Multiply Life by the Power of Truth

(1)

“Ang pagsasabi ng katotohanan,” sabi ng Italyanong Komunistang pilosopong si Antonio Gramsci, “ay laging rebolusyunaryo.” Lagi nga namang ipinapakita ng katotohanan ang pangangailangan at posibilidad ng malalimang pagbabago ng lipunan at mundo na dulot ng pagkilos ng masa at mga mamamayan. Isang hakbang pasulong ang pag-alam sa katotohanan ng masa at mga mamamayan para maudyukan silang makialam, kumilos, mag-organisa at magrebolusyon.

Kaya naman nakakatuwa ang maagap na pagsunggab at pagngasab ng mga komentarista sa kakatapos na State of the Nation Address o SONA ni Gng. Arroyo. Mabilis nilang tinugunan ang mga datos – kalakhan ay tungkol sa ekonomiya – na inilahad niya, sinuri ang mga ito sa iba’t ibang paraan, at inilantad ang mga ilusyon at panlilinlang na gusto niyang palaganapin sa mga mamamayan, partikular sa mas nakakaangat at makapangyarihang mga uri.

Makikita ang nagawa ng mga komentaristang ito: pinasinungalingan ang mga datos na inilahad ni Gng. Arroyo, kinwestyon ang pangkalahatang pagsusuri niya sa lagay ng bansa at mga mamamayan, at nag-ambag sa paghahapag ng tunay na lagay ng bansa. Binigyan nila ng laman at talas ang araw-araw na nararamdaman ng mga mamamayan na hindi bumuti, bagkus sumasahol, ang lagay nila sa ilalim ng rehimeng ito. Nag-ambag sila sa pag-alam sa katotohanan.

Stasys 1

(2)

Pero tama ang obserbasyon ni Elmer “Bong” Labog, tagapangulo ng Kilusang Mayo Uno: “Gustong palabasin [ni Gng. Arroyo] na sinasabi ng mga kritiko niyang walang laman ang kalahati ng baso habang sinasabi niyang may laman itong kalahati.” Dito makikita ang gamit sa rehimen ng madiing pagtuligsa ni Gng. Arroyo sa kanyang mga kritiko sa SONA. Dahil hindi na niya matakasan ang pagtuligsa ng mga ito, sinikap niyang ilugar ito bilang “ibang pagtingin.”

Gusto niyang gawing usapin ng perspektiba ang pagbasa sa kalagayan ng bansa: Kapag kritikal ka sa gobyerno, natural na iyung kahinaan ang makikita mo. Pagkatapos, ang inupakan niya ay ang mga katunggali niyang pulitiko – na hindi naman talaga kumakatawan sa malapad na pagkakaisang tutol sa kanya. Pero kahit sa mga ito, hindi niya tinugunan ang lehitimong mga kritisismo. Pinili niyang tuligsain ang mga motibo at aksyon ng mga katunggali niyang pulitiko.

Sa dulo, pinapalabas niyang ang mga nagsasabing masama ang lagay ng bansa at tumutuligsa sa mga hakbangin niya ay may kanya-kanyang interes na pinapangalagaan at may kanya-kanyang bahong mas masahol sa kanya. Maraming makikita dito: Maruming pamumulitika, tusong pagdadala ng propaganda, pagiging mapaghiganti… Pero ang pinakamasahol na posibleng implikasyon nito ay gusto pa rin niyang manatili sa pwesto, hindi ang bumitaw.

neopandemic 1

(3)

Naalala ko tuloy ang pagtalakay ni Slavoj Zizek, pilosopong Slovenian, sa usapin ng ideolohiya. May paborito siyang halimbawa, galing kay Claude Levi-Strauss, bantog na istrukturalistang antropologong Pranses. May naengkwentro raw si Levi-Strauss na tribu kung saan iminamapa ng dominanteng grupo ang lugar nila nang pabilog, habang iminamapa naman ng dinodominang grupo ang lugar nila bilang dalawang espasyong nahahati ng isang hindi-nakikitang bakod.

Ang punto ni Zizek, ang mahalaga sa kasong ito ay hindi ang katotohanan ng bawat pagmapa, hindi rin ang katotohanang makikita kung magpapalipad ng helikopter sa ibabaw ng lugar. Ang mahalagang kilalanin dito ay ang ugnayan ng dalawang grupo sa tribu – bagay na humahadlang, para kay Zizek, sa pinal na pagbubuo ng katotohanan tungkol sa nasabing lugar. Aniya, ganito ang epekto ng tunggalian ng mga uri sa paggagap ng mga tao sa kanilang lipunan.

Masasabi rin sigurong ang pagkakaiba ng pagsusuri ni Gng. Arroyo sa lagay ng bansa at ng mga tumutuligsa sa kanya ay nakaugat hindi lang sa pagtindig sa rehimen, pabor ba rito o hindi – kundi sa tunggalian ng mga uri. Hanggang may tunggalian ng mga uri, laging magkakaroon ng dalawa, o higit pang, pagsusuri sa lagay ng bansa. Hindi maihihiwalay dito ang pagsisinungaling ni Gng. Arroyo sa mga pahayag niya – hindi lang dahil sa katangian ng rehimen niya.

Stasys 2

(4)

At hindi matatawaran ang mulat na pagsusulong ni Gng. Arroyo sa interes ng mga naghaharing uri sa siyam na taon niyang panunungkulan. Tulad ng mga namumuno sa Tsina ngayon, at sa Japan sa isang panahon, dating aktibista si Gng. Arroyo – masakit mang aminin. Marahil, hindi lingid sa kaalaman niya ang suri ng Kaliwa sa Estado: na “komiteng tagapagpaganap ito ng mga naghaharing uri” (Engels). At lubos nga niyang ginawang ganyan ang Estado sa ilalim niya.

Hindi tulad ni dating Pang. Joseph Estrada, hindi siya nabagahe ng mga populistang pangako sa mga mamamayan na sinuma ng “Erap para sa mahirap.” Noong 2001 at 2004, lumitaw siyang mas superyor sa kalaban niya sa pwesto. Sa hanay ng mga naghaharing uri, alam nila kung sino ang manok nila. Sa hanay ng mga panggitnang uri, mas may dating ang matalinong alam ang gagawin – anuman ito – kumpara sa tatanga-tanga at lalangu-lango sa pwesto.

