturang okasyon sa mismong petsang Mayo Uno.

Aniya, ang US, nagdiriwang ng Araw ng Paggawa tuwing Setyembre; mulat na iniwasan ng gobyerno nito ang pagdiriwang sa Mayo Uno. Noong naghari sa mga bansang Germany, Italya at Espanya ang mga pasista, ipinagbawal ang pagdiriwang ng Araw ng Paggawa sa nasabing petsa. Sa Pilipinas mismo, maraming taon munang ipinagdiwang ng mga manggagawa ang okasyon sa Mayo Uno – syempre pa, sa pamamagitan ng mga martsa’t demonstrasyon – bago ito kinilala ng gobyerno.

Militante at radikal kasi ang pangyayaring ginugunita sa Mayo Uno, na siyang naging batayan ng pagkilala rito ng mga manggagawa at mamamayan ng daigdig bilang Araw ng Paggawa. Mga partido ng mga manggagawa at partidong sosyalista rin ang nanguna sa pagtulak na Mayo Uno ang ituring na Araw ng Paggawa.

Ginugunita sa Mayo Uno ang pag-aaklas ng mga manggagawa sa US noong 1886, 125 taon na ngayon, para sa panawagang otso-oras na paggawa. Namamayani noon ang hanggang 14 na oras na pagpapatrabaho at literal na pinapatay ang mga manggagawa ng pagtatrabaho. Makikita rito, samakatwid, ang grabeng pagsasamantala ng uring kapitalista sa mga manggagawa – na napaatras lang, kahit bahagya, ng paglaban ng mga manggagawa. At dahil dinahas ang mga manggagawa ng pulisya ng Estado, ipinapakita ng pangyayari ang sabwatan ng mga kapitalista at Estado.

Mahalaga ang Mayo Uno ngayong taon. Magaganap ito sa gitna ng matinding pang-ekonomiyang krisis sa mundo. Taliwas sa mga pahayag ng mga tagapagtanggol ng pandaigdigang sistemang kapitalista, hindi natapos agad ang krisis pagkaputok noong Setyembre 2008; nagpapatuloy ito at nagbabanta pang sumahol.

Mahalaga rin ito dahil simula nang pumutok ang krisis, bumuhos simula noong 2010 ang iba’t ibang klase ng protesta ng mga manggagawa at mamamayan ng daigdig laban sa pagpapahirap at pambubusabos na pinaigting ng krisis. Mula sa US, na sentro ng pandaigdigang sistemang kapitalista, hanggang sa pinakamayayaman at pinakamahihirap na bansa sa Europa, at hanggang sa rehiyong Middle East at North Africa na ilang dekadang sinupil ng mga diktadurang tuta ng imperyalismong US – pumutok ang iba’t ibang klase ng militanteng pagkilos at protesta.

Sa ganito mailulugar ang anunsyo ni Pope Benedict XVI na ilulunsad ang beatipikasyon (beatification) ng pinalitan niyang si Pope John Paul II sa papalapit na Mayo Uno. Isang hakbang ang beatipikasyon bago maituring na santo ang isang tao, kaya tiyak na magiging pandaigdigang pagdiriwang ito, lalo na’t sinasabing popular si Pope John Paul II sa mga Katoliko sa iba’t ibang panig ng mundo.

Mas malamang sa hindi, itinakda ang naturang petsa para tapatan, kung hindi man sapawan, ang pagdiriwang ng Araw ng Paggawa ngayong taon at posibleng sa mga susunod pa. Pinapatampok ng naturang okasyon ng Simbahang Katoliko sa Mayo Uno ang pulitikang kontra-maralita, kontra-Kaliwa, maka-imperyalista at maka-reaksyunaryo hindi lang ng dominanteng hanay at saray sa Simbahang Katoliko, kundi partikular ng mga Papa na sina John Paul II at Benedict XVI.

