Berlin Wall: Tatlong Tanaw

Taun-taon, ipinagdiriwang ng mga tagapagdiwang ng kapitalismo ang anibersaryo ng pagbagsak ng Berlin Wall, na siyang kinikilalang hudyat ng pagguho ng dating Unyong Sobyet. Para sa kanila, nangangahulugan ito ng pagtatagumpay ng kapitalismo sa sosyalismo at ng Estados Unidos sa Unyong Sobyet sa Cold War na tunggalian nila. Para sa ilan sa kanila, nangangahulugan din ito ng “katapusan ng kasaysayan,” sa mga salita ng “intelektwal” ng State Department ng US na si Francis Fukuyama. Ang tambalan daw ng kapitalismo at liberal na demokrasya ang hantungan ng kasaysayan, at ang anumang tunggaliang susulpot pa sa hinaharap ay nasa balangkas na lang nito.

Malinaw ang sagot ng mga Marxista. Hindi sosyalista ang Unyong Sobyet noong bumagsak ito, kundi sosyalismo sa salita pero kapitalismo sa gawa. Dulot ito ng pagkaluklok sa poder ng mga tinatawag na “modernong rebisyunista,” mga dating komunistang sistematikong bumago sa batayang mga prinsipyo ng Marxismo at nagdala sa mga bansa nila sa kapitalismo. Anila, hindi sosyalismo ang bumagsak sa Unyong Sobyet kaya hindi sosyalismo ang namatay kasama nito. Ang totoo, anila, habang nagdiriwang ang kapitalismo, nananatiling batbat ito ng krisis. Ang totoo, sabi pa nila, ipinapakita ng krisis ng kapitalismo na kailangang-kailangan ang sosyalismo.

Nitong Nobyembre 9, 20 taon na ang pagbagsak ng Berlin Wall. Kakatwa ang mahalagang pagdiriwang, dahil nataon ito sa pinakamatinding krisis ng kapitalismo simula noong dekada 1930. Nahirapan siguro ang mga lagi nang tagapagdiwang nito kung paano bibigyang-parangal ang pangyayari. Maging si Mikhail Gorbachev, susing tao sa pagbagsak ng pader, ay nagsabing bagamat kailangang maganap ng nangyari, hindi pa rin mahusay ang mga sitwasyon sa kasalukuyan. Nanawagan pa nga siya ng perestroika – o pagbabago ng ekonomiya – sa iba’t ibang bansa, kasama ang US. Tiyak, gayunman, na hindi na sosyalismo, o anumang katulad nito, ang tinutukoy niya.

Mainam naman na sinamantala ang okasyon ng iba’t ibang intelektwal na maka-Kaliwa para maglabas ng mga popular na sulatin. Dapat lang, dahil napakainam ng sitwasyon ng daigdig ngayon para maglinaw sa iba’t ibang usapin kaugnay ng kapitalismo at pakikibaka para sa sosyalismo. Bukod pa sa nakakatuwa kapag ang mga intelektwal na laging sangkot sa matatayog na mga teorya at pilosopiya ay nagpipilit na mangusap sa mas malawak na publiko nang inilalapat ang kanilang kaalaman sa kongkretong mga usapin. Sa ganitong pagkakataon, hindi lang sila nangungusap sa mga organisador ng mga manggagawa at magsasaka, halimbawa, kundi nagbubukas din sa paghatol nila.

Sa sanaysay niyang “The Legacy of 1989, in Two Hemispheres,” pinili ng sikat na kontra-imperyalista at anarkistang intelektwal na si Noam Chomsky na tuligsain ang US sa mga hakbangin nito. Dapat daw ibagsak ang mga pader na itinatayo ng Israel sa mga lupain ng Palestina. Nagbalik-tanaw rin siya sa pagpatay sa El Salvador ng anim na intelektwal, pari at tauhan nila noong 1989, kasabay ng pagbagsak ng Berlin Wall. Kasabay raw ng paglakas ng pag-asa sa Silangang Europa ang pagguho nito sa Latina Amerika. Tinurol niya ang responsable sa mga pagpatay, at sa pagpatay sa teolohiya ng paglaya (liberation theology) sa Latina Amerika: School of the Americas ng US at Vatican.

Mahalaga ang punto niya, na ipinagdiriwang ng US ang pagbagsak ng mga diktador na hindi nito hawak habang pinapalakas ang mga diktador na hawak nito. Ipinapakita ng mga salaysay niya na nananatiling marahas ang US kahit sa panahon ng pagbagsak ng Berlin Wall, dahil nga patuloy itong binabayo ng krisis ng sistema ng monopolyo-kapitalismo. Pero ito lang ba ang kaya niyang sabihin sa paggunita sa pagbagsak ng Berlin Wall? Isa na namang pagtuligsa, bagamat bukod-tangi, sa imperyalismong US? Hindi ba’t napakainam ng okasyon para palutangin ang usapin ng ano ang dapat gawin ng mga mamamayan at ano ang dapat ipalit sa nabubulok na sistemang ito?

Sa panayam naman niyang “The Idea of Communism,” tinalakay ng Trotskyistang intelektwal na Pakistani na si Tariq Ali ang itinuturing niyang negatibong aspekto ng pakikibaka para sa komunismo sa mundo kaugnay ng bago niyang libro. Aniya, bagamat ayaw nina Marx at Engels na ituring na relihiyon ang kaisipan nila, ganito ang nangyari sa maraming kilusan sa mundo. Ipinaliwanag niya ang itinuturing niyang sanhi ng mga naging suliranin sa mga bansang naging sosyalista: atrasadong lagay ng ekonomiya, nagkaroon ng Estadong awtoritaryan, nagkaroon ng monopolyo ang Estado sa daluyan ng komunikasyon, at nasyunalismo ang lumaganap na kaisipan.

Bagamat mahalagang balik-aralan ang kasaysayan ng progresibong kilusan sa mundo, hindi ko alam kung ano ang mapapala sa mga padaskul-daskol na paghahambing – Marxismo at relihiyon, sosyalismo at kapitalismo – katulad ng ginawa ni Ali, at madalas ding gawin ng mga pa-intelektwal sa mga anti-komunista sa bansa tulad ni P. N. Abinales. Nakakabilib siguro kapag bata ka pa na makarinig ng ganito. Pero ano ang punto? Eh ano kung parang relihiyon? May mga nagsasabing hindi masama agad para sa Marxismo ang ganito. Guilt by association? Lahat ng masama sa sistema na “makikita” rin sa Marxismo at sosyalismo, kasiraan na ng huli? Anu-ano naman ang pagkakaiba?

Ang problema sa partikular na paghahambing ni Ali ay hindi nito tinuturol ang mayor na mga usapin sa mga bansang naging sosyalista. Kaya ba nanumbalik ang kapitalismo sa Tsina at Unyong Sobyet ay dahil naging relihiyoso ang pagtanggap ng mga tao sa desisyon ng mga namumuno? Hindi. Bukod pa rito, mas kumikiling ito sa maling paghalaw ng aral sa karanasan ng mga bansang ito. Relihiyon ang naging turing ng mga tao sa Marxismo, kaya ba hindi na ito dapat ituro sa kanila? Hindi rin. Mauugat nga ang mga mayor na kahinaan ng mga bansang naging sosyalista sa hindi sapat na pag-aaral sa Marxismo, at hindi paglalapat nito sa praktika ng sariling bansa.

Kailangang lagyan ng mga pahabol ang mga kahirapang ayon kay Ali ay hinarap ng mga bansang naging sosyalista. Oo, atrasado ang mga bansang nagtagumpay sa paglaban para sa sosyalismo – at nagiging matapat dito si Ali sa pagiging Trotskyista, sa paniniwalang kailangang sa mga bansang abanteng kapitalista magsimula ang pagtatagumpay ng rebolusyon sa mundo. Dapat kilalanin ang pagiging atrasado ng mga bansang ito, pero hindi ito ang buong paliwanag sa kahinaang dinanas nila. Kaibang nasyunalismo naman ang naimbento sa mga bansang tinutukoy niya – kontra-imperyalista, mapagpalaya at nakabatay sa alyansa ng iba’t ibang uri sa lipunan.