Ngayon, sabi ng mga propagandista niya, magiging mas mabait ang paghusga ng kasaysayan kay Gng. Arroyo. Posible, kapag ang nanaig na kasaysayan ay ang sa mga naghaharing uri. “Kahit ang mga patay,” sabi ng Marxistang pilosopong si Walter Benjamin, “ay hindi makakaligtas sa kaaway kapag nagtagumpay siya. At ang kaaway na ito ay hindi pa tumitigil sa pagiging matagumpay.” Pero nagtitiwala akong hindi papayag ang mga mamamayan, lalo na ang Kaliwa na isa ring arkibo ng mga alaala ng mga mamamayan.

neopandemic 2

(5)

Kaugnay ng tunggalian ng mga uri, naalala ko ang isang panayam ni Satur Ocampo, progresibong mambabatas. Tinanong siya tungkol sa posibilidad ng reedukasyon ng mga naghaharing uri, ng paghikayat sa kanila ng Kaliwa. Sabi niya, mahirap baguhin ang isipan ng mga naghaharing uri. Isang kagyat na dahilan, sabi niya, ang pagiging arogante ng mga ito, ni hindi makikinig at lalong hindi sasalubong sa mga sinasabi ng mga aktibista at progresibo.

Kaugnay ng tunggalian ng mga uri, dito pinakamagandang unawain ang tampok na titik ng kantang “Where is the Love?” ng Black Eyed Peas: “If you never know truth then you’ll never know love.” Kung hindi mo alam ang katotohanan, hindi mo malalaman ang pagmamahal. Marami ang nagsisimula sa pagmamahal sa lahat ng Pilipino. Pero ang katotohanan ay may tunggalian ng mga uri sa bansa natin. Kailangang magmahal tayo, pumanig, sa mayorya.

Naalala ko rin ang mga komentaristang kontra-Arroyo na tumatangging may isang katotohanan sa dapat na estratehiya ng Kaliwa sa bansa, pero madiin sa pagsasabi ng katotohanan tungkol sa lagay ng bansa. Kaugnay ng tindig nila ang sabi ng ilang akademiko, na ang Marxismo raw ay mahusay na armas sa pagsuri sa lipunan, pero hindi kapaki-pakinabang bilang armas sa pagbago nito. Tanggap kaya nila ang tunggalian ng mga uri at ang mga implikasyon nito?

31 Hulyo 2009

Stasys 3

Noong kilos-protesta sa SONA, kasama ni Sen. Mar Roxas ang Akbayan. Totoo kaya ang tsismis na magsusuportahan sila sa eleksyong 2010? Kunsabagay, maraming susing tao sa kampanya ni Roxas na sosyal-demokrata. Pero baka malungkot lang siya. Kahit sa pagpapakilos sa lansangan, hirap ang Akbayan.

Nakakatawa ang entri ni Professional Heckler tungkol sa mga tatakbong presidente sa eleksyong 2010. Sa isang banda, nakakatulong ang pagiging mapagpatawa’t kritikal niya sa pagtuligsa sa rehimen. Pero may kailangan sigurong likhaing ibang klaseng katatawanan, kung ibabatay sa sinabi ni Manuel Buencamino: iyung hindi lang tatanggal ng takot, kundi magbibigay ng pag-asa.

Yehey! Malaya na si Elizabeth Principe, manggagawang pangkalusugan, konsultant ng National Democratic Front of the Philippines at kolumnista ng Pinoy Weekly. Marami nang nasabi tungkol sa kanya, pero gusto ko lang sabihing napakaganda niya. Hayaang ipahayag ng kagandahan ang rebolusyon! Hehe.

Bisitahin ninyo ang website ng Kilusang Mayo Uno, halos araw-araw may nagaganap. May blog din ang mga manggagawa ng KFC na tinanggal sa trabaho nang ang ginagamit na palusot ay ang lie detector test ng manedsment.

Ang galing ni Prop. Tonchi Tinio ng Alliance of Concerned Teachers! Kinumpronta niya ang mga antikomunistang sina Jovito Palparan at Jun Alcover at inudyukan ang mga itong maghisterikal, ilantad ang topak nila. Gaya ng dati, matalas ang entri ni Katrina Stuart-Santiago tungkol sa kaso ni Melissa Roxas.

Na-upload na sa blog ni Prop. Roland Tolentino (ito ang pinakabago) ang mga bago niyang sulatin. Mabuti naman! Marami namang nagbabasa labas sa Facebook eh. Hehe.

Panggagaya raw ang pinakamataas na porma ng pagpuri? Hindi ko alam. Hehe.

Genital Electric

Parang (anti-)lohika ng tortyur ang (anti-)lohika ng “palit-ulo” sa Abu Sayyaf. Dahil “epektibo” diumano, kailangang gamitin ng gobyerno sa mga kalabang hindi nakikinig sa katwiran. Mapanganib ang mga implikasyon sa mga mamamayan at lehitimong mga kilusang lumalaban sa gobyerno. (Galing ang mga poster sa website ng Center for the Study of Political Graphics na natunton ko dahil kay Curate. Salamat!)

Payag ka ba sa Palit-ulo?

Ito ang tanong na narinig ko noong isang umaga sa isang estasyong AM. Payag daw ba ang mga mamamayan – o ang tagapakinig ng programa – na dahil nangingidnap ang Abu Sayyaf ng mga sibilyan, kidnapin na rin ang mga asawa, kamag-anak at ibang mahal sa buhay ng mga miyembro nito. Para daw mapalaya ang mga bihag ng grupo.

Syempre, karugtong ito ng pagpapalaya kay Eugenio Vagni, volunteer ng Red Cross, nitong nakaraang mga araw. Napalaya daw siya dahil sa “pagtatalak” ng mga misis ng mga miyembro ng Abu Sayyaf sa kanilang mga mister matapos kidnapin – ng militar! – ang mga ginang.

Nakakabagabag ang alab ng damdamin ng komentarista sa radyo: Pabor na pabor siya. At dahil siya ang nagtatakda ng tono ng programa, kauna-unawang bumuhos ang tawag ng mga tagapakinig na ganoon din ang opinyon – bukod pa sa mayroon naman talagang malaganap na galit sa Abu Sayyaf dahil sa mga aksyon nitong bumibiktima sa mga sibilyan.

Naalala ko tuloy ang isang kakilalang dating naglingkod na media officer sa isang makabayang organisasyon.  Kapag napapadalaw ako sa opisina nila, lagi ko siyang makikitang galit na galit, nakakunot ang noo at parang umuusok ang ilong. “Andaming dapat ituro sa mga taga-midyang iyan!” nasabi niya minsan. Sa pagkakataong ito, naisip ko, tama siya.