Ayon sa isang paglalantad, mahalaga sa pagiging John Paul II at unang Papa na hindi Italyano ni Karol Wojtyla ang pagmumula niya sa Poland – “malamang na pinaka-reaksyunaryong bantayan ng Simbahang Katoliko, puno ng sentimental na pagsamba kay Maria, makabayang simbuyo at malupit na kontra-Komunismo.” Kalaban niya sa Poland ang gobyerno ng mga taksil sa sosyalismo na itinuring niyang sosyalista. Kaya noong maging Papa, malinaw siyang kumampi sa mga maka-Kanang personalidad at lider at sinupil ang mga liberal at maka-Kaliwa sa Simbahan.

Ayon naman sa isa pang paglalantad, inalagaan siya para maging Papa ng ultra-reaksyunaryong sektang Opus Dei – na itinatag ni Josemaria Escriva, tagapayo ng pasistang si Hen. Francisco Franco ng Espanya. Noong maging Papa siya, hayag siyang nanawagan ng kalayaan para sa Cuba sa ilalim ng sosyalistang si Fidel Castro pero hindi para sa Chile sa ilalim ng diktador na si Augusto Pinochet. Bagamat nagtalumpati siya tungkol sa mahihirap, hindi niya tinumbok ang ugat ng kahirapan. Mas mga isyu ng mga konserbatibo ang laging dala-dala niya, hindi ng mga maralita.

Katuwang ni John Paul II si Joseph Ratzinger – na magiging Benedict XVI – sa mga hakbanging ito, bilang tagapagtaguyod at tagapaglinaw ng doktrina ng Simbahang Katoliko noong Papa pa ang una. Ayon sa mga ulat, naging miyembro siya ng Hitler Youth noong kabataan niya sa Germany at pumirma siya sa dokumentong nagsasabing sa Simbahang Katoliko lang may “kaligtasang pang-habambuhay.”

Ayon naman sa isa pang paglalantad, si Ratzinger ang nangasiwa noon sa pagharap sa mga kasong kasiraan ngayon ng Simbahang Katoliko – ang sekswal na pag-abuso sa mga bata. Sa panahong ito, “sampu-sampung libong bata ang inaswang, pininsala at binulabog ng mga paring Katoliko habang ang atensyon [ni Ratzinger] ay nakatutok sa mga ‛demonyong’ homosekswal, makasalanang diborsyado, lumihis na liberation theologians, nagpaplano ng pamilya at nagsusuot ng kondom.”

Sa harap ng ganitong mabibigat na tuligsa, napaka-kwestyonable ng editoryal nitong huli ng Philippine Daily Inquirer na may titulong “Agony and ecstasy,” na todong pumupuri kina John Paul II at lalo na kay Benedict XVI. Akala mo’y sina Pong Pagong at Kiko Matsing lang ang pinaparangalan – mahal ng lahat, walang bahid ng kahit anong kritisismo. Halata ang tinig ng mga sosyal-demokratiko, na naging makapangyarihan muli sa ilalim ng rehimen ni Noynoy Aquino.

Todo-papuri ito sa tindig ng dalawa: “Kung matagumpay na pinamunuan ni John Paul ang kampanya ng Simbahan laban sa komunismo at sa hindi maka-Diyos na mga aspekto ng modernismo, tila ang pokus ni Benedict ay ang konsolidasyon ng mga pwersa ng Simbahan laban sa pagiging sarado ng mga liberal (liberal intolerance) at ng popular niyang binansagang ‛diktadura ng relatibismo’.” Pinapalaganap ng editoryal ang pagtatanggol sa dalawa kontra sa mga nabanggit na kritisismo. Pinagtatakpan nito ang maruming rekord ng dalawa para maiwan lang ang kaaya-aya.

Buung-buo ring pinuri ng editoryal ang “kritika [ni Benedict XVI] sa Islam, karahasan at pagiging sarado” – mga salitang walang ingat na pinagtabi-tabi. Lumalabas tuloy na buong pag-endorso ito sa mga pahayag ni Benedict XVI na, ayon sa isang pagsusuri, ay nagsasabing “ang Kristiyanismong Katoliko ay tradisyunal na makatwiran, pilosopikal at mapagmahal sa kapayapaan, habang ang Islam ay naging irasyunal, makaisang-panig sa pananampalataya nang hiwalay sa katwiran, at marahas.” Sa ganitong paglalarawan, ang nagpapakilalang bukas ang isip ay lumalabas ding sarado.