Totoong nagkaroon ng kahinaan si Stalin sa pagharap sa mga kontradiksyong sumulpot sa Unyong Sobyet noong magtagumpay ito, na dumulo sa paggamit niya ng mga mapanupil na hakbangin. Ipinagpatuloy ang mga hakbanging ito ng mga pumalit sa kanya kasabay ng pagtuligsa sa kanya at sa tinawag nilang “Stalinismo.” Pero natukoy ito ni Mao Zedong sa paglalagom niya sa karanasan ng rebolusyong Ruso. At sinikap itong alpasan ni Mao. Kahit ang pagwawasto ba ni Mao sa mga kahinaan ni Stalin, itunuturing pa rin ni Ali na bahagi ng sinasabi niyang kawalan ng debate sa iba’t ibang antas ng lipunan? Kahit ang Dakilang Proletaryong Rebolusyong Pangkultura?

Madalas sabihing “diktador,” o “awtoritaryan” si Mao. Mas kumplikado rito ang reyalidad. Nasapul ng pilosopong Pranses na si Alain Badiou ang hindi nasapul ng mga historyador at mamamayahag na katulad ni Ali, at Abinales na rin, tungkol sa pagkatao niya. Ayon kay Badiou, “Sa lahat ng aspekto, ang ‘Mao’ ay pangalan ng isang paradox: ang rebelde sa kapangyarihan, ang diyalektisyan na nasubok ng nagpapatuloy na mga pangangailangan ng ‘pag-unlad,’ ang simbolo ng partido-estado na naghahanap ng pag-alpas, ang hepe ng militar na nangangaral ng pagsuway sa mga awtoridad…” [“The Cultural Revolution: The Last Revolution?” 2002, nasa Polemics, 2006.]

Ang pilosopong Slovenian na si Slavoj Zizek naman, sa kanyang “20 Years of Collapse,” ay nagsimula sa pagsuri sa tatlong penomenong iniluwal ng pagbagsak ng mga nagpakilalang sosyalistang rehimen at ng “di maiiwasang pagkadismaya” sa “reyalidad na demokratiko-kapitalista.” Tinutukoy niya ang pagbabalik-tanaw sa “mabuting lumang” panahong Komunista, makabayang populismo, at nahuling kapraningang kontra-Komunista. Pagluluksa lang daw ang una, at ang ikalawa ay hindi partikular sa Silangang Europa. Kaya mas nagpokus siya sa ikatlo. Aniya, ang tinutuligsa ng mga kontra-Komunista ay walang iba kundi ang mismong kapitalismo.

Sabi niya, mas nakaangkop sa reyalidad ng kapitalismo ang mga dating Komunista. Malamang: naniniwala sila sa tunggalian ng mga uri, pero nagbago na ng panig. Naniniwala silang komiteng tagapagpaganap ng naghaharing uri ang Estado kaya mulat nilang ginawang ganito ang kanilang Estado. Inulit ni Zizek ang pangamba niya: Na hindi lalakas ang liberal na demokrasya sa Tsina kaalinsabay ng paglakas doon ng kapitalismo, gaya ng sinasabi ng iba. Sa halip, itinuturo ng Tsina ang hinaharap ng sangkatauhan: mas matinding kapitalismo sa ilalim ng awtoritaryan na Estado. Paano kung hadlang lang talaga sa pang-ekonomiyang pag-unlad ang demokrasya?

Paglilinaw niya: “Noong ipinrotesta ng mga tao ang mga rehimeng Komunista sa Silangang Europa, ang malaking mayorya sa kanila, hindi kapitalismo ang gusto. Gusto nila ng kalayaang mabuhay nang labas sa kontrol ng estado, magsama-sama at mag-usap batay sa kagustuhan nila…” Dagdag pa niya, “ang mga layuning nagtulak sa mga nagprotesta, sa malaking bahagi, ay galing sa namamayaning ideolohiyang Sosyalista mismo – gusto ng mga tao ng bagay na pinakaakmang tawaging ‘Sosyalismong may mukhang makatao.’ Siguro, karapat-dapat itong bigyan ng ikalawang pagkakataon.” Modelo niya si Victor Kravchenko, kontra-Stalin na naging kontra-kapitalismo rin.

Matagal nang sinasabi ni Zizek ang pangamba niyang ang kasalukuyang Tsina, na tinatawag niyang “awtoritaryang kapitalismo” ang hinaharap ng mga bansa sa mundo. Makabuluhang pangamba ito, dahil kahit naman ang demokrasya sa mga bansang kapitalista ay pinalawak – mulat man o hindi – ng mga pakikibaka ng mga mamamayan sa pamumuno ng Kaliwa sa mundo. Kaya nga may pagka-pesimista ang pagsusuri niya, na para bang wala siyang natatanaw na paglakas ng mga kilusang Kaliwa sa daigdig. O baka naman nang-aalarma lang siya sa pwedeng kasadlakan ng sangkatauhan kung mananatili ang mga kahinaan sa Kaliwa na pinupuna niya.

Pero ngayon ko lang nabasa ang matatag niyang pag-endorso sa “Sosyalismong may mukhang makatao (Socialism with a human face).” Kung babalikan pala sa kasaysayan, islogan ito ni Alexander Dubcek na naging lider ng Czechoslovakia noong 1968-1969 at nagsikap maglunsad ng mga reporma sa bansa niyang sosyalista. Sinupil ang mga pagsisikap niya ng pamunuan ng Unyong Sobyet, na sa panahong ito’y pinapamunuan na ng mga modernong rebisyunista. Ang problema ko rito, malamang na ang itinuturing na kalaban ng ganitong klase ng sosyalismo ay ang tinatawag ng mga maka-Kaliwang Europeo-Amerikano na “Stalinismo” – diktadoryal, awtoritaryan, mapanupil.

Laging sinasabi ni Zizek na ang Leninismo ay imbensyong Stalinista. Pero ang Stalinismo, sa kalakhan, ay imbensyon ng mga modernong rebisyunista at anti-komunista. Labis nilang pinalaki ang mga pagkakamali ni Stalin sa pagharap sa mga kontradiksyon sa pagitan ng mga mamamayan, ang mapanupil at burukratikong mga paraang ginamit niya. Ito, sa tingin ko, ang pag-unawa kay Stalin na laging kasama ng katagang “Stalinista” – na, ang kakatwa, ay ginagamit din sa mga modernong rebisyunistang kontra-Stalin pero mapanupil. Tinuligsa rin si Stalin ni Mao Zedong sa puntong ito, pero hindi niya iniendorso ang ganitong lahatang pagbasura kay Stalin.

Sabi ni Zizek, “Nalinlang ng Komunismo ng ika-20 siglo at nadisilusyon sa kapitalismo ng ika-21 siglo, wala tayong magawa kundi mag-asam ng mga bagong Kravchenkos – at ng mas masayang wakas nila. Sa paghanap sa katarungan, kailangan nilang magsimula sa wala…, mag-imbento ng kanilang sariling mga ideolohiya.” Kakatwang panawagan ito mula sa intelektwal na malawak at malalim ang kaalaman sa pilosopiya at iba pang larangan ng kaalaman. Magsimula sa wala? Taliwas ito kahit sa pagbabalik-aral niya sa kasaysayan ng komunismo sa daigdig. O sinasabi ba niyang walang anumang mapupulot ang mga progresibo sa kasalukuyan sa kasaysayang inaral niya?

Mas malamang, eksaherasyon lang ito ni Zizek. Baka mas gusto lang niyang idiing kailangan ang pag-aaral sa kasalukuyan ng mga progresibo, sa halip na ang palaging pagbabalik-tanaw sa nakalipas. Pero problematiko rin kahit ang ganitong pag-unawa. Kailangan ang pag-aaral sa kasalukuyan, at ang pag-aaral din sa nakalipas. Kung tutuusin, ang mga takot na makikita sa Kaliwa sa ibang bansa – takot sa organisasyon, sa dahas, sa mahirap na pakikibaka at pagbubuo ng sosyalismo, halimbawa – ay nakaugat sa hindi masinsing pag-unawa sa kasaysayan ng Kaliwa sa mundo. Sa panahong pinapawi ang progresibong alaala sa nakaraan, mas mahalaga ang ganito.