Boycott Nestle

Black Panther All Power to the People

Sa isang banda, ang hirap magsabing tutol ka sinasabi niyang “palit-ulo.” Matagumpay nga naman ang ginawa ng militar at, sabi nga, walang nakikipagtalo sa tagumpay. “Epektibo” ang hakbangin nila, dahil napalaya nga naman si Vagni. Kahit sa hanay ng mga komentarista sa pulitika, parang walang nagwala laban sa pangingidnap ng militar.

Pero mapanganib ang palit-ulo. Paglabag ito sa karapatan ng mga sibilyang kaanak at mahal sa buhay ng mga miyembro ng Abu Sayyaf, kahit pa sabihing terorista sila. Paano kung magmatigas ang Abu Sayyaf at hindi palayain ang bihag? Paano kung patayin nila ang bihag? Ano ang gagawin sa mga kinidnap? Hindi rin papalayain? Ikukulong? Papatayin?

Bukod pa diyan, hindi malayong pasaklawin ng gobyerno at militar ang lohika ng palit-ulo. Dahil hindi kinikilala ng gobyerno at maraming komentarista ang mga lehitimong grupong rebelde tulad ng New People’s Army at Moro Islamic Liberation Front, pwede silang idamay sa lohikang ito. Kahit lehitimong pakikidigma sa gobyerno ang ginagawa nila, pwedeng ituring na pangingidnap ang mga prisoners of war na nadadakip nila.

Naalala ko tuloy ang isang babaeng magsasakang na-interbyu ko minsan. Kilala kasi ang asawa niyang lider ng NPA sa probinsya nila. Pana-panahon, pinupuntahan siya ng militar, kinukulit na ilabas ang mister niya o ituro kung nasaan ito. “Hindi ko nga alam,” lagi niyang tugon. “Alam naman ninyong makilos sila, hindi tumitigil sa isang lugar.”

Minsan daw, hahamunin pa niya ang militar: “Hanapin ninyo siya sa gubat. Kapag nakita ninyo, makipagbarilan kayo.” Ang punto lang naman niya, “Siya ang nag-armas, hindi ako. Bakit ako ang kinukulit ninyo?” Pero lagi din siyang may pahabol: “Basta kapag napatay ninyo, ang hiling ko lang, isauli naman ninyo ang katawan sa akin. Bibigyan namin siya ng disenteng libing.” Naalala ko tuloy ang nobelang Widows (1983) ni Ariel Dorfman, manunulat na Chileano, na uminog sa paggigiit ng mga kaanak ng mga pinatay ng militar na ilabas ng militar ang mga katawan ng napatay nila.

Gabriela 1984

Alexandra Kollontai

Matagal nang usap-usapan at paniniwala ng marami na nakikipagsabwatan ang gobyerno sa Abu Sayyaf. Pwedeng balikan ang napakaraming pahayag ng mga opisyal ng gobyerno na malapit na itong malipol. Pero lagi pa rin itong nakakahulagpos, nakakatakas. Minsan, ang sabi, hindi na lalampas sa 100 ang bilang nila, at napapalibutan na ng 3,000 sundalo. Pero hindi pa rin sila nadurog. Sa kabila ng nakadeklarang patakaran ng gobyerno na hindi makikipag-negosasyon sa mga terorista, laging may alingasngas ng pagbibigay rito ng pera ng gobyerno, kahit “pang-yosi” nitong huli.

Ito ang dapat alalahanin at kondenahin ng mga komentarista. Kung gusto ng gobyernong durugin ang Abu Sayyaf, mayroon itong paraan, at makikita ng publiko ang resulta. Kaso wala. Hindi nito kailangang lumabag ng karapatan ng mga sibilyan para magpalaya ng bihag. Hindi pupwedeng ang kagustuhan ng mga komentarista na magkamit ng kongkretong resulta ay nakabatay sa historikal na amnesia o pagkalimot sa kasaysayan ng sabwatan. Dahil kung hindi, mukha nga silang desidido, pero mapaminsala ang opinyon nila. Iniindorso nila ang paggamit ng terorismo kontra sa terorismo.

Sa kasong ito, makikita ang isa pang gamit ng Abu Sayyaf sa gobyerno, bukod sa paghahasik ng lagim sa Mindanao kapag kailangan, sa pagpapabango ng pangalan – sa pagpapalaya ng mga bihag bago ang State of the Nation Address ng pangulo, halimbawa – kapag kailangan, at sa pagtutulak na dagdagan ang badyet ng militar at suportang pinansyal dito ng ibang bansa. Nagagamit din ang Abu Sayyaf para pasamain ang mga lehitimong grupong rebelde at gawing lehitimo ang paggamit ng dahas laban sa kanila.

Iyan ang pakinabang ng gobyerno ni Gloria. Huwag naman sanang bumuntot, dahil sa pagkalimot o kawalan ng kritikal na pagsusuri, ang mga komentarista.

22 Hulyo 2009

01 May 1947 poster

Parangal at iba pang links:

Sa kanyang bagong website, may parangal si Vencer Crisostomo sa progresibong mang-aawit na si Susan Fernandez. Ayaw kong idugtong ang isa pang apelyido.

Makabagbag-damdaming parangal ni Ina Silverio-Gargar kay Michael Jackson.

Parangal ng mga teorista kay Michael Jackson: Mark Fischer, Steve Shaviro at Jodi Dean.

Blog ng parangal kay Ka Wilson Baldonaza, pangkalahatang kalihim ng Kilusang Mayo Uno na pumanaw nitong buwan.

Mga argumento at angas ni Gingmaganda Flores tungkol sa mga kamera.

Pagsusuri ni Slavoj Zizek sa mga nagaganap sa Iran.

Kakatwa kung paanong nagagawan ng tula ni Edel E. Garcellano ang mga laman ng balita.

Mga haiku ng mga estudyante ni  Prop. Jonathan Ponsaran hinggil sa ekonomiyang pampulitika.

Kung ako man si Prop. Henry Louis Gates, Jr., kilalang teoristang Aprikano-Amerikano, magwawala rin ako!

Terry-Eagleton2

Ayon kay Terry Eagleton, Marxistang intelektwal na Ingles, iniluwal ang postmodernismo ng karanasan ng isang henerasyon sa Europa ng pampulitikang pagkabigo – ng Kaliwa noong matapos ang tinatawag na “mahabang 1968.” Makabuluhan ito sa pag-unawa sa tanong ni Caffeine Sparks sa isang entri sa blog na ito. (Maraming salamat kay Irene Suchocki para sa mga larawan sa ibaba!)