Sa huli, ang mga manggagawa at mamamayan ng daigdig ang magpapasya sa magiging lugar ng relihiyosong pananampalataya sa pagsagupa nila sa matinding pang-ekonomiyang krisis at sa kahirapan at pambubusabos na kaakibat nito. Tiyak na marami ang yayakap nang mahigpit sa dominanteng pagdidireksyon nito. Pero tiyak na mas marami ang huhubog sa sarili ng alternatibong relihiyosong pananampalataya na tutugon sa mga pangangailangan at pakikibaka nila.

Hindi rin mapipigilang marami ang madidis-ilusyon sa reaksyunaryong katangian ng mga organisadong relihiyon, makakakuha ng alternatibong kalinawan, at magpapasyang huwag na lang maniwala.

22 Abril 2011

Galing ang mga poster na likha ni John Heartfield dito.

Tama si Katrina Stuart-Santiago: maraming usaping binubuksan ang pag-amin ng manunulat na si Krip Yuson ng plagiarism. May magandang pagmumuni si Mong Palatino tungkol sa Imperyo at BPO. May mga interesanteng entri si Prop. Myfel Paluga: tungkol sa kantang “Tano” at kay Zizek tungkol kay Pablo Neruda.

Noynoy Halos Isang Taon Pagkatapos

Mula nang pumasok ang taon, sunud-sunod ang indikasyong tumitindi ang kahirapan ng mga mamamayang Pilipino. Nariyan ang balitang lumaganap ang kawalang-trabaho. Sumunod ang balitang dumami ang nakakaranas ng kagutuman at kahirapan. Sunud-sunod na nagtaasan ang presyo ng mga produktong petrolyo at batayang bilihin. Mas grabe ang pagtataasang ito kumpara sa taun-taong ritwal ng mga presyo sa simula ng taon. Kaya naman ang sahod ng mga manggagawa, nabawasan nang matindi ang tunay na halaga: P7.00 raw, ayon sa isang pag-aaral, sa maiksing panahon sa pwesto ni Noynoy Aquino. Nabawi ang P5.00 itinaas sa tunay na sahod sa ilalim ni Gloria Arroyo.

Hindi kataka-taka tuloy na bumagsak ang satisfaction rating ng mga mamamayan kay Pang. Aquino – nang walang katulad sa mga naunang pangulo. Sinisi ng gobyerno ang hindi agresibong pagpopropaganda ng mga “positibo” umanong nagagawa nito. Pero hindi kailangan ng propaganda kung nagpapatupad ito ng mga repormang maka-mamamayan; mararamdaman nila ito. Sinisi rin ng iba ang pagbili ni Noynoy ng sports car na Porsche. Pero higit pa sa pagiging maluho na ipinapakita ng pagbili ng gayong kotse, ang usapin ay ang konteksto nito – ang tumitinding kahirapan at kagutuman. Lumabas kasing hindi lang sa maluho si Noynoy, kundi manhid siya sa lagay ng bayan.

Tiyak na isang paliwanag sa pagtindi ng kahirapan sa bansa, at sa negatibong epekto nito sa popularidad ni Noynoy, ang nagpapatuloy na pang-ekonomiyang krisis sa daigdig. Sa US mismo, na sentro ng pandaigdigang sistemang kapitalista, walang kaparis ang napakataas na nakalistang tubo ng mga korporasyon. Pero walang kaparis din ang napakataas na kawalang-trabaho ng mga mamamayan. Sa mga pumutok na pag-aalsang masa sa mga bansa sa Middle East at North Africa, ang tampok na dahilan ay ang kawalang-trabaho, hindi lang ang pagsupil sa mga karapatang pantao: Ang hanay ng mga nagpoprotesta, binubuo sa kalakhan ng mga kabataang walang trabaho.