Hindi man nila gusto, ipinapakita ng mga sanaysay nina Chomsky, Ali at Zizek ang mga kahinaan ng Kaliwa sa Kanluran at iba pang bansa: ang pagkakasya sa pagtuligsa sa sistema, lalo na sa pinakabulok na aspekto nito, bagamat makabuluhan ang pagtuligsa at bago ang mga punto; at ang pangkalahatang pag-unawa sa kasaysayan ng kilusang progresibo sa mundo, na nauulapan pa ng mga pagsusuring Trotskyista. Sa tingin ko, kailangang idagdag sa mahusay na pag-aaral sa kasalukuyan ang pangangailangan sa mahusay ding pag-aaral sa kasaysayan para wastong matukoy ang mga kahinaan at pagkakamali, at mahango ang mga paglilinaw na kailangan ngayon.

10 Disyembre 2009

Mabuhay ang mga lumusob sa UP Diliman sa nakaplanong pagdalaw ni Gloria! Narito ang mga larawan sa Arkibong Bayan sa nangyari. Narito naman ang nakakatawa at nakakatuwang tala ni Prop. Sylvia Estrada-Claudio sa kanyang partisipasyon sa protesta.

Kasunod ng matatagumpay na lektura sa Inglatera tungkol sa kasalukuyang krisis pampinansya at pang-ekonomiya – kasama ang lekturang ito ni Zizek – may reyalisasyon o naisip si Nina Power, progresibong blogger at teorista, tungkol sa posibilidad ng “proletaryong unibersidad” sa kanilang bansa. Ubra kaya ito sa Pilipinas?

May mahahalagang punto si Mike Ely, komunistang Amerikano, tungkol sa militaristang patakaran ni Presidente Barack Obama ng US, at sa ilusyon ng ilang maka-Kaliwa, liberal at repormista sa kanya.

May isa, dalawang isinulat ang Marxistang intelektwal na si E. San Juan, Jr. tungkol sa madugong rekord ng rehimeng US-Arroyo, kaugnay sa partikular ng kakatapos na masaker sa Maguindanao. Heto naman ang kay Ellen Tordesillas, mamamahayag.

Sinuma ni Gingmaganda ang sentimyento ko tungkol sa Facebook. Pero baka para sa aming nakakaunawa lang sa kantang “At Seventeen” ni Janis Ian ang modang ito? Hehe.

May sulatin si Harpal Brar tungkol sa ugnayan ni Stalin sa rebolusyong Tsino.

Anibersaryo noong Disyembre 4 ng pagpatay ng FBI kay Fred Hampton, lider ng Black Panther Party sa US.

Muli na palang nailibing si Victor Jara, ang progresibong musikerong Chileano na minsan nang naging paksa ng isang entri sa blog na ito.

Ang doktrina ng strained relations na mahalaga sa mga maka-manggagawa sa bansa, ayon kay Atty. Remigio Saladero, Jr.

Parang ganito ang mga utak ng pagpatay sa Maguindanao. Walang damdamin sa pagpaplano pero parang makina sa pagiging sistematiko. Pero tao rin sila, dahil partikular ang brutalidad nila sa kababaihan – na nakasalalay rin sa pinagsasaluhang mga pagtingin sa kababaihan ng lipunan. (Galing ang mga larawan sa ibaba ni Rolfe Horn sa Scott Nichols Gallery. Salamat!)

Magui / Boni

Magui. Pansinin ang lugar ng kababaihan sa nangyaring masaker sa Maguindanao. Malamang, inisip ni Vice Mayor Esmael Mangudadatu ng Buluan na hindi dadahasin ng mga kalaban niya sa pulitika ang kanyang asawa, dalawang anak na babae at dalawang abogadong babae – kaya sila ang pinag-file ng sertipiko ng kandidatura niya.

Totoo nga naman, sa maraming marahas na labanan ng mga pangkating dominante ang lalake – mula sa “digmaan” ng mga fraternity hanggang sa digmaan ng mga militar ng mga bansa – itinuturing ang kababaihan na labas sa labanan. (Sa isang pelikula tungkol sa gera sa Vietnam noong dekada 1960 at 1970, nakakagulat na ang magaling na sniper na Vietcong ay isang babae.) Nakasandig ito sa pinagsasaluhang “pagrespeto” sa mga  babae ng dalawang kampo – dapat igalang, walang kakayahang manlaban, at iba pa.

Sa naganap na masaker sa Maguindanao, tila itinuring na hamon o pusta ng mga pumaslang – na, syempre pa, ay pinaghihinalaang mga tauhan ni Mayor Andal Ampatuan, Jr. ng Datu Unsay – ang pagdahas at pagpaslang sa mga babae. “Akala ninyo, hindi kami papatay ng babae, ha.” Kaya pinagpapatay nila ang mga babae.

Pero hindi lang sila basta pinatay. Ayon sa mga ulat, bukas ang mga zipper ng mga pantalon nila, indikasyon na posibleng ginahasa sila bago – o pagkatapos? – patayin. Binaril at nilaslas din daw ang kanilang mga ari at suso. Hindi lang sila basta pinatay, sinalaula ang kanilang mga katawan o “pagkababae” bago o pagkatapos silang patayin.

Hindi malayong maisip, batay sa ganitong mga datos, na gustong ipangalandakan, gustong ipakita sa bansa at sa mundo, ang paraan ng pagpatay sa kanila. Tila gustong ipakitang hindi lang mga lalake ang kayang patayin, kundi mga babae rin. At hindi lang kayang patayin ang mga babae, kaya rin silang “salaulain” bilang mga babae.

Malamang, ang layunin ay maghasik ng mas matinding pinaghalong takot at pagkasuklam. Marahil, ang gusto nila ay masuklam ang mga tao hindi lang sa pagpatay kundi sa kawalan din ng magagawa sa kaso, bunsod ng takot. At matakot dahil sa kawalan ng magagawa sa harap ng kasuklam-suklam na kakayahan ng mga kriminal.

Pero dahil maagang nabuking ang karumal-dumal na krimen, mas tampok ngayon ang pagkasuklam kaysa takot sa nangyari. Hindi pagmamaliit sa pagkasuklam na ito, at lalong hindi pagpuri sa nagawa ng mga pumaslang, gayunman, ang sabihing kasalo pa rin ang pagkasuklam na ito ng pagtingin sa kababaihan na ipinakita ng mga Mangudadatu at pwersa ng mga Ampatuan. Hindi dapat dinadahas ang mga babae, kundi iginagalang – at, ayon sa isang kasabihan, minamahal. Pero ang pagtratong ito rin ang pinag-ugatan ng todong pagdahas sa mga babaeng namatay sa masaker. At ang pagtratong ito ang pinag-uugatan ng matinding pagkondena ngayon sa naganap.

Paano matatapos ang salimbayang ito ng pagrespeto at paglampaso sa kababaihan?

Boni. Ang Araw ni Bonifacio ngayong taon, isang araw bago ang deadline ng pag-file ng kandidatura sa Comelec para sa eleksyong 2010. Ginugunita ang pagsisimula ng buhay ng rebolusyunaryo isang araw bago pormal na matapos ang pagsasampa ng kandidatura sa isang eleksyong natatangi – dahil higit sa huling mga eleksyon, tampok ito ngayon ng kagustuhan ng mga mamamayan na magkaroon ng “pagbabago.”