Left Lite, Left Zero, Postmoderno

Sa seksyong komento ng huling entri sa blog na ito, tinawag kong “maliit” at “grupong NGOista” ang Akbayan. Ganito ang isang bahagi ng naging tugon ni Caffeine Sparks: “Kung hilaw ang gawain ng mga NGOistang kilusan, ano ang ‘tama?’ Ano ang ‘wasto?’ Ano ang ‘awtentiko?’ At sa tingin mo ba ikaw at ang katulad mo ang may hawak sa mga tumpak na sagot?” Mamaya, sasabihin ko ang mabilis na sagot ko sa tanong na ito. Pero makabuluhan muna sigurong lumiko bago tumbukin ang sagot. Mapapaunlad kasi ng pagliko ang pagtumbok.

May kung anong nagsasabi sa akin na may bahid ng postmodernismo ang komento ni Sparks. Hindi ko alam kung ang panakot na quote-unquote niya sa tama, wasto at awtentiko. O ang nauna niyang akusasyong “paghulma sa isang elite na grupo” ang pagtuturo sa mga estudyante ng Unibersidad ng Pilipinas na maging mga “iskolar ng bayan.” O ang panindak niyang pagbanggit sa praseng “master plan” – ng Kaliwa? – sa dulo ng komento niya. O lahat ng nabanggit.

Kung anuman, makikita sa mga puntong ito ang hibo ng postmodernismo. Hindi ba’t kinwestyon ng postmodernismo ang tama, wasto at awtentiko – kadalasan sa pamamagitan ng paglalagay ng panakot na quote-unquote sa mga salitang ito? Hindi ba’t galit ang postmodernismo sa lahat ng klase ng hirarkiya at tinatawag nitong “elitismo” ang anumang nagbibigay-halaga sa partikular na grupo? Hindi ba’t takot ang postmodernismo sa mga “master plan,” ng Kaliwa man o Kanan? Magdudulot daw kasi ito ng karahasan, ng pagdanak ng dugo at kamatayan?

Sa sanaysay niyang “Where do postmodernists come from?” binuod ni Terry Eagleton, Marxistang intelektwal, ang pagsusuri ng maraming Marxista – Alex Callinicos, Aijaz Ahmad, Teresa Ebert at ng Pinoy na si E. San Juan, Jr. – sa postmodernismo. Aniya, o anila, resulta ang postmodernismo ng karanasan sa pampulitikang pagkabigo ng isang henerasyon ng mga intelektwal sa Kanluran. Naganap ang pagkabigo matapos ang 1968, o ang panahong 1968-1973 – panahon ng matinding atake sa kilusang rebolusyunaryo sa maraming bansa.

Ayon kay Eagleton, mula sa mayor na mga “prinsipyo” – ayaw ng mga postmodernistang tawagin ng ganyan ang mga pinapaniwalaan nila – ng postmodernismo, pwedeng magbalik-tanaw at tuklasin ang naturang pagkabigo. Para bang kapag pumasok ka sa isang klase ng magulong kwarto, mauunawaan mo lang ang samu’t saring bahagi ng kaguluhan kung matutumbok mong nagkaroon doon ng inuman – o orgy siguro, ewan ko – bago ka dumating. Iniluwal ang magulong mga paniniwala ng pagkalasing ng postmodernismo.

Irene Suchocki1

Ang mga paniniwalang tinukoy ni Eagleton, pwedeng palitan ng mga sinabi ni Sparks, at matutumbok pa rin natin ang pagkabigong pinagmulan ng mga ito. Dahil bigo at mahina naman ang Kaliwa, aanhin pa nga ang “tama,” “wasto” at “awtentiko”? Sa isang banda: May magagawa ba ang mga ito? Sa kabila: Hindi kaya’t mapanupil rin ang mga konseptong ito – dahil ang namamayagpag ngang tama, wasto at awtentiko ay ang sa mga konserbatibo at reaksyunaryo? Kung tunay tayo, dapat “di-tama,” “di-wasto,” “di-awtentiko” ang linya natin!

Dahil bigo at mahina ang Kaliwa, at ang namamayaning hirarkiya sa lipunan ay iyung sa mga imperyalista at naghaharing uri, hindi ba’t elitista nga naman ang lahat ng pagbibigay-halaga sa anumang grupo ng tao? Wala namang welgang bayan, taktikal na opensiba o insureksyon, bakit kailangan pa ng hirarkiya? Bakit magtitiwala sa mga nagpapakilalang “master plan,” eh ilang beses nang nabigo iyan? Malala pa, paulit-ulit nang humantong ang mga planong iyan sa dahas. Sa halip na magbuo ng malalaking plano, maging pragmatiko na lang tayo ngayon.

Irene Suchocki2

Sa Pilipinas, pumasok sa progresibong pulitika ang postmodernismo sa isang partikular na panahon – noong maagang bahagi ng dekada ’90, noong nagwawasto ang pinakamalaking bloke ng Kaliwa sa malalaking pagkakamaling nagawa noong dekada ’80, at nabubuo ang bagong mga grupo at tendensya ng mga umalis o pinaalis sa nasabing Kilusan. Nagamit ang postmodernismo hindi lang sa pagtuligsa sa sistema, kundi sa mismong Kilusan – hindi ng mga intelektwal na nasa akademya, kundi nasa mga organisasyong bagong-tayo.

Makikita ang pagpasok ng postmodernismo sa pulitika ng Kaliwa sa bansa sa librong Reexamining and Renewing the Philippine Progressive Vision (1993) na inedit nina John Gershman at Walden Bello. Tumining ang tanong ng napadalong si Prop. Delia Aguilar, matatag sa kanyang Marxismo at feminismo: “Ang gusto kong malaman… ay kung mayroong kagyat na ugnayan sa pagitan ng kagustuhan nating bakahin o alisin ang mga tendensyang awtoritaryan at pagbasura sa isang malaking teorya, malaking naratibo” – ang Marxismo.

Dahil kung anu-ano na ang sinasabi sa forum na pinagbatayan ng libro, nagtanong siya: “[D]apat ba tayong sumunod sa postmodernistang pag-ilag sa malalaking naratibo dahil hindi na natin kayang ilarawan ang katangian ng kabuuang panlipunan (social totality)?… [N]atatakot ako nang todo-todo sa totoo lang sa postmodernistang mga hakbangin na umatras… Diyan hahantong iyan. Sa takot na ilarawan ang kabuuang ito dahil ang paglalarawan sa kabuuan ay kagyat na hahantong sa totalitaryanismo. Ganyan ba ang iniisip natin?”