Pero ang internal pa ring sistema sa bansa, na hindi binago bagkus pinatatag ni Noynoy, ang mapagpasya sa epekto ng pandaigdigang krisis sa mga mamamayan. Sinasalanta tayo ng krisis sa daigdig dahil pangunahing naglilingkod at nakaasa ang ekonomiya ng bansa sa dikta ng mga dayuhang korporasyon, gobyerno at institusyong nagpapautang. Ang programa ng paglikha ng trabaho sa bansa, lubos na nakasandig sa mga dayuhan: sa dayuhang pamumuhunan at pag-aangkat ng ibang bansa ng mga migranteng Pinoy. Sa parehong kaso, kailangang magpakababa ng mga Pinoy para matanggap. Hindi na nga raw “job creation” ang tungkulin ng gobyerno ayon dito kundi “job facilitation” lang.

Sa ganitong kalagayan, hindi pa man umaarangkada ang protesta ng mga mamamayan sa mga panawagang “Sahod, itaas!” at “Presyo, ibaba!” naobliga na ang gobyernong Noynoy na kumilos sa mga isyung ito: nagbigay ng subsidyo sa langis at nagpahayag na pinag-aaralan ang dagdag-sahod at pagkaltas sa E-VAT. Pero malinaw na hindi ito gagawa ng malalaking hakbangin, tulad ng hinihiling ng mga mamamayan, para magbigay ng kahit kaunting ginhawa sa kahirapan. Gusto lang nitong buhusan ng malamig na tubig ang nag-aapoy na galit ng mga mamamayan, sagkaan ang paglaki ng mga protesta, at pigilan ang pagdausdos ng labis na pinapahalagahang “popularidad.”

Bukod sa pagpapakitang-tao para manlito ng mga mamamayan, may iba pang taktika ang gobyerno para subukang pahupain ang namumuong galit at nagbabantang protesta ng mga mamamayan. Dalawa ang kaugnay ng malaking protestang naganap noong Marso 31: ang maliitin ang mga protesta (“Transport strike fizzles,” sabi ng Philippine Daily Inquirer, opisyal na pahayagan ng Malakanyang) at bantaan at takutin ang mga nagpoprotesta (“Aquino warns Piston: No transport disruptions,” sabi ng isang balita). Ang isa pa ay patampukin ang pagsasampa ng mga kaso kina Ombudsman Merceditas Gutierrez at Kong. Mikey Arroyo – bagamat hindi pa kay Kong. Gloria Arroyo mismo.

Sa nakaraang buwan, nabalita rin ang mga personal at pantrabahong kagawian ni Noynoy – na lalong nagpapatampok sa kabulukan ng kanyang gobyerno, tipong Erap Estrada. Mahilig sa mga bisyo ng mayayamang binata: computer games, baril, mamahaling kotse. Kumakagat tuloy ang tsismis na mahilig din siyang mambabae. Madikit sa kanyang mga kaklase at barkada. Hapon nang magsimula ng trabaho – patunay ng todong pagsandig sa mga tagapayo at opisyal. Ang nabubuong imahe ay tulad ng kay George W. Bush: walang kakayahan sa pamumuno at imaheng “maganda” lamang para sa paghahari’t pananalasa ng iilan sa lipunan at ng dayuhang amo nila.

Mas malamang, dadausdos pa ang satisfaction rating ni Noynoy, at nang mabilis. Hinihingi ng kasalukuyang krisis na gumawa siya ng mga mapagpasya at kagyat na hakbangin para sa mga mamamayan. Pero lumalabas sa rekord niya mula nang mahalal, at bago nito, na hindi niya kayang gawin iyan. Ang ipinapakita lang niya nitong huli ay ang kakayahang maging tagapagsalita ng mga naghaharing uri sa pagkontra sa mga repormang hinihingi ng mga mamamayan. Tiyak na magagalit ang mahihirap, na hindi naman bumilib nang todo sa kanya. Tiyak ding magagalit ang marami sa panggitnang uri, na makakaramdam na parang pinagtaksilan sila ng taong pinagkatiwalaan nila.

16 Abril 2011

Galing ang mga larawan dito.