Pero radikal na pagbabago ang gusto ni Bonifacio. Gusto niya ang paglaya sa mga dayuhang mananakop ng Pilipinas. Gusto niya ang pamamahagi ng lupain ng mga panginoong maylupa at Simbahan sa bansa. Kalayaan at pagkakapantay-pantay – ito ang dahilan kung bakit tinawag itong isang pambansa-demokratikong rebolusyon. Sabi ng makabayang iskolar na si Alice G. Guillermo, mas naging tampok ang pagiging “pambansa” kaysa “demokratiko” ng rebolusyong ito na nagsimula noong 1896.

At radikal din ang pagsusulong niya sa pagbabagong ito. Sabi ng isang historyador, bagamat laging iniisip ng publiko na bolo ang laging armas ni Bonifacio, ang totoo’y ang pistola niya, ang baril niya, ang paborito niya. Kontra sa pormal na pangangaral ng Simbahang Katoliko – “Huwag kang papatay” – kahit pa marami itong pinapatay sa aktwal at sistemikong dahas na ipinapatupad at itinataguyod nito – pinamunuan niya ang mga Pilipino na mag-armas, lumaban sa mga Espanyol at angkinin ang kalayaan.

Kapag hinahawakan ng pesante ang baril sa kanyang mga kamay, namumutla ang mga lumang mito, at isa-isang nalilimutan ang mga ipinagbabawal. Ang armas ng rebelde ang patunay ng pagkatao niya. Dahil sa mga unang araw ng pag-aaklas, kailangan mong pumatay: ang bumaril at pumatay ng Europeo ay ang pumatay ng dalawang ibon gamit ang isang bato, ang paslangin ang nang-aapi at ang taong inaapi nang magkasabay: naiiwan ang taong patay at taong malaya; ang nakaligtas, sa unang pagkakataon, ay nakakasalat ng lupang pambansa sa kanyang mga paa. – Jean-Paul Sartre, “Preface” sa Frantz Fanon, The Wretched of the Earth, 1963.

Noong una kong narinig, napakalakas ng dating sa akin ng palaging itinatanong kaugnay ng mga ipinaglaban ni Bonifacio, ng Katipunan at ng Rebolusyong 1896. Nakamit na ba natin ang mga pinangarap niya para sa bayan? Nabubuhay ba tayo sa bansang pinangarap niya mahigit sandaang taon na ang nakakaraan? Tunay na malaya na ba ang Pilipinas? May tunay na pagkakapantay-pantay at reporma sa lupa?

Malinaw ang sagot sa mga tanong na ito para sa akin noon at, sa tingin ko, kahit sa marami ngayon. Pero malakas ang dating ng sagot sa tanong dahil may isang implikasyon: na may kailangan tayong gawin nang higit sa ating pang-araw-araw na buhay. Na, sa isang pagtingin, kailangan nga nating humulagpos dito at magpakasakit para sa katuparan ng mga pangarap ng ating mga bayani na matagal nang nabibinbin. Na hindi sapat na sumatsat tungkol sa pagbabago; ang kailangan ay ipaglaban ito.

Sa panahong bukambibig ang abstraktong “pagbabago,” mahalagang mapaalala sa atin kung ano ang ibig sabihin nito para kay Bonifacio at mga katulad niyang Katipunero. Hindi ito maihahatid ng eleksyon lang na, gaya ng obserbasyon ng Kilusang Mayo Uno, ay pumapatak sa petsa ng pagpatay kay Bonifacio – bunsod ng paglaban niya sa resulta ng eleksyong ipinatawag ng mga panginoong maylupa sa pamumuno ni Emilio Aguinaldo. Mas pananatili ng sistema, hindi pagbabago nito, ang dulot ng eleksyon.

Bagamat nagtapos sa trahedya ang buhay ni Bonifacio, at bagamat hindi niya nakamit ang tagumpay sa ipinaglaban niya, may kung anong matamis isipin sa nangyari sa kanya. Ngayon, mahigit sandaang taon matapos niyang mabuhay, ilunsad ang armadong rebolusyon laban sa mga mananakop ng bayan, at mamatay, pinapasalamatan siya ng mga salinlahi ng bayang pinaglingkuran at ipinaglaban niya.

Pilit mang supilin ng mga naghahari ang alaala ni Bonifacio, nananatili siyang buhay at bayani para sa sambayanan. Pwedeng ang mga rebolusyunaryo ngayon ang maging pambansang bayani sa hinaharap – dahil kaya at posibleng mabago ang kasalukuyan.

01 Disyembre 2009

Sa kabila ng ilang kahinaan, mahusay na pelikula sa pangkalahatan ang Dukot. Nagbibigay ito ng simbolikong resolusyon sa suliraning panlipunan kaugnay ng pampulitikang pagpaslang at pagdukot – sa pagpatay ng kapatid ng bida sa militar na nagpahirap at pumatay dito. (Galing ang mga imahen sa ibaba sa Multiply site ni Boy Dominguez, iginagalang na pintor at artista. Maraming salamat!)

Kalikot sa Dukot

Mahusay ang pagpapakita ng pagiging brutal ng karahasang pinawalan ng rehimeng Arroyo sa mga aktibista at maging sa mga manggagawang pangkarapatang pantao at mamamahayag – na, katulad ng mga aktibista, ay nagsisiwalat ng lagay ng mga mamamayan. Mahusay rin ang pagpapakita kung paano nilalaro ng militar ang opinyong publiko sa pamamagitan ng simpleng pagbaligtad ng mga kwento – imbes na militar ang gumawa ng isang bagay, ibibintang ito sa New People’s Army o NPA.

Nakatulong ang paggamit sa pagbabalik-tanaw at hindi pagiging linyar ng naratibo. Ang hinala ko, solusyon ito sa praktikal na problemang hinarap ng mga gumawa ng pelikula, dahil nga nakatuon ito sa tortyur. Naiadya nito ang mga manonood sa tuluy-tuloy na panonood sa karahasang dinanas ng magkasintahan sa kamay ng militar.

Mahigpit ang pagkakatahi ng istorya, at lalong dapat itong papurihan dahil ayon kay Bonifacio P. Ilagan, sumulat ng script ng pelikula, batay ang lahat ng laman ng istorya sa mga kwentong naganap sa totoong buhay – ibig sabihin, sa mga aktwal na dinanas ng mga aktibista sa bansa. Sa matatag na pagharap nina Junix at Maricel sa pagpapahirap ng militar – hindi nagsuplong, walang ipinahamak – maaalala tuloy ang iba pang katulad na kwento ng iba pang progresibo at rebolusyunaryo sa bansa.

Isa pang martir sa labanang iyun sa Panay si Antonio Hilario (TonyHil), inaalala ng mga kasama kahit ngayon bilang “utak pang-organisasyon” ng Samahan ng Demokratikong Kabataan… [S]ugatan si TonyHil. Sabi ng mga nakasaksi, inilibing nang buhay si TonyHil ng mga sundalo ng kaaway. Nang nakataas ang kamao ng pagbabalikwas, sumisigaw siya ng “Mabuhay ang Partido Komunista ng Pilipinas!” habang sadistang tinatabunan ng lupa ng kaaway. [Antonio Zumel, “Remembering the Martyrs,” 1992 nasa Radical Prose: Selected Writings, 2004.]

Sa mga hindi aktibista, ipinapakilala ng pelikula ang panganib na dulot ng cellular phone sa mga aktibista – na tumampok sa panahon ng paghahari ng rehimeng Arroyo. Para sa karaniwang tao, normal na gamit pangkomunikasyon lang ito at pinagmumulan ng kasiyahan sa araw-araw. Pero bukod sa narito ang mga taong kaugnayan ng isang aktibista, ginagamit din itong pang-tukoy ng kinaroroonan niya. Sa panahon ng rehimeng Arroyo, maraming kwento tungkol sa bagay na ito.

Sa isang probinsya, bago lumaganap sa mga aktibista ang kaalaman tungkol sa panganib ng cellphone, nagpupulong ang ilan sa kanila:
Aktibista 1: (Nakatingin sa
cellphone.) Oh, bakit nagte-text ka pa eh kaharap lang kita? Tsaka narinig mo naman ang sinabi niya, bakit itinatanong mo pa ulit?
Aktibista 2: Hindi ako nagte-
text.