Mangyari, nagtugma ang maraming tema ng postmodernismo sa propagandang maka-imperyalista at maka-kapitalista noong dekada ’90. Kakabagsak lang ng Unyong Sobyet, ng tinatawag nilang “aktwal na umiiral na sosyalismo” at nagkokoro ang mga sumisigaw ng “Katapusan ng Kasaysayan” at mga postmodernista sa pagkwestyon sa malalaking teorya, sa hirarkiya at kawalan diumano ng demokrasya sa Kaliwa, sa pagtalakay sa mga isyu ng kasarian, lahi, etnisidad, relihiyon pero bihirang uri, sa takot kina Mao Zedong at Joseph Stalin.

Irene Suchocki3

Sa sanaysay na “Akbayan – A New Left Party in the Philippines: Learning New Ways of Being (Left)” ni Joel Rocamora, teorista ng Akbayan, makikita ang hibo ng postmodernismo sa Akbayan at kay Rocamora mismo. Pero hindi pa siguro dahil mulat na sinusunod ng Akbayan at ni Rocamora ang postmodernismo, kundi dahil pareho sila ng phobia, ng kinatatakutan: ang malalaking teorya o ideolohiya (mas pinipili ang talakayang “masigla” sa pulitika) at ang malalaking proyektong panlipunan (mas pinipili ang hakbang-hakbang na mga taktika).

Madaling makita sa sanaysay ang mga kahinaang inaamin mismo ng Akbayan at ni Rocamora: elektoralista (“ang ating paglahok sa sistemang party-list ang… kumuha ng kalakhan ng ating enerhiya sa nakaraang siyam na taon”), NGOista (“bukod sa mga staff ng NGO, wala gaanong miyembro ang Akbayan na galing sa panggitna at nakatataas na uri sa mga eryang urban”), hindi lubog sa masa (“nakikipag-ugnayan lang ang Akbayan sa mga komunidad kapag may parating na eleksyon”) at buhaghag (“buhaghag na katangian ng ating mga istruktura”).

Sa ganitong konteksto makabuluhang ilugar ang sinabi ni Sparks na “Kung ang mga totoong radikal ay may hawak ng mga kasagutan… kulang siguro sila sa [press release]… Kasi di nila mapaabot sa ordinaryong mamamayan ang mga nilalayon nila.” Paano inuunawa ng ganitong pahayag ang mga mamamayan? Ang pag-oorganisa sa hanay nila? Nadadaan sa PR ang masa? Hindi kailangang mag-organisa sa hanay nila? Madaling gawain ang magsulong ng pagbabagong panlipunan? Malaki nang ambag sa pagrerebolusyon ang pagba-blog lang?

Irene Suchocki4

Sa isang bahagi ng sanaysay, sinipi ni Rocamora ang isang Latino-Amerikanong intelektwal – isang higante ng sosyalismo? sino nga ba siya? – na nagsabing “binibigyang-kahulugan ngayon ng proyektong sosyalista ang sarili bilang isang proseso kaysa isang lipunan.” Ang kailangan daw ay “isang permanenteng pagbabago. Walang sosyalistang modelo, tanging sosyalistang proseso” – na binigyang-kahulugan na “pagpawi sa iba’t ibang porma ng alyenasyon, pang-aapi at pagsasamantala.” Pokus na lang tayo sa Cubao, huwag na kahit sa Cuba.

Mahigit 100 taon na ang nakakaraan, inilantad ni Vladimir Lenin ang pagtinging ito. Aniya, “’Ang pagkilos ang lahat, walang halaga ang ultimong layunin’ – ipinapakita ng islogang ito ni Bernstein ang laman ng rebisyunismo nang higit sa maraming mahabang paliwanag. Ang itakda ang kondukta nang kaso-por-kaso, umangkop sa mga pangyayari ng bawat araw at sa pagkakahati at pagbabago ng mababaw na pulitika, kalimutan ang pangunahing mga interes ng proletaryado at batayang mga katangian ng sistemang kapitalista, ng buong ebolusyong kapitalista, isakripisyo ang mga pangunahing interes na ito para sa tunay o ipinagpapalagay na bentahe ng yugto – iyan ang patakaran ng rebisyunismo.”

Bagamat iginigiit ni Rocamora na nasa “Kaliwa” pa rin ang Akbayan, na “Mapagpalahok na Sosyalismo” o “Participatory Socialism” pa rin ang ipinaglalaban nila, na binubuo ang Akbayan ng iba’t ibang grupong “Kaliwa,” malinaw na taliwas ang sinasabi niyang ito sa kinikilalang “sosyalismo” ni Lenin. Kinakatawan nila ang repormismo at parlamentarismo na si Lenin ang isa sa unang tumuligsa. Bagamat tanggap ni Rocamora ang bansag sa Akbayan na “Left Lite,” sa mas malawak na pagtingin, halos “Left Zero” na ang natitira.

Irene Suchocki5

Sabi ni Eagleton, bagamat binayo ng postmodernismo ang mga pundasyon ng naghaharing sistema at dominanteng mga kaisipan sa mundo, binayo rin nito ang mga pundasyon para muling makapagbuo at makapagpatatag ang Kaliwa. Halimbawa ang mga tanong ni Sparks ng ganito: Bagamat kinukwestyon ang katumpakan ng naghaharing sistema at namamayaning kultura’t kaisipan sa lipunan, inaatake rin ang progresibong Kilusan at ang mga ideya nito. Hindi tama, wasto at awtentiko ang sistema, hindi ba’t magkatulad lang din kayo?

Tama ang postmodernismo sa pagkwestyon sa lahat ng ipinagpapalagay nang tama, wasto at awtentiko ng lipunan, at maging ng Kilusan para sa pagbabago. Pero ipinapataw nito sa lahat ang ahistorikal na paghusgang lahat ng kilusang nagsasabing tama, wasto at awtentiko ang sarili ay kumakatawan sa kung anong pulitikang awtoritaryan, mapanupil at kontra-progresibo. Itinuturing nitong imposible, mapanupil at di-makatarungan ang pagsasabi ng isang kilusan – kahit anong kilusan – na ang kinakatawan nito ay ang tama, wasto at awtentiko.