Dagdag na masamang balita para kay Noynoy tungkol sa pagbagsak ng optimismo ng mga Pinoy. Sinubaybayan ni Carlos Maningat ang isyu ng dagdag-sahod para sa mga manggagawa sa pribadong sektor. Napakagandang paliwanag sa kasaysayan ng Mayo Uno, panayam kay Mandy Felicia. Salamat kay Soleil sa pag-link!

Libya pa rin: Halatang masama ang loob ni Alain Badiou sa kapwa-pilosopong si Jean-Luc Nancy sa pagsang-ayon ng huli sa gerang agresyon sa Libya. Magandang punto ni Jody McIntyre: ang mga rebolusyunaryo, hindi inaarmasan ng Kanluran. Nakakatawa ang liham na ito ni Lourd de Veyra galing Libya kunwari, “funky na funky.”

Ayon kay Kojin Karatani, hinudyatan ng huling disaster sa Japan ang tuluyang pagguho ng mga pangarap para maging pinakamakapangyarihan sa daigdig.

Nakakagulat pero nakakatuwa rin na may ganito palang – dagli? tula? – si Benilda S. SantosBlast from the past at aliw basahin: Ang pagkikita ni Rick (Astley) at Roderick (Paulate, syempre). Napakaganda ng isa, dalawang serye ng larawan ni Prab Reyes sa Puerto Princesa.

Jan-jan, Dito-dito

(1) Walang pagtatalo: Kahirapan ang pangunahing usapin sa eskandalong kinakasangkutan ngayon ni Willie Revillame at ng batang si Jan-jan. Kahirapan ang nagtulak sa batang si Jan-jan at sa kanyang mga kaanak na pumunta sa palabas na Willing-Willie at ihain ang pamoso na ngayong sayaw ng bata. Kahirapan ang sinasamantala ng palabas ni Willie: pinapapunta ang mahihirap, pinagkukwento ng kahirapan, ginagantimpalaan at minsan ay pinagkakatuwaan din ang kahirapan.

(2) Ang problema, sa harap ng kampanya para ipatigil ang palabas ni Willie, may mga bumababa ang antas ng pagsusuri at pumapatol sa antas ng indibidwal: “Kung may kasalanan si Willie, may kasalanan din ang bata at ang kanyang kapamilya.” At dito na pumapasok ang pagsusuri sa masa, na hindi pwedeng maging makatwiran: kung hindi bobo at utu-uto dahil nahahatak ng premyo ng palabas, tuso at oportunista dahil sinamantala rin ang ibinubukas na pagkakataon ng palabas para kumita nang kaunti.

(3) Ang problema sa ganitong pagsusuri, pabalat-bunga lang na kinikilala ang kahirapan bilang dahilan pero hindi mahigpit na tinatanganan. Hindi kinikilala ang buong bigat ng pwersa ng kahirapan na nakapasan sa mahihirap at nagsusubsob sa kanila sa pagsali sa palabas ni Willie. Hindi kinikilala ang kawalan nila ng oportunidad, ng mapagpipilian. Inaakalang ang laya ng mga petiburgis – at mas masahol, ng burgis – ay siya ring laya ng mahihirap. Pinipilit na magkapantay ang talab ng istruktura at ng indibidwal.

(4) Hindi pantay ang pananagutan ni Willie at ng mahihirap tulad ni Jan-jan at ng kanyang pamilya. May pagpipilian si Willie sa klase ng “pagpapasaya sa tao” – at iyan ang salita niya – na ihahain niya. Sa kabilang banda, limitado ang pagkakataon ng mahihirap na kumita at magkapera. “Pagpapasaya sa tao” – iyan ang kailangang ilusyon na hindi pwedeng bitawan ni Willie at ng mga kasama niya sa palabas. Pero alam nating pormula na ang modus operandi nila; imposibleng hindi nila alam ang ginagawa nila.