Bagamat naipakita ng
pelikula na wasto at makatarungan ang ginagawa ng mga aktibista, mas madiin ito sa pagsasabi ng isang punto: Na kung inaakusahan man sila ng kung anong kasalanan ng Estado, hindi sila dapat basta na lang dukutin o barilin, kundi litisin at ipakulong. Ito naman talaga ang pagtinging mas makakahatak sa mas marami para tumutol at lumaban sa pagdukot at pagpaslang sa mga aktibista.

Tiyak, gayunman, na mapapaisip ang mga nagpasyang maging kritikal sa pelikula kung bakit pinatay ng kapatid ni Junix ang militar na bagamat oo nga’t nagtortyur at pumatay sa kanyang kapatid ay dapat din sigurong iharap sa batas at parusahan batay dito. Hindi ba’t labag ito sa sinasabi ng pelikula?

Dito hirap ang maraming liberal sa bansa: ang igiit ang dapat habang kinikilala ang totoo – ang igiit na dapat parusahan sa batas ang mga inaakusahang nagkasala rito habang kinikilalang marami ang gumagamit ng dahas labas sa Estado para maghanap ng katarungan sa mga pandarahas ng militar.

Ano ang kaibahan ng liberal at Marxista?
Kapag nakakita sila ng pulubi sa kalsada…
Sasabihin ng liberal: Hindi gumagana ang sistema.
Sasabihin ng Marxista: Gumagana ang sistema.

Ang hinala ko, pinatay ng kapatid ni Junix ang militar sa dulo hindi bilang personal na paghihiganti, kundi bilang miyembro ng NPA. Ang pinangyarihan ng pagpatay – ang sabungan – ang batayan ko. May inilathala kasi dati ang Pinoy Weekly tungkol sa pagpatay ng NPA sa isang elemento ng militar na napatunayan nitong responsable sa pagdukot at pagpatay sa mga aktibista sa Bicol, na naganap din sa sabungan.

Pero ang hinala ko, hindi naunawaan ng mga manonood na NPA sa yugtong iyun ang kapatid ni Junix. Wala naman kasing anumang palatandaan sa pelikula na ganito nga. Pero NPA man o hindi, malamang na papalakpakan ang eksenang ito ng mga manonood – bunsod ng pagkasuklam sa pagpapahirap na ginawa kina Junix at Maricel.

Hindi makakawala ang Dukot sa paghahambing sa Orapronobis. Sila naman kasi ang pinakamatapang na mga pelikulang progresibo sa kasaysayan ng bansa. Pareho silang nag-endorso ng paggamit ng dahas, at nagpapatanggap sa mga manonood na may mga tao sa lipunan na naitutulak na gumamit nito – anuman ang paghusga natin sa kanila.

Lumabas ang Orapronobis noong 1987; ang Dukot, ngayong 2009. Pareho silang kumukwestyon sa “demokrasya” sa bansa. Pareho silang lumabas sa isang panahon ng paghupa ng pampulitikang panunupil – kumpara sa panahon ng diktadurang US-Marcos at kasagsagan ng pampulitikang pagpaslang ng rehimeng Arroyo.

May pagkagulat sa pagkamalay at pagkagalit na dulot ng Orapronobis – na ang mga porma ng pampulitikang panunupil na namayagpag noong panahon ng diktadura ay nagpapatuloy sa bagong rehimeng tinatawag na “demokratiko.” May pagkagulat dahil may pag-asang namamayani sa bagong rehimen, bukod pa sa ang militarisasyon sa kanayunan na isiniwalat ng pelikula ay hindi gaanong malaganap sa kaalaaman lalo na ng mga manonood na nakabase sa urban at ibang probinsyang hindi naging puntirya.

Bagamat may pagkagulat din sa pagkamalay at pagkagalit na dulot ng Dukot, mas dulot ito ng tindi ng brutalidad na ipinakita, na lingid sa kaalaman ng marami. May pangkalahatang kaalaman na kasi ang mga manonood sa isyu ng pampulitikang pagpaslang at pagdukot. Wala rin kasing namamayaning pag-asa sa demokrasya, kundi papadausdos na pesimismo at sinisismo rito at sa posibilidad nito sa bansa.

Kinakaya pa ng ibang bansa na panatilihin ang mga relasyon sa pag-aari sa pamamagitan ng mga pamamaraang tila hindi kasing-marahas tulad ng gamit sa ibang bansa. Nagagawa pa ng demokrasya sa mga bansang ito ang pagkamit ng resultang siyang dahilan kung bakit kailangan ang karahasan sa iba – sa partikular, ang tiyakin ang pribadong pag-aari ng mga kagamitan sa produksyon. [Bertolt Brecht, “Writing the Truth: Five Difficulties,” nasa Galileo, 1966.]

Ang problema sa Dukot, gayunman, ay nasa karakter na si Junix. Bukod sa pagiging masigasig na aktibista at marubdob na mangingibig, wala nang ipinakita sa pagkatao niya. Sa panahong tinotortyur siya at si Maricel, mas matatandaan siyang nagbigay ng palaban at matalas-sa-pulitikang mga pahayag. Na para bang sapat na tanganan ang mga pahayag na ito para maging matatag sa harap ng matinding pagpapahirap.

Sa tingin ko, hindi. Marami ang kailangan para maging matatag sa gitna ng tortyur at banta ng kamatayan. At ito sana ang naisama sa mga pagbabalik-tanaw sa buhay ni Junix: ang mga kwento ng katatagan ng mga naharap sa parehong sitwasyon, ang epekto ng pagtataksil sa mga kapwa-aktibista sa kanila at sa mga inoorganisang anakpawis, ang pagmamahal sa mga kasama at masa, ang mga biruan, at iba pa. Hindi naipakita ang paghango ng isang aktibista sa kultura ng paglaban at pagrerebolusyon sa bansa ng lakas para kaharapin ang pandarahas at banta ng pagpatay. Pwedeng sa ganitong konteksto umangat ang personalidad niya, o maipakitang nahubog.

Tampok ang paghahambing kung paanong mula sa pag-oorganisa at pamumuhay ay ikinahon ang katawan nina Junix at Maricel hanggang sa tuluyang pinatay ang mga ito at kung paano, sa kabilang banda at kasabay naman, umalpas ang katawan ng kanilang mga magulang sa tradisyunal na mga espasyo ng mga ito patungo sa paglaban.

Salamat sa mga manggagawang pangkarapatang pantao at sa buong kilusang progresibo, makatotohanan ang optimismo ng kwento ng pelikula: Na bagamat hindi mapapalitan ang mga aktibistang nagbuwis ng buhay, maging ang kamatayan nila ay pagkakataon para dumami ang mga lumalahok sa kilusang progresibo.

22 Nobyembre 2009

Sabi ni Jessica Zafra, kung sa Unibersidad ng Pilipinas naganap ang forum ni US State Sec. Hillary Clinton noong dumalaw siya sa bansa, malamang na nabulabog ito ng “mga aktibistang bibigkas ng 10-paragraph na talumpati nang napakabilis, sa malalim na Tagalog, nang hindi humihinga.”

Sobra naman ito si Jessica, sabi ko. Kaya tiningnan ko ang press release ng League of Filipino Students, na wala sa website nila. Ang sabi, plano pala ng mga aktibista na magbasa ng bukas na liham kay US Pres. Barack Obama sa nasabing okasyon. Hehe.

May “An Inconvenient Solution” na pala, ang bidyo-dokumentaryo na kasunod ng sikat na bidyo-dokumentaryo ni Al Gore. Posible kaya ang sinasabi nito?

May rebyu si Prop. Sarah Raymundo ng pelikulang Capitalism: A Love Story ni Michael Moore. Heto naman ang rebyu ni Diwa Dimagiba sa Dukot.

May isinulat si Barbara Foley, kilalang progresibong akademiko sa US, tungkol “anti-komunismo ni Barack Obama.”