Tama ang postmodernismo sa pagsasabing walang metapisikal at absolutong lokasyon kung saan mahuhusgahan ang tama, wasto at awtentiko. Pero hindi dapat humantong ang pag-atake nito sa obhetibismo sa sagad-sagaring suhetibismo sa pagsusuri sa mundo – na siya na ngang nangyari rito. Mangyari, hindi naman kailangang sa isang metapisikal at absolutong lokasyon magmula ang paghusga kung alin ang tama, wasto at awtentiko. Maaaring magmula ito sa kongkretong pagsusuri at tunggalian ng mga umiiral na pwersa sa lipunan.

Irene Suchocki6

Kaya ano ang mabilis na sagot sa tanong ni Sparks? Ang kilusang pambansa-demokratiko ba ang kumakatawan sa tama, wasto at awtentiko? Kung ibabatay sa kalagayan ng lipunang Pilipino, at pandaigdigang sistemang kapitalista, sa ugnayan ng mga uri sa bansa, at kung ihahambing sa katunggaling mga pananaw, kahit iyung nagpapakilalang “Kaliwa” katulad ng Akbayan, ang sagot ay mabilis na maibibigay, wala mang garantiyang metapisikal at absoluto: Oo.

13 Hulyo 2009

Randy David2

Wala akong problema kung tatakbo si Prop. Randy David na kongresista sa Pampanga laban kay Pangulong Arroyo. Pero hindi sana sa batayan ng maling mga pagtingin sa akademya. (Galing ang larawan sa aiscracker.com. Salamat!)

Pilosopong Magiging Hari?

Sa kanyang sanaysay na “The Philosopher Who Would Be King,” ipinahayag ni Caffeine Sparks ang pagsuporta niya sa kandidatura ni Prop. Randolf “Randy” David ng Departamento ng Sosyolohiya ng Unibersidad ng Pilipinas. Alam na ng marami ngayon na nagdeklara si Prop. David na tatakbo siyang kongresista para kalabanin si Pang. Gloria Macapagal-Arroyo na napabalitang tatakbo rin sa posisyong iyun sa isang distrito sa Pampanga na tinitirhan nilang dalawa.

Matapos papurihan si Prop. David, kalakhan dahil sa isang “nakakabilib” na talumpati nitong napanood niya, may sinabi si Sparks na nakakabagabag: “Ang mga taong nagpoprodyus ng kaalaman, mga iskolar na katulad ni Prop. David, ay binibigyan ng tungkulin ng kanilang bokasyon na maging kritikal sa status quo. Ito ang kultura ng akademya, lalo na sa mga agham panlipunan, kung saan lahat ng konsepto ay palaging nasa kalagayan ng pagkukwestyon… Ang mga debateng ito ay ginagawa sa isang atmosperang collegial, kung saan isang anomalya kung ang katotohanan at malisya ay mapagsasama sa isang kama.”

Gaya ng sabi ko sa seksyong komento ng entri na iyun, malinaw na isang labis na simplipikasyon ang pahayag na ito – sa puntong simplistiko – at isang romantisadong pagtingin sa akademya na hindi sinusuportahan ng mga datos. Totoo, dapat maging kritikal sa umiiral na kaayusan ang mga taong nagpoprodyus ng kaalaman. Pero kadalasan, nirereprodyus lang nila ang dominanteng kaalaman sa lipunan. At lalong hindi totoong “Ito ang kultura ng akademya, lalo na sa mga agham panlipunan.” Bagamat pana-panahong tumitindig sa maiinit na pambansang isyu ang mga akademiko, sa kalakhan ay hindi sila tumutuligsa sa malalim at matagalang mga suliranin ng lipunan.

“Ang paper lang dito,” sabi minsan ni Edel E. Garcellano, intelektwal na mahilig sa debate, patungkol sa Unibersidad ng Pilipinas na laging pinagkakamalang ligalig sa mga pagtatalo, “ay iyung pamunas ng pwet.” Oo nga naman. Nasaan ang mga pagkwestyon sa status quo? Nasaan ang laging pagkwestyon sa mga konsepto? Ang mga debate? At kung may debate man, tungkol saan? Kung may lugar man na nagaganap ang mga bagay na ito, iyan ay walang iba kundi sa minsan nang tinawag ni Prop. Judy M. Taguiwalo na “unibersidad sa loob ng unibersidad” – sa kilusang aktibista sa loob ng UP, hindi sa mismong akademya. At lalong hindi sa mga agham panlipunan. Si Prop. Alex Magno, bilang sikat na akademiko mula sa mga larangang ito, ang kinatawan ng mas tahimik na iba: rumaraket sa gobyerno at negosyo, at labis na kritikal sa puntong galit sa Kaliwa.

Organize

le-joli-mai-birdseye

Pero mainam na rin ang sinabi ni Sparks. Tinawag nito ang pansin sa isang isyu sa departamento ni Prop. David: ang tenure ni Prop. Sarah Raymundo. Ihinapag na ang usaping ito ni Prop. Danny Arao kaugnay ng pagtakbong kongresista ni Prop. David. Sa usaping ito, makikita ang tunay na pinagdedebatehan ng mga akademiko, at hindi iyan matatayog na usapin katulad ng pilosopiya ni Sartre o moda ng produksyon sa Pilipinas. Makikita ring hindi totoo na parang tubig at langis na hindi napagsasama sa akademya ang katotohanan at malisya. Sa kaso ni Prop. Raymundo, puro malisya ang nagaganap, walang katotohanan. May mga akusasyon diumano sa kanya pero hindi ito kailanman ihinarap sa kanya.

Gaya muli ng nasabi ko sa seksyong komento sa entri ni Sparks, hindi makikita sa pagharap ni Prop. David sa kasong ito ang sinasabi niyang due process (na tugma sa hilig niya kay Max Weber) at pangkomunikasyong rasyunalidad (communicative rationality, hango kay Jurgen Habermas). Pero narito kaya ang pragmatismo ni Richard Rorty – na ang katotohanan ay kathang nililikha ng mga tao at hindi matatagpuan sa obhetibong mundo? Hindi ko gustong magmalaki sa mga pangalan ng mga intelektwal na nabanggit. Sadyang batay lang sa mga sulatin ng mga intelektwal na ito at ng iba pa ang mga sulatin ni Prop. David.

Wala akong problema sa pagtakbo ni Prop. David laban kay Gloria. Kung may kalakasan siya, iyan ay ang konsistent na pagiging kontra-Gloria, pagsusulat tungkol dito at pagkilos kontra dito. Mahusay din ang tuligsa niya sa kabulukan ng pulitikang Pinoy. May pag-asang hindi siya mangungurakot sa pwesto, kundi magsusulong ng mga repormang makakabuti sa mga mamamayan sa kagyat.