(5) Ang masaklap ay hindi ang pagkilala ni Willie sa kalagayan ng mahihirap na ibinubugaw: na kahit umiiyak ay sige lang sa paggiling. Tama siya sa pahayag na iyan. Ang masaklap ay ang patawa at pakutyang pagkilala niya rito, na parang ayos lang na kasiyahan o i-enjoy ang ganitong sitwasyon ng maralita. Sabay-bigay ng P10,000. Na para bang nagagantimpalaan ang modang pag-iyak kasabay ng paggiling. Na para bang ayos lang i-enjoy ang ganitong moda ng mga maralita basta babayaran naman sila.

(6) Ang problema, kaya bumababa ang antas ng pagsusuri sa lebel ng indibidwal kahit ng mga naniniwalang mahalaga ang papel ng kahirapan sa eskandalo, ay ito: wala silang tinatanaw sa hinaharap na malalimang pagbabago sa sistemang ito – o hindi sila konsistent sa pagtanaw sa ganito. Sa tingin nila, hindi ang pagbabago ng sistemang panlipunan na nagluluwal ng kahirapan ang kailangan, kundi ang pagtukoy sa indibidwal na pananagutan sa kasalukuyan. “Ayos lang ang sistema ngayon, basta ba…”

(7) Hindi lang hirarkiya sa usapin ng uring panlipunan ang ipinapakita ng eskandalo. Pinapatampok din nito ang kontrol ng mga magulang sa mga bata – na walang iba kundi ang kontrol ng kanilang uri sa huli. Sumasanib ito sa isa pang agos, ang sekswalisasyon ng mga bata – na para bang inihahanda sila sa kung anong trabaho sa pagtanda. Isang resulta ng pagsasanib ng dalawang agos, sa balangkas pa rin ng kahirapan, ang mga batang babaeng kung umasta’t sumayaw ay parang mga Sex Bomb.

(8) Sa panig ng resepsyon, isang usapin ang kasarian. Dahil nga hindi “Careless Whisper” ang pinatugtog, natanggal ang pagsayaw ni Jan-jan sa pakahulugan ng pagkutya kay Hayden Kho at napalabas na pagma-macho dancer sa pangkalahatan. Kaya tiyak ding nag-iimbita ng pagkiling na kontra-homosekswal sa lipunan. At may elemento ng pagkabagabag ng mga konserbatibo’t tradisyunal ng lipunang pyudal sa pagkayurak ng maskulinidad. Ang pormang ito ang naging itsura ng kahirapan.

(9) At hindi ang ganitong paglabag sa moralidad ng mga konserbatibo’t tradisyunal ang dapat ipagdiwang ng mga rebeldeng liberal ng ating lipunan. Paglabag din naman sa ganyang moralidad, paala ng isang manunulat, ang pagpapakulo sa mga sanggol. Ang paglabag sa nasabing moralidad lang ang naging kongkretong itsura ng kahirapan. Tulak at hatak din ito ng kahirapan, hindi kusa at malayang pinili. Sa mga nasusuklam sa naganap, may konserbatibo ang moralidad at may nakakaunawa sa kahirapan.

(10) May sipi  si Richard Bolisay, kritikong pampelikula, sa pelikulang Aliwan Paradise kaugnay ng isyu ni Willie: “Nasa paglalantad ng ating tunay na kalagayan ang bagong bagong aliwan. At ang bagong bagong entertainer, marunong gumamit ng kahirapan.” Ani Walter Benjamin, palaisip na Marxista, ang pagkatiwalag sa sarili (self-alienation) ng tao “ay umabot na sa puntong kaya niyang danasin ang sariling pagkawasak bilang pinakamataas na klase ng kaligayahang estetiko” – bagay na paborable sa pasismo.

03 Abril 2011

Galing ang mga imahen dito.

Patay na pala si Manning Marable, sosyalistang intelektwal na Aprikano-Amerikano. Tinutuligsa ni Peter Gratton si Jean-Luc Nancy sa pagsasabing sa mga Europeo at Amerikano nakadireksyon ang pag-aalsa sa mga bansang Arabo.

Totoo raw ang sentimyento kahit sinasabing peke ang paskil sa Greenbelt na nagbabawal sa mahihirap, sabi ni Tanglad.