Heto ang talumpati ni Kong. Mong Palatino sa pambansang kumbensyon ng kanyang party-list na Kabataan. Heto naman ang mga punto ni Dr. Carol Pagaduan-Araullo tungkol sa nasabing party-list.

Heto ang blog na laan sa ikalimang anibersaryo ng masaker sa Hacienda Luisita na naganap noong 16 Nobyembre 2004.

Rollingstone Bob Marley

Sa tingin ko, isa sa pinaka-under-appreciated na kanta ang “Redemption Song” ni Bob Marley dahil sa napakaganda nitong titik. Pero napaka-pop ng alam kong musika, kaya malamang na maraming iba pa.

Thank You for the Pop Music

Matagal na akong walang entri tungkol sa kulturang popular. Isa na naman ba itong palatandaan ng pagtanda? Bihira na akong manood ng telebisyon, maliban sa balita, at radyo na lang ang napagdidiskitahan ko. Kaya noong nakita ko ang isang survey na sinagutan ni Prop. Sarah Raymundo – na pinagkakaitan pa rin ng tenure ngayon! – naisip kong sagutin. Maganda ang mga tanong, masarap pag-isipan.

Kapag sinasabing mahilig ang mga Pinoy sa musika, kahit tutol ako sa mga esensyalismo at istiryutipo, madali kong maintindihan. Lumaki ako sa angkang mahilig sa musika, musikang pop sa partikular.

Naabutan ko pang gumagana ang turntable ng mga tito ko, at ayos pa ang katakut-takot na plakang binili nila. Sentral na gamit sa bahay ang radyo, na lagi naming pinag-aawayan noon ng mga kapatid ko. Noong bata ako, pag-uwi ko galing eskwela, lagi kong maabutan ang tatay kong nanonood ng palabas sa tanghali na nagpapakita lang ng mga music video. At napakahalagang bahagi ng paglaki ko ang panonood ng MTV, simula noong makuha namin ito sa telebisyon noong 1992.

Joseph Stalin Elvis Presley

Sa angkan namin, kailangan alam mo kung ano ang lyrics ng kanta at, madalas, pati kung sino ang kumanta. Noong una kong napanood ang video ng “We are the World” tuwang-tuwa ang tatay ko sa pagpapangalan sa mga kumanta. Tinatandaan ng mga kamag-anak ang maling lyrics, at paulit-ulit na pinagtatawanan – kahit pa bata ang kumanta: “Siguyas, kanatis” ang ambag ko, mula sa “Bahay Kubo” habang “mamang surgitiro” ang isa pang paborito, na ambag ng pinsan ko.

Ang bawat tito at ang nag-iisang tita ko, makikilala mo batay sa paborito nila. Ang tita kong naging singer sa Japan, Kuh Ledesma. Ang tito kong OFW sa Saudi Arabia, sina Nonoy Zuniga at Rey Valera – na parehong may kantang “Kumusta Ka?” Ang tito kong aktibo noon sa choir at lumipad sa US, Basil Valdez at James Ingram. At ang tatay ko, sari-sari, pero Beatlemaniac siya at paborito niya si Lionel Richie. Todo-emosyon siya lagi sa pagkanta: “Hello. Is it me you’re looking for?”

Ang tatay ko, napakahilig kumanta. Kahit ano ang gawin niya sa bahay, laging bukas ang radyo – na sa isang punto ay pinakabitan niya ng speaker sa bawat kanto ng sala namin. Kapag intro pa lang, gawain na niyang kantahin ang unang linya. Minsan, kapag bago ang kanta, haharap pa iyan sa akin pagkatapos, magyayabang: “Bakit alam ko ang kantang iyan, ha? Bakit?” Pero hindi na masyado ngayon, at hindi ko pa naman narinig na kinanta niya ang “Closer” ni Ne-yo, halimbawa.

Pakiramdam ko lang, may mga taong gumagamit sa musika sa isang porma ng elitismo. Para bang sinasabihan kang “Puro musikang pop ang alam mo, hindi mo alam ito.” Ngayon, naiisip ko, siguro may mga ganyan, pero talaga rin namang napapayagan na ng teknolohiya ang mga tao na magkaroon at magpaunlad ng partikular kung hindi man eksentrikong panlasa sa musika. Pero syempre, hindi elitismo ang bagsak kapag nagyabang ang isang kabataan mula sa komunidad ng maralitang lungsod na Pinoy hardcore rap ang gusto niya. Magandang paglalarawan ang mga istasyon sa radyo ngayon. Sa gitna ng dagat ng mga “Kailangan pa ba’ng i-memorize ’yan?” mayroong mga istasyong partikular na musika lang ang tinutugtog – Crossover, rock, o R&B lang. May mga i-pod at kung anu-ano pa ang iba.

Mao Zedong Kiss

Sabihin pa, hindi ako naniniwalang ang relasyon ng musikang pop sa progresibong pulitika ay simpleng antagonismo. Tiwala akong nagkakaroon ng talab sa musikang pop ang ligalig ng lipunan. Pero pakiramdam ko, sa paglakas ng progresibong kilusan, at sa mga panahong malakas ito, nahahawi sa sekundarya ang musikang pop kumpara sa musikang mas kumakatawan sa pulso ng panahon – hindi bilang resulta ng ganitong kagustuhan, kundi ng paglanap at pagpatok ng ibang klase ng musika.

Heto na ang survey:

Sinong artista ang gusto mong maging singer?
Alessandra de Rossi. Parang may pang-singer siyang dating, pero hindi boses. Hehe.

Sinong singer ang gusto mo nang bawalang kumanta?
Toni Gonzaga. Hanggang hindi niya nailuluwa ang bola ng Rexona na nasa lalamunan niya.

Kung magiging singer na negro o negra ka, sino ka?
Maurice White, lead singer ng Earth, Wind and Fire. O James Ingram, syempre. Ang tindi!

Eh kung puti?
Ang hirap naman. Michael Jackson? Hehe. Hindi ko gusto ang mga kanta, pero magaling ang boses: Michael Bolton. Eddie Vedder ng Pearl Jam.

Rollingstone Pearl Jam

Katang gusto mong kantahin sa Grammy’s?
Naks, parang malapit na at may choice ako. Hehe. Overjoyed ni Stevie Wonder. One Hundred Ways ni James Ingram. O Spend the Night ng Earth, Wind and Fire.

Paboritong mainstream na socially-relevant song?
What’s Going On ni Marvin Gaye, kahit parang bukas pa sa rekonsilyasyon ng mga uri. Hehe. In the Name of Love ng U2, para kay Martin Luther King, Jr – na naging radikal pala sa dulong bahagi ng buhay niya.

Sinong singer ang gusto mong maka-duet?
Si Alicia Keys. Tingin ko, karapat-dapat siya. Hehe. Tsaka progresibo raw.

Aling kanta ang tunay na naiintindihan lang ng mga tunay na nagmahal?
Ayan na, pinaka-cheezy na. Without You ni Charlie Wilson. The Day You Went Away ni Wendy Matthews (hindi ng M2M!). What Might Have Been ni Lou Pardini. Just Take my Heart ng Mr. Big. Sa OPM, kahit isinagot na ng iba diyan, totoo iyun: Sa Kanya ni Ogie Alcasid.

Kaninong kumbinasyon ng mga boses ang gusto mong maging sayo?
Paano ba kung kay Aretha Franklin at Ray Charles? Pamatay!

Rollingstone Whitney Houston

Kung magigising ka nang maaga, anong kanta ang gusto mong marinig?
Dapat magaang. Lady Wants to Know ni Michael Franks. Para sa Akin at Hey, Look at the Sun ni Sitti. Friends ni Mike Francis.

Paboritong kanta sa pinakanakakaantok na oras ng hapon?
Kumusta Ka ni Nonoy Zuniga. Can We Just Stop and Talk Awhile ni Jose Mari Chan. Say That You Love Me ni Basil Valdez. Paalala ng mga lumang pelikula na parang laging mataas ang sikat ng araw.