Pero huwag na siyang papurihan sa batayan ng mga romantisado at hindi totoong nosyon ng akademya. Ang katotohanan nga, nariyan ang kahinaan niya.

29 Hunyo 2009

Chile the Other September 11

Ang mali ko, binasa ko ito pampatulog. Hindi ako nakatulog, kundi namulat sa sinasabing “isa pang 9-11,” ang kudeta noong Setyembre 11, 1973 ng pwersang militar ng Chile na nagpabagsak sa sosyalistang gobyerno ni Salvador Allende – sa tulong ng imperyalismong US. Makabuluhang libro, mahalagang aral – ang pangangailangan ng pag-aarmas ng sambayanan para isulong at ipagtanggol ang sosyalismo.

Chile: Allende, Jara, Neruda

rebyu ng Pilar Aguilera at Ricardo Fredes, mga patnugot, Chile: The Other September 11, An Anthology of Reflections on the 1973 Coup. Melbourne at New York: Ocean Press, 2006.

Ang mali ko, binuksan ko ang librong ito nang madaling araw, pampatulog sana. Hindi ko na nabitawan, kaya hindi ako agad nakatulog. Salik ang pagiging maiksi – tiyagain mo na, madali lang matatapos. Pero syempre, pangunahin ang bigat ng laman sa estilong magaan. Sa loob ng wala pang tatlong oras, sa pamamagitan ng mahigit 110 pahina, tumimo sa akin ang “isa pang 9-11.”

Ang tinutukoy: ang kudetang inilunsad ng militar ng Chile noong 1973 laban sa gobyerno ni Salvador Allende, sosyalistang presidenteng halal at suportado ng mga mamamayan sa isang demokratikong eleksyon noong 1970. Isa sa namuno sa kudeta si Hen. Augusto Pinochet, naging diktador ng Chile sa mahabang panahon, 1973-1990. Gaya ng alam ng marami ngayon, at pinapagtibay pang lalo ng libro, todong sinuportahan ng rehimen ni Richard Nixon ng US ang marahas na kudeta, sa tulak ni Henry Kissinger, direktor ng National Security Council.

Aaminin kong hiniram ko ang librong ito dahil tampok sa pabalat ng libro ang pangalan ni Ariel Dorfman, bantog na manunulat na Chileano. Pero lalabas na ang sanaysay ni Dorfman, na nag-ugnay ng 9-11 ng US sa 9-11 ng Chile sa simula ng libro, ay sekundaryo sa bisa ng ibang nilalaman: mga tula nina Pablo Neruda, Victor Jara, Ishmael Reed, David Ray, A. Apercelle at Muriel Rukeyser; mga salaysay nina Joan Jara, Matilde Neruda at Beatriz Allende tungkol sa pagkamatay ng mga lalake sa buhay nila; ang huling talumpati ni Salvador Allende; mga analisis nina Dorfman at Fidel Castro. May mga pahinang laan lang sa mahahalagang datos at tampok na sinabi ng susing mga tao sa kudeta.

Umikot ang mga salaysay sa dalawang krusyal na pangyayari sa araw na iyun: ang pag-atake sa Palacio de La Moneda, Malakanyang ng Chile, ng mga pwersang militar na nagkudeta at ang pagkulong sa libu-libo sa Estadio Chile – bagamat may sipat din sa pagpatay sa mga ikinulong na ito ng militar. Sa mga bahaging ito, namuo ang mga salita patungong imahe ng pangyayari:

Salvador Allende

Victor Jara 2

Pablo Neruda

Si Salvador Allende, may hawak na baril – iyung regalo sa kanya ni Castro ng Cuba – at nakabihis-militar, handang lumaban at mamatay sa pagtindig sa La Moneda. Sa proseso, kalmado pa niyang nabigkas sa radyo ang huling mensahe niya sa sambayanang Chileano. “Posibleng madurog nila tayo, pero ang bukas ay sa sambayanan!” sabi niya. Tumanggi siyang umalis sa palasyo kahit binilangan na ang mga pwersa niya at grabeng atake ang pinawalan sa kanila.

Si Salvador Allende, nakikipagbarilan sa mga nagkudetang militar na umaakyat na sa mga hagdanan ng La Moneda matapos ang matagal na labanan. May nagsabing nagpakamatay siya noong nasukol, pero kumikiling si Castro sa ibang bersyon: lumaban si Allende hanggang mahigit 10 bala na ang nakatanim sa katawan niya. Noong namatay siya, binuhat siya ng mga sundalong kasama niya, iniupo sa upuan ng pangulo ng Chile, sinuotan ng sash ng presidente at binalutan ng bandila ng Chile. Sa huling mga pahayag niya, malinaw ang gusto niya: ang maalala bilang “marangal na taong matapat sa kanyang bansa.”

Si Victor Jara, bantog na kompositor at mang-aawit na Chileano, lasug-lasog ang kasuotan, bugbog ang katawan, nakapiring, iniharap sa napakaraming dinakip na nakadapa at nakapiring sa Istadyum ng Chile, pinakanta ng militar, at umawit ng ilang linya ng himno ng Unidad Popular, partidong elektoral nila, ang “Venceremos” – magwawagi tayo. Pagkatapos, hinila na siya palayo. Kinabukasan, nakita siyang patay, kasama ang iba pa, ginamitan ng machine gun. Bago nito, nakapagsulat pa siya ng tula: “Ang nakita ko, hindi ko pa nakita /Ang naramdaman ko, at ang nararamdaman ko / ay magsisilang sa yugto.”

Si Pablo Neruda, kilalang makata at manunulat, miyembro ng Partido Komunista, patay na at ihinahatid sa libingan. Dinakip ang doktor niya sa ospital kung saan siya nagpapagaling, kaya inilipat siya ng asawa niyang si Matilde. Sa daan, kabi-kabila ang pagpara at paghalughog ng militar sa sasakyan. Dumating siya sa panibagong ospital nang kritikal ang kondisyon. Doon na siya namatay. Noong dinadala na ang katawan niya sa sementeryo, nakasumpong ng tapang ang mga naglibing. Isa-isa, bumigkas ng tula ni Neruda, walang kopya, kabisado. Bagamat napaligiran ng mga sundalo, nagawa nilang kumanta ng “Internationale”: “Bangon, sa pagkakabusabos! / Bangon, alipin ng mundo!”