Kantang pinakanagpapaalala ng first year college mo?
Marami. Maganda: One Sweet Day ni Mariah Carey at Boyz II Men. Pangit: You Oughtta Know ni Alanis Morisette. May syentipikong pag-aaral na nagsasabing nakakasama sa mga gold fish ang mga kanta ni Alanis, natatanggalan sila ng kaliskis. Tingin ko, masama rin sa tao.

Kantang pinakanagpapaalala ng high school?
Syet. Found Out About You ng Gin Blossoms. All I Want ng Toad the Wet Sprocket. Goodnight Girl ng Wet Wet Wet. Plush ng Stone Temple Pilots. STP! Pinakamagagandang kanta kapag nasa hayskul ka. I Will Always Love You ni Whitney Houston din.

Pinakamagandang kantang panromansa?
Sumthin’ Sumthin’ ni Maxwell. Twisted ni Keith Sweat. I’d Die Without You ng PM Dawn.

Paboritong kanta kapag nalalasing?
Ito siguro ang kanta noong una akong naglasing: Soon ng Moonpools and Caterpillars.

Rollingstone REM
Kantang siguradong magpapasayaw sa ‘yo
Marami. Pero ngayon, Disturbia ni Rihanna. Dying Inside ni Timmy Thomas – pumasok lang sa isip ko. Hehe. Narinig ko lang sa radyo na gusto ko pala: Just Another Dream ni Cathy Dennis. Back-up vocals niyan si Rick Astley.

Paboritong kanta sa mahahabang byahe sa bus?
Sa bus? Air Supply ang lagi nilang pinapatugtog eh. Naks! Parang napipilitan pa kunwari. Hehe. Pwede ring Guns N’ Roses.

Paboritong kanta sa namatay?
Staying Alive ng Bee Gees. Biruan dati ng mga kaibigan. Hehe. Isa pang pwede sa biruan ang Lift Up Your Hands ni Basil Valdez. Hehe.

Ano sana ang gusto mong patugtugin sa libing mo?
Hindi ko pa iniisip eh. Hehe. A Song for You, bersyon ni Ray Charles. Sana may kumanta ng One Sweet Day. Hehe.

Ano ang huwag na huwag patutugtugin sa libing mo?
Hindi Kita Malilimutan ni Basil Valdez. Napaka-ordinaryo.

Ano ang kanta mo sa first love mo?
Hmmm. Smile Again ng Manhattan Transfer. Closest Thing to Heaven ni Carl Anderson. Drowning in Your Eyes ni Ephraim Lewis.

Paboritong kanta ni Madonna?
Crazy for You, syempre. Pero sa tingin ko, pinakamaganda ang boses niya sa Papa Don’t Preach. Na maganda rin dahil kakaiba ang kwento. Ang tatay na konserbatibo ang palakad sa bahay ang may gusto ng aborsyon at ang anak na maagang nabuntis ang ayaw.

Kapag nasa putikan ka ng kalungkutan, ano ang paboritong kanta mo?
Hey Laura ni Christopher Cross. May kaibigan kasi akong naaalala na talagang nagpapalungkot sa akin. “Taken away so young / taken away / without a warning…” Stay (Far Away, So Close) ng U2. Ang lungkot.

Kantang gusto mong ipa-revive at kanino?
Any Other Fool ni Patti Austin at Sadao Watanabe. Kay Bituin Escalante o kay Jinky Vidal ng Freestyle, kahit pa mas gusto ko noong miyembro pa nila si Top Suzara – na magaling ding singer. Hehe.

Rollingstone U2

Paborito mong kanta na ikinahihiya mo?
Wala naman masyado. Iyung Angelina na kantang Pranses. Ginawa kasing bastos ang lyrics, pero brings back memories. Tsaka Here I Am ng Air Supply. Kasi pinagtatawanan ang may paborito sa Air Supply. Good Enough ni Bobby Brown. In These Arms ng Bon Jovi. Lahat sa parehong dahilan na nakakahiya ang mga kanta ng Air Supply.

Ano ang feeling mo na pinaka-under-appreciated na kanta?
Redemption Song ni Bob Marley. Hehe. Ang ganda ng titik. Gusto ko lang ding i-appreciate ang Pakisabi na lang at Muntik na Kitang Minahal ng The Company para sa paggamit ng mga ekspresyong Pinoy na Pinoy.

Pinaka-under-appreciated na singer?
Gladys Knight, with or without the Pips. Kung sa Pilipinas, si Ric Segreto. Appreciated naman sila, pero we can never appreciate them enough. Hehe.

Ano sa tingin mo ang paboritong kanta ng mga kapitbahay mo?
Batay sa mga ibinubulyaw nila sa videoke gabi-gabi? Bed of Roses ng Bon Jovi. Tsaka iyung lintek na Lonely is a Man Without Love (Ev’ry day I wake up! / Then I start to break up!) ni Engelbert Humperdinck. Bwisit na kanta.

Ano ang paboritong kanta mo na sa tingin mo paboritong kantahin ng ng mga babaeng malaki ang boses?
Bridges ni Kevyn Lettau. Sweet Love ni Anita Baker.

Paboritong kanta na may kinalaman sa ulan?
Blame it on the Rain ng Milli Vanilli. Come on in out of the Rain ni Wendy Moten.

Paboritong kantang pampasko?
The Gift ni Jim Brickman, kahit pa inaakusahan siyang plagiarist ng isang Nelson del Castillo. My Grown-up Christmas List ni Amy Grant. Parang pampasko rin ang Healing ni Deniece Williams. Pag-ibig na walang hangganan at kondisyon – ang sarap ng ilusyong ito, hindi ba?

Paboritong kanta na hindi mo naintindihan ang lyrics (bago mo i-Google)
Hindi ko talaga naiintindihan ang Brick ng Ben Folds Five. May tsismis pang tungkol sa aborsyon, kaya nakakagulo ang mystique ng kanta. Hehe. Drive ng REM.

15 Nobyembre 2009

Manuel L. Quezon III
Manuel L. Quezon III 2

Naks naman! So intelligent naman the pro-Noynoy columnist, oh. Sa kanyang huling kolum, binalewala ni Manuel L. Quezon III ang anumang batayan sa pagsusuri para maipagtanggol ang kanyang kandidatong si Noynoy Aquino at mabanatan ang Kaliwang matagal na niyang tinutuligsa. Pero puro naman paninira at di-katotohanan ang sinabi niya. (Galing ang mga larawan sa ibaba sa website ni Kazuki Takamatsu. Maraming salamat!)

Quezon: Que Sira, Sira?

Ang sabi ng isang kaibigan, maraming kontra-Kaliwang pahayag ang sikat na blogger at kolumnistang si Manuel L. Quezon III sa kanyang blog, pero hindi gaano sa kanyang kolum sa Philippine Daily Inquirer. Sa kolum niyang “A wedge of Chiz,” gayunman, buong giliw nang binanatan ni Quezon ang Kaliwa, kaugnay ng posisyon nito sa mga kandidato sa pagkapangulo sa eleksyong 2010. Paninira ito, at malayo sa katotohanan.

(1) Sinundan ni Quezon ang kabagang niyang si Manuel Buencamino sa pagkatha ng kwento tungkol sa pakikitungo ng Kaliwa sa mga kandidato sa pagkapangulo. Noong una raw, kampi raw ang Kaliwa kay Manny Villar. Pagkatapos, bumukas daw ito sa pakikipag-usap kay Noynoy Aquino noong tumakbo ito. Pero dahil galit daw ang Kaliwa kay Noynoy, ginagamit nito ngayon si Chiz Escudero para upakan si Noynoy.

Hindi ito totoo. Sa pagkakaalam ko, hanggang noong tumakbo si Noynoy, at hanggang ngayon, wala pang ineendorsong kandidato ang Kaliwa. Bukas ito sa pakikipag-usap sa kahit sinong kandidato, basta hindi maka-Gloria, at kahit kay Noynoy. At walang priyoridad – may una, may huli – kahit sa pagkausap. Sa pagkakaalam ko, bukas ang Kaliwa sa pakikipag-usap kay Noynoy, at kahit sa posibleng pag-endorso sa kanya.