Schwitters 1

Schwitters 2

Schwitters 3

Bukod sa patotoo ni Castro tungkol sa pagsabotahe ng imperyalismong US sa gobyernong Allende, may masinsing kronolohiya sina James Cockcroft at Jane Canning sa dulo ng libro, nagpapakita ng tuluy-tuloy, sistematiko at malupit na pagsisikap ng rehimeng Nixon na ibagsak ang gobyernong Allende. Pinagkaitan nito ng pautang ang Chile, at kahit ng suporta noong binayo ang huli ng lindol. Pero nagbigay ito ng $10 Milyong pautang sa militar ng Chile ilang linggo bago ang kudeta. Pinaghirap ng naghaharing uri ng Chile ang ekonomiya, pinagwelga ang mga manggagawa, nanawagan sa militar na ibagsak ang gobyerno.

Tampok sa libro ang sinabi ni Kissinger, noong natatakot ang rehimeng Nixon na mananalo si Allende sa eleksyon: “Hindi ko maintindihan kung bakit kailangang wala tayong gawin at manood na maging komunista ang isang bansa dahil sa pagiging iresponsable ng sarili niyang mga mamamayan.” Dahil sa ginawa niya sa Chile at ibang bansa, kaisa ng kontra-demokratiko at kontra-komunistang  kaisipan niya, maraming nagsasabing kriminal siya sa digma (war criminal).

Dahil kailangan kong ipatupad nang walang alinlangan
ang parusang ito, hindi pa nasasaksihan,
ng pagbaril sa isang tinutugis na kriminal,

na sa kabila ng mga paglalakbay niya sa buwan
ay pumaslang na ng napakarami rito sa lupa
sa puntong nagliliparan ang mga papel at napakawalan ang pluma
para isulat ang pangalan ng kontrabidang ito
na maramihang pumapatay mula sa White House.
– Pablo Neruda

At walang matatagpuan ang Kasaysayan na bakas ng
mga abo mo sa silungan ng iyong impyerno
– Ishmael Reed

At si Nixon, ang nasilong daga
nanlalaki ang mata dahil sa takot,
ay nanonood sa muling pagsilang ng mga bandilang itinumba.

Araw-araw siyang nagapi sa Vietnam.
Sa Cuba, naitaboy ang kanyang ngitngit
at ngayon sa nakalibing na madaling araw
nginangasab ng hayop na ito ang Chile
hindi alam na ang mga Chileanong hindi mahalaga
ay magtuturo sa kanya ng leksyon tungkol sa dangal.
– Pablo Neruda

Richard Nixon

Henry Kissinger

Augusto Pinochet

Bagamat kahanga-hanga ang ipinakitang tapang (sa paglaban hanggang kamatayan) at dangal (sa pagtupad sa pangakong binitawan niya na lalaban hanggang huli) ni Allende, makikita ang kahinaan ng mga aksyon niya noong araw na iyun. Kusa siyang maagang pumunta sa La Moneda noong nalaman na niyang may nagaganap na kudeta, at ipinagtanggol ito gayung mahigit 40 lamang ang pwersang militar na kasama niya. Sabi nga ni John Berger, Marxistang manunulat, alam ng mahihirap na hindi karuwagan ang umatras sa isang panahon. Sa harap ng mas superyor na kalaban, kailangang umatras at mag-ipon ng lakas, para sumulong at sumagupa sa hinaharap.

Isang mulat na pagsisikap at eksperimento sa “mapayapang landas patungong sosyalismo” ang Unidad Popular at gobyernong Allende – at ipinakita ng karanasan nito ang hantungan ng ganoong pagsisikap. Sa kanyang madamdaming pakikiisa sa mga mamamayang Chileano at paglalagom sa naganap, wastong natumbok ni Castro ang kahinaan: “Kung ang bawat manggagawa at bawat magsasaka ay may ganoong riple [tulad ng ibinigay niya kay Allende at kinutya pagkatapos ng mga maka-kudeta], hindi sana nagkaroon ng pasistang kudeta!” Sabi pa niya, “Imposibleng lumikha ng rebolusyon nang mga mamamayan lang ang kasama: kailangan din ang mga armas!”

Naalala ko lang, isa sa mga batayan ni Fredric Jameson, Marxistang intelektwal na Amerikano, sa peryodisasyon niya ng postmodernismo ang pagkagapi ng sosyalistang pagsisikap sa Chile. Ang totoo, sinabi niyang nagsimula ang postmodernismo – bilang “lohikang pangkultura ng abanteng kapitalismo” noong 1973. Dito pa lang, malinaw nang makikita ang katotohanan sa husga ni Terry Eagleton, Marxistang intelektwal na Ingles, na ang postmodernismo – ang diskursong lumaganap sa akademya – ay diskurso ng pagkabigo ng Kaliwa.

Makabuluhang ihambing ang karanasan ng Chile sa karanasan ng Pilipinas. Bago ang 1973 ng Chile ay ang 1972 ng Pilipinas – ang deklarasyon ni Ferdinand Marcos ng Batas Militar at pagsupil sa Kaliwa sa bansa. Sa halip na mapaatras, lalong lumakas ang Kaliwa sa ilalim ng diktadura. Napatalsik si Marcos noong 1986 sa malakas na tulong ng Kaliwa, habang noong 1990 lamang bumaba sa pwesto si Pinochet – para maging punong kumander ng militar hanggang 1998.

Hindi ko alam kung may pagpapatuloy sa ideolohiya, pulitika at organisasyon ang Kaliwa ngayon sa Chile mula sa panahon ni Allende. Pero tiyak akong mayroong ganyang pagpapatuloy ang Kaliwa ngayon sa bansa mula noong bago ang 1972. Malinaw ang kaibahan: ang pagkakaroon ng armadong kilusan sa Pilipinas at ang lihim na pag-oorganisa sa kalunsuran na naging posible dahil mayroon itong lihim na atrasang ibinigay ng armadong kilusan sa kanayunan.

22 Hunyo 2009

Mao Zedong 2

Tiyak na mapapaganito si Mao Zedong kapag nalaman niya ang ginawa ng rehimeng Deng Xiaoping sa mga nagprotestang estudyante at mamamayan sa Beijing noong 1989. Mas masahol pa siguro diyan kapag nalaman niya ang mga repormang pang-ekonomiya at paggamit sa kanya ng rehimeng Deng. Pero ang tanong: Paano niya malalaman? Hehe.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 162 other followers