Takamatsu 1

(2) Ang lumalabas ngayon, si Noynoy, hindi ang Kaliwa, ang ayaw makipag-usap sa kabilang panig. Maraming posibleng dahilan dito: baka may takot siya sa Kaliwa, pero mas malamang na nababakuran na siya ng sosyal-demokrata at kontra-Kaliwang mga personalidad at grupo tulad ng Akbayan. Bukod pa ang mga pulitikong galing sa naghaharing uri na gustong bumalik sa gobyerno at ayaw makipag-usap sa Kaliwa.

Ang nakakatawa, gusto pang baligtarin ngayon ni Quezon ang bagay na ito, na para bang napakakitid ng isip ng Kaliwa at natatali ito sa lumang mga hidwaan. Hindi ito totoo. Gusto ni Quezon na bigyang-katwiran ang hindi pakikipag-usap at posibleng pakikipagtulungan ni Noynoy sa Kaliwa. Si Noynoy na nga ang hindi nakipag-usap, ang Kaliwa pa rin ang masama. Ganyan yata talaga para sa mga tulad ni Quezon.

(3) May sinabi pa si Quezon na talagang kasinungalingan: na ang kagyat na reaksyon daw ng Kaliwa sa pagkamatay ni dating Pres. Cory Aquino ay “tuluy-tuloy na kritisismo.” Hindi ito totoo. Nasa kani-kanyang website ang pahayag ng mga progresibong organisasyon sa pagkamatay ni Cory. Ang problema, kahit link nang link si Quezon sa kung anu-ano sa blog niya, ni hindi niya tiningnan ang mga website na ito.

Hinahamon ko siya: Magbigay siya ng patunay na “tuluy-tuloy na kritisismo” ang tugon ng Kaliwa sa pagkamatay ni Cory. Hindi niya mapapatunayan iyan, dahil hindi totoo. Mula kay Prop. Jose Maria Sison hanggang sa Bagong Alyansang Makabayan hanggang sa Kilusang Mayo Uno, hindi tuligsa ang tampok na tugon sa pagkamatay ni Cory. Sa sobrang pagkontra sa Kaliwa ni Quezon, wala na siyang pakialam sa batayan.

Takamatsu 2

(4) Hindi ko alam kung tamang tawaging “vendetta” o sama ng loob ang nararamdaman ng Kaliwa sa mga Aquino. Parang gusto niyang palabasing ipokrito ang Kaliwa sa pagpuri kay Cory noong namatay ito. Na hindi totoo. Ipinapakita ng pahayag ni Prop. Sison, halimbawa, ang tunay na paghanga sa kung paanong nakipagtulungan si Cory sa Kaliwa sa kabila ng grabeng presyur sa kanya ng militar at mga maka-Kanan.

Sa pagkakaalam ko, isang prinsipyadong kilusan ang Kaliwa: pumupuri sa mabuti at tumutuligsa sa masama. Tutuligsain ng Kaliwa, halimbawa, ang pekeng reporma sa lupa ng rehimeng Aquino, pero hindi rin nito kakalimutan ang pagpapalaya ni Cory sa mga bilanggong pulitikal. Gusto ko lang ding idagdag: sa kabila ng maraming pag-alipusta at panlalait kay Kris Aquino, hindi tampok na kasama diyan ang Kaliwa.

(5) At ito rin ang dahilan kung bakit pinupuri ngayon ng mga organisasyong progresibo ang mga pahayag ni Chiz kaugnay, halimbawa, ng kontraktwalisasyon at Oil Deregulation Law. Sa tingin ko, kung sasabihin ni Noynoy ang mga bagay na ito, kakasiyahan at pupurihin din siya ng mga maka-Kaliwa. Syempre, madali namang magsabi ng kung anu-ano kapag eleksyon. Pero bakit hindi nga ba niya masabi?

Ito ang problema ngayon sa kampanya ni Noynoy. Dahil gusto ng mga tagasuporta – o tagahawak ba? – niya na manatili siyang popular at may malapad na hatak sa madla, hindi nila ito papayagang tumindig nang malinaw sa mga isyu. Mananatili siyang blangkong papel na sinusulatan ng gustong isulat ng lahat, kahit wala namang batayan kung talagang pinapaniwalaan niya. Ano’ng pagbabago ito, kung gayon? Wala.

Takamatsu 3

(6) May alternatibong kwento ako sa kwento ni Quezon. Bago mamatay si Cory, daing nang daing ang mga soc-dem at Akbayan na ang problema ay “apatetiko” na ang masa, ayaw lumaban kay Gloria. Hindi kasi sila marunong mag-organisa at umasa sila sa Kaliwa para magparami ng tao sa rali. Noong namatay si Cory at bumuhos ang tao sa kalsada, hindi nila inisip na mali sila. Nabuwang sila, nagdiwang sa pagkilos ng masa.

Dahil wala naman talaga silang tiwala sa masa, itinulak nilang tumakbo ang pulitikong sumikat sa pagkamatay ng nanay niya – bahala na kung wala naman talaga siyang tampok na ambag sa paglaban kay Gloria. Ngayong may tumatakbong kandidatong naglalantad na walang kongkretong tindig sa isyu ang kandidato nila, tulo-laway sila sa pag-upak sa nasabing kandidato. Takot silang hindi umubra ang “pagbabago” lang.

(7) Nagtataka siguro si Chiz. Bakit siyang talagang lumaban kay Gloria sa Kongreso at Senado ay ginaganito ngayon ng mga nagpapakilalang kontra-Gloria. Bakit ang mga nagpapakilala noong taguyod ng pagkakaisang kontra-Gloria ay sinosolo ngayon ang pagkakaisang ito para dalhin at ikanal sa kandidato nila. Tiyak namang siya ang napag-uusapan at tampok noon sa paglaban kay Gloria, hindi ang kandidato nila ngayon.

Baka masyado kasi ang pampulitikang interes nila. Gustong manumbalik sa gobyerno ng mga dating naglingkod sa rehimeng Aquino. At totoo ba ang tsismis na may isang kolumnistang dating naglingkod kay Gloria na gustong tumakbong senador sa darating na halalan? Ngayon, may popular silang kandidatong tuntungan nila tungo sa kapangyarihan, para raw sa pagbabago. Popular, hanggang kailan? Pagbabago, nasaan?

05 Nobyembre 2009

Takamatsu 4
Takamatsu 5

Basahin ang paglilinaw ni Carol Pagaduan-Araullo sa tindig ng Kaliwa sa usapin ng eleksyon.

May isa, dalawang pagpapakilala si Ina Silverio-Gargar kay Kong. Satur Ocampo ng Bayan Muna.

May isinulat si Marck Ronald Rimorin tungkol sa masaker sa Hacienda Luisita, na ikalimang taon na ngayong Nobyembre 16.

May isinulat din si Kenneth Roland Guda tungkol sa pagtakbo ni Chiz Escudero.

May luma pero mahusay na isinulat si Mong Palatino tungkol sa programang balik-probinsya ng gobyernong Arroyo.

Tingnan ninyo kung gaano ka-yabang si Mikhail Gorbachev sa pagkamkam sa “tagumpay” ng pagbagsak ng Berlin Wall noong 1989, 20 taon na ngayon.

May rebyu si Cris Pablo Neruda ng bonggang bidyo para sa kandidatura ni Noynoy.

Noynoy Shirt

Tapos? Ano ang matibay na batayan ng ganitong mga propaganda ni Noynoy Aquino? Ng mga pagdiriwang ng pagka-Pilipino, ng paggunita sa Edsa? Kung hindi maglilinaw si Noynoy ng maka-mamamayang mga tindig niya sa mga isyu, mananatiling hungkag ang mga ito – kung hindi man mga instrumento ng panlilinlang sa mga mamamayan. (Galing ang mga imahen sa ibaba sa website ng neopandemic. Maraming salamat